{"id":907,"date":"2016-10-25T10:44:47","date_gmt":"2016-10-25T08:44:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/?p=907"},"modified":"2016-10-25T10:44:47","modified_gmt":"2016-10-25T08:44:47","slug":"najnowsza-ksiazka-andrew-nagorskiego-autora-hitlerlandu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/2016\/10\/25\/najnowsza-ksiazka-andrew-nagorskiego-autora-hitlerlandu\/","title":{"rendered":"Najnowsza ksi\u0105\u017cka Andrew Nagorskiego, autora „Hitlerlandu”"},"content":{"rendered":"

Po zako\u0144czeniu proces\u00f3w norymberskich i rozpocz\u0119ciu zimnej wojny wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw zwyci\u0119skich w II wojnie \u015bwiatowej straci\u0142a zainteresowanie \u015bciganiem niemieckich zbrodniarzy wojennych. Ni\u017csi rang\u0105 nazi\u015bci wtopili si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re zaj\u0119te by\u0142y, zdawa\u0142oby si\u0119 niemo\u017cliwym, zadaniem odbudowy z wojennych zniszcze\u0144 i zr\u00f3wnowa\u017cenia strat. Najgorsi zbrodniarze uciekli z Europy i urz\u0105dzili si\u0119 w innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata. \u0141owcy nazist\u00f3w<\/em><\/a><\/strong> to ksi\u0105\u017cka o nielicznej i lu\u017ano tylko powi\u0105zanej grupie m\u0119\u017cczyzn i kobiet tropi\u0105cych nazistowskich funkcjonariuszy na ca\u0142ym \u015bwiecie, by postawi\u0107 ich przed s\u0105dem. Nie chcieli pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, by zbrodniarze unikn\u0119li kary.<\/p>\n

Premiera ksi\u0105\u017cki 25 pa\u017adziernika.\u00a0<\/strong><\/p>\n

$\"lowcy-nazistow-minimalka\"$ <\/p>\n

Dlaczego napisa\u0142 pan t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119? Jest przecie\u017c ju\u017c tak wiele prac o II wojnie \u015bwiatowej?<\/strong><\/p>\n

Jako korespondent zagraniczny \u201eNewsweeka\u201d przebywa\u0142em na plac\u00f3wkach w Berlinie, Moskwie i Warszawie. Wskutek tego cz\u0119sto pisa\u0142em o sprawach zwi\u0105zanych z II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 i holokaustem. Jednak\u017ce \u0141owc\u00f3w nazist\u00f3w<\/em><\/a> napisa\u0142em tak naprawd\u0119 z dw\u00f3ch powod\u00f3w.<\/p>\n

Po pierwsze, poj\u0105\u0142em, \u017ce ta epoka zbli\u017ca si\u0119 do naturalnego ko\u0144ca, poniewa\u017c wkr\u00f3tce \u017caden z nazistowskich zbrodniarzy wojennych nie pozostanie przy \u017cyciu. Z tego powodu mo\u017cna opowiedzie\u0107 ju\u017c niemal ca\u0142\u0105 histori\u0119 \u0142owc\u00f3w i \u015bciganych, dzi\u0119ki czemu mog\u0142em napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119 obejmuj\u0105c\u0105 ca\u0142y okres powojenny. Uzna\u0142em to za idealny moment do podsumowania osi\u0105gni\u0119\u0107 \u0142owc\u00f3w nazist\u00f3w, jak r\u00f3wnie\u017c ich niepowodze\u0144. Mog\u0142em oddzieli\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 od mitu.<\/p>\n

Na te tematy pisano ju\u017c wcze\u015bniej, cho\u0107by o uprowadzeniu przez Mosad Adolfa Eichmanna z Argentyny, jednak\u017ce rzadko starano si\u0119 przedstawi\u0107 ca\u0142o\u015bciowo zjawisko. W mojej ksi\u0105\u017cce ukazuj\u0119, jak, zdawa\u0142oby si\u0119, niezwi\u0105zane wydarzenia by\u0142y powi\u0105zane ze sob\u0105 na wi\u0119cej sposob\u00f3w, ni\u017c si\u0119 zwykle wydaje. Jak zmuszono Niemc\u00f3w, Austriak\u00f3w i innych do skonfrontowania si\u0119 z najmroczniejszymi rozdzia\u0142ami w ich dziejach. I jak obecnie zmuszono Stany Zjednoczone do przyznania, \u017ce wpu\u015bci\u0142y w swe granice wielu zbrodniarzy wojennych.<\/p>\n

Po drugie, zawsze fascynowa\u0142 mnie spos\u00f3b, w jaki jednostki \u017cywi\u0105ce g\u0142\u0119bokie przekonania wp\u0142ywaj\u0105 na bieg historii. Nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce tego w\u0142a\u015bnie dokonali \u0142owcy nazist\u00f3w. W czasie, gdy \u015bwiat pragn\u0105\u0142 zapomnie\u0107 o koszmarach Trzeciej Rzeszy, oni po\u015bwi\u0119cili swoje \u017cycie podtrzymywaniu pami\u0119ci o wydarzeniach oraz zademonstrowaniu, \u017ce ka\u017cdy ponosi moraln\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za swoje czyny. Nie mo\u017cna po prostu powiedzie\u0107 \u2013 jak niemal ka\u017cdy postawiony przed s\u0105dem nazista \u2013 \u017ce \u201etylko wykonywa\u0142o si\u0119 rozkazy\u201d. Kwestia ta z pewno\u015bci\u0105 zachowa\u0142a aktualno\u015b\u0107.<\/p>\n

Jakie badania musia\u0142 pan przeprowadzi\u0107 przed napisaniem ksi\u0105\u017cki?<\/strong><\/p>\n

Jestem reporterem, dlatego, je\u015bli tylko to mo\u017cliwe, staram si\u0119 osobi\u015bcie porozmawia\u0107 z lud\u017ami, o kt\u00f3rych pisz\u0119. W tym przypadku wielu \u0142owc\u00f3w nazist\u00f3w i ludzi przez nich \u015bciganych nie ma ju\u017c na tym \u015bwiecie. Mia\u0142em jednak szcz\u0119\u015bcie prowadzi\u0107 wywiady z osobami takimi jak zmar\u0142y ju\u017c Szymon Wiesenthal; czyni\u0142em to wiele razy podczas przygotowywania materia\u0142u o poszukiwaniu Josefa Mengele – \u201eanio\u0142a \u015bmierci\u201d z Auschwitz \u2013 jak r\u00f3wnie\u017c podczas s\u0142ynnej afery dotycz\u0105cej wojennej przesz\u0142o\u015bci by\u0142ego sekretarza generalnego ONZ Kurta Waldheima, gdy ten w 1986 r. kandydowa\u0142 w wyborach na prezydenta Austrii. W tym i w kilku innych przypadkach cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144 zosta\u0142a ju\u017c wi\u0119c przeprowadzona.<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy z niezwyk\u0142ych ludzi wyst\u0119puj\u0105cych w tej ksi\u0105\u017cce wci\u0105\u017c \u017cyj\u0105. Jak Benjamin Ferencz, kt\u00f3ry w wieku 27 lat by\u0142 g\u0142\u00f3wnym oskar\u017cycielem w Norymberdze. W\u00a0 \u201enajwi\u0119kszym procesie o morderstwo w dziejach\u201d zdaniem agencji Associated Press. Beate i Serge Klarsfeld, niemiecko-francuskie, niekiedy dzia\u0142aj\u0105ce skrajnie zuchwale ma\u0142\u017ce\u0144stwo poluj\u0105ce na nazist\u00f3w; Rafi Eitan, agent Mosadu i dow\u00f3dca oddzia\u0142u, kt\u00f3ry w 1960 r. uprowadzi\u0142 Adolfa Eichmanna z Buenos Aires. W trakcie zbierania materia\u0142\u00f3w je\u017adzi\u0142em do Niemiec, Francji, Polski i Izraela oraz po Stanach Zjednoczonych, by zgromadzi\u0107 potrzebne mi wypowiedzi. W niekt\u00f3rych przypadkach rozmawia\u0142em z cz\u0142onkami rodzin lub wsp\u00f3\u0142pracownikami zmar\u0142ych ju\u017c \u0142owc\u00f3w, dzi\u0119ki czemu mog\u0142em uzyska\u0107 pewne poj\u0119cie co do ich charakteru i pochodzenia.<\/p>\n

Szuka\u0142em te\u017c wszelkich wspomnie\u0144, ksi\u0105\u017cek i dokument\u00f3w w najr\u00f3\u017cniejszych archiwach i zbiorach. Potrzebowa\u0142em odpowiednich historii osobistych o \u0142owcach i \u015bciganych, dzi\u0119ki czemu ksi\u0105\u017cka oka\u017ce si\u0119 \u2013 mam nadziej\u0119 \u2013 wci\u0105gaj\u0105ca i pouczaj\u0105ca.<\/p>\n

W programach szk\u00f3\u0142 \u015brednich [ameryka\u0144skich \u2013 J.Sz.] nie omawia si\u0119 raczej \u017cadnych nazistowskich dzia\u0142aczy poza Hitlerem. W jaki stopniu cz\u0142onkowie NSDAP byli zaanga\u017cowani w planowanie i realizacj\u0119 dzia\u0142a\u0144 swej partii?<\/strong><\/p>\n

By\u0142oby ogromnym b\u0142\u0119dem obwinia\u0107 o wszystko tylko Hitlera. To on rzecz jasna wyznacza\u0142 cele i bez w\u0105tpienia by\u0142 tyranem odpowiedzialnym za masowe mordy o skali trudnej do ogarni\u0119cia umys\u0142em. Jednak\u017ce bardzo wiele os\u00f3b odpowiada\u0142o za to, by masowe mordy trwa\u0142y ka\u017cdego dnia. Zaanga\u017cowani byli w to nie tylko najwy\u017csi dostojnicy, ale wszyscy, od cz\u0142onk\u00f3w szwadron\u00f3w \u015bmierci, kt\u00f3re gromadzi\u0142y i mordowa\u0142y \u017byd\u00f3w oraz innych w pierwszych dniach wojny, po stra\u017cnik\u00f3w i pozosta\u0142y personel oboz\u00f3w koncentracyjnych. Jednym z g\u0142\u00f3wnych zagadnie\u0144 mojej ksi\u0105\u017cki jest kwestia tego, kto by\u0142 winien tych zbrodni, jak wielu ludzi pracowa\u0142o w tej machinie \u015bmierci i jaki by\u0142 poziom ich osobistej odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\n

Co stanowi zbrodni\u0119 wojenn\u0105?<\/strong><\/p>\n

Istniej\u0105 liczne mi\u0119dzynarodowe konwencje i normy post\u0119powania, kt\u00f3re zawieraj\u0105 liczny katalog zbrodni wojennych. Zbrodni\u0105 wojenn\u0105 jest na przyk\u0142ad celowe atakowanie, mordowanie i torturowanie cywil\u00f3w. Podobnie zbrodni\u0105 wojenn\u0105 jest mordowanie czy torturowanie je\u0144c\u00f3w. Ka\u017cdy, kto twierdzi, \u017ce w czasie II wojny \u015bwiatowej nie by\u0142o przyj\u0119tych standard\u00f3w post\u0119powania, propaguje ca\u0142kowit\u0105 nieprawd\u0119.<\/p>\n

Dlaczego alianci, jak pisze pan we wst\u0119pie, w znacznej mierze zarzucili wysi\u0142ki, by postawi\u0107 nazistowskich zbrodniarzy przed s\u0105dami?<\/strong><\/p>\n

Pocz\u0105tkowe d\u0105\u017cenie do poci\u0105gni\u0119cia nazistowskich zbrodniarzy wojennych do odpowiedzialno\u015bci szybko ust\u0105pi\u0142o wobec pilniejszych potrzeb zimnej wojny. Gdy w drugiej po\u0142owie lat czterdziestych \u015bwiat podzieli\u0142 si\u0119 na ob\u00f3z zachodni i radziecki, ka\u017cd\u0105 ze stron bardziej interesowa\u0142o pozyskiwanie niemieckich naukowc\u00f3w i utrzymywanie popularno\u015bci nowych rz\u0105d\u00f3w, nie za\u015b kontynuowanie trudnych wysi\u0142k\u00f3w badania i rozliczania zbrodni wojennych.<\/p>\n

Dlaczego musia\u0142y min\u0105\u0107 niemal dwie dekady od zako\u0144czenia wojny, zanim we Frankfurcie dosz\u0142o do procesu za\u0142ogi Auschwitz?<\/strong><\/p>\n

W powojennych Niemczech nikt nie chcia\u0142 skupia\u0107 si\u0119 na koszmarze Trzeciej Rzeszy. Ludno\u015b\u0107 Niemiec Zachodnich pragn\u0119\u0142a odbudowa\u0107 gospodark\u0119 i uczestniczy\u0107 w nowo powsta\u0142ej demokracji. Nie chcieli konfrontacji z najnowsz\u0105 histori\u0105. Potrzeba by\u0142o kogo\u015b takiego jak Fritz Bauer, niemiecki s\u0119dzia i prokurator, wywodz\u0105cy si\u0119 ze zasymilowanej rodziny \u017cydowskiej, kt\u00f3ry mia\u0142 odwag\u0119 ponownie podnie\u015b\u0107 kwesti\u0119 poci\u0105gni\u0119cia nazistowskich zbrodniarzy do odpowiedzialno\u015bci. Bauer, kt\u00f3ry czas Trzeciej Rzeszy przetrwa\u0142 w Skandynawii, uwa\u017ca\u0142 takie procesy za absolutnie konieczne. W przeciwnym przypadku miliony ludzi mog\u0142yby nadal przymyka\u0107 oczy na zbrodnie, kt\u00f3rych dopuszczono si\u0119 w ich imieniu.<\/p>\n

Jakie prawa mieli \u0142owcy nazist\u00f3w? Dzia\u0142ali dla agend rz\u0105dowych czy na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119?<\/strong><\/p>\n

Niekt\u00f3rzy, jak Wiesenthal i Klarsfeldowie, byli w praktyce wolnymi strzelcami. Dzia\u0142ali niezale\u017cnie, staraj\u0105c si\u0119 tropi\u0107 nazistowskich zbrodniarzy i nag\u0142a\u015bnia\u0107 ich czyny, naciskaj\u0105c w ten spos\u00f3b rz\u0105dy, by podj\u0119\u0142y kroki prawne. Inni, jak Bauer, polski s\u0119dzia \u015bledczy Jan Sehn czy Eli Rosenbaum ze specjalnej kom\u00f3rki ameryka\u0144skiego Departamentu Sprawiedliwo\u015bci, oficjalnie reprezentowali rz\u0105dy posiadaj\u0105ce mo\u017cliwo\u015bci oskar\u017cania, deportowania lub wyst\u0119powania o ekstradycj\u0119 zbrodniarzy wojennych.<\/p>\n

Streszczenie zawarte na wewn\u0119trznej stronie ok\u0142adki ksi\u0105\u017cki ko\u0144czy si\u0119 cytatem: \u201ePocz\u0105tkowo \u0142owcy nazist\u00f3w chcieli zemsty, jednak\u017ce wkr\u00f3tce ich opowie\u015b\u0107 zmieni\u0142a si\u0119 w nieust\u0119pliwe domaganie si\u0119 sprawiedliwo\u015bci\u201d. Jaka jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy zemst\u0105 a sprawiedliwo\u015bci\u0105?<\/strong><\/p>\n

R\u00f3\u017cnica jest ogromna. W pocz\u0105tkowej cz\u0119\u015bci ksi\u0105\u017cki opisuj\u0119 na przyk\u0142ad powojenn\u0105 zemst\u0119, gdy wyzwoleni wi\u0119\u017aniowie oboz\u00f3w zwr\u00f3cili si\u0119 przeciwko swym oprawcom. Nawet kto\u015b taki jak Benjamin Ferencz, m\u0142ody ameryka\u0144ski prokurator wojskowy, przyzna\u0142, \u017ce pocz\u0105tkowo kierowa\u0142 si\u0119 pragnieniem zemsty za koszmar, jaki napotka\u0142 w wyzwalanych obozach koncentracyjnych.<\/p>\n

W\u00f3wczas jednak wielu zrozumia\u0142o, \u017ce cho\u0107 niemo\u017cliwe jest ukaranie wszystkich ani nawet wi\u0119kszo\u015bci winowajc\u00f3w, mo\u017cna organizowa\u0107 procesy s\u0142u\u017c\u0105ce dokumentowaniu ich zbrodni i umacnianiu zasad, kt\u00f3re powinny powstrzymywa\u0107 ludzi przed pewnymi zachowaniami niezale\u017cnie od okoliczno\u015bci.<\/p>\n

Czy \u0142owcy nazist\u00f3w odnie\u015bli sukces?<\/strong><\/p>\n

Je\u015bli pod okre\u015bleniem \u201esukces\u201d rozumie pani poci\u0105gni\u0119cie do odpowiedzialno\u015bci wszystkich zbrodniarzy, odpowied\u017a brzmi rzecz jasna \u201enie\u201d. Jednak\u017ce uda\u0142o im si\u0119 doprowadzi\u0107 do os\u0105dzenia zaskakuj\u0105co wielu ludzi, zwa\u017cywszy na zako\u0144czenie powojennych proces\u00f3w i dominuj\u0105c\u0105 w \u015bwiecie ch\u0119\u0107 zapomnienia o ca\u0142ej sprawie.<\/p>\n

Wst\u0119p do \u0141owc\u00f3w nazist\u00f3w<\/em><\/a> ko\u0144czy pan nast\u0119puj\u0105cym zdaniem: \u201eWi\u0119kszo\u015b\u0107 \u0142owc\u00f3w nazist\u00f3w, tak jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 zbrodniarzy, wkr\u00f3tce pozostanie jedynie w naszej zbiorowej pami\u0119ci, w kt\u00f3rej legendy i rzeczywisto\u015b\u0107 najpewniej b\u0119d\u0105 przenika\u0142y si\u0119 w stopniu wi\u0119kszym, ni\u017c dzieje si\u0119 to obecnie\u201d. Z biegiem lat, gdy II wojna \u015bwiatowa jest coraz bardziej odleg\u0142a, dlaczego pa\u0144skim zdaniem wa\u017cne jest, by nie zapomnie\u0107 o tamtych wydarzeniach?<\/strong><\/p>\n

Przede wszystkim, tak jak cz\u0119sto podkre\u015bla\u0142o wielu spo\u015br\u00f3d opisywanych przeze mnie \u0142owc\u00f3w nazist\u00f3w, jeste\u015bmy to winni milionom ofiar. Do tego dochodzi kwestia wniosk\u00f3w, jakie z tego koszmaru wyci\u0105gnie ludzko\u015b\u0107. Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce nie pozwolimy, by o nich zapomniano, najwa\u017cniejsz\u0105 lekcj\u0105, jak\u0105 mo\u017cna wyci\u0105gn\u0105\u0107 z wojny, jest osobista odpowiedzialno\u015b\u0107 jednostek za ich czyny. W przysz\u0142ych konfliktach nikt ju\u017c nie powinien m\u00f3c powiedzie\u0107, \u017ce jakie\u015b dzia\u0142anie jest w porz\u0105dku tylko dlatego, \u017ce kto\u015b inny je nakaza\u0142 albo \u017ce za\u017c\u0105da\u0142o ich pa\u0144stwo czy grupa terrorystyczna. Mi\u0119dzynarodowe normy dotycz\u0105ce zbrodni wojennych i podstawowych praw cz\u0142owieka musz\u0105 co\u015b znaczy\u0107. W przeciwnym wypadku, zgodnie ze star\u0105 sentencj\u0105, ryzykujemy powt\u00f3rzenie si\u0119 wydarze\u0144 z po\u0142owy XX w.<\/p>\n

Andrew Nagorski <\/a>(<\/strong>www.andrewnagorski.com<\/strong><\/a>), wielokrotnie nagradzany dziennikarz i autor, przez ponad trzy dekady pracowa\u0142 jako korespondent zagraniczny \u201eNewsweeka\u201d. Od roku 2008 do kwietnia 2014 by\u0142 wiceprezesem i dyrektorem do spraw kontakt\u00f3w publicznych dla EastWest Institute, grupy eksperckiej zajmuj\u0105cej si\u0119 stosunkami mi\u0119dzynarodowymi. Nagorski mieszka obecnie w St. Augustine na Florydzie, jednak nadal wiele podr\u00f3\u017cuje, pisz\u0105c dla wielu czasopism i gazet. Jego najnowsze ksi\u0105\u017cki to Hitlerland: Jak nazi\u015bci zdobywali w\u0142adz\u0119<\/em><\/a> (Rebis, Pozna\u0144 2012)<\/strong> oraz \u0141owcy nazist\u00f3w<\/em><\/a> (Rebis, Pozna\u0144 2016).<\/strong><\/p>\n

Wywiad przeprowadzi\u0142a Faith Lewis z Manhattan Book Review.<\/p>\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Po zako\u0144czeniu proces\u00f3w norymberskich i rozpocz\u0119ciu zimnej wojny wi\u0119kszo\u015b\u0107 pa\u0144stw zwyci\u0119skich w II wojnie \u015bwiatowej straci\u0142a zainteresowanie \u015bciganiem niemieckich zbrodniarzy wojennych. Ni\u017csi rang\u0105 nazi\u015bci wtopili\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":908,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[348,351,349,255,350,4,14],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/907"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=907"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/907\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":910,"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/907\/revisions\/910"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/media\/908"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.rebis.com.pl\/news\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}