Przedmowa Giorgia Armaniego

O latach osiemdziesiątych XX wieku, czyli o okresie, w którym moda włoska stała się fenomenem na skalę międzynarodową, nie można mówić bez odniesień do poprzedzających je dziesięcioleci, które stworzyły podwaliny tego sukcesu. Dekada ta z jednej strony ogarnięta była falą terroryzmu, z drugiej dążeniami wolnościowymi i pragnieniem odmiany rzeczywistości. Społeczeństwo przeobrażało się, a wraz z nim mentalność i światopogląd ludzi. Jedynie moda dawała poczucie stałości, mimo że wciąż balansowała między przechodzącym do lamusa haute couture a tak zwanym alternatywnym stylem ubioru, polegającym na noszeniu kurtek „afganek” i wojskowych parek. Narodziny stylu prêt-à-porter należy traktować jako chęć wyjścia naprzeciw nowym oczekiwaniom i nadania stylu różnorodnym grupom społecznym. Założyłem swoją firmę w roku 1975, Gianni Versace, podobnie jak Gianfranco Ferré w 1978. Krizia i Missoni byli na rynku już od lat.

Odczuwaliśmy coraz większy ferment, jakieś niesłychane ożywienie. Ludzie znów zaczęli wychodzić wieczorami z domu. Z dzisiejszej perspektywy mogę powiedzieć, że mimo naszego zaangażowania w pracę, codziennego zdobywania nowych terytoriów i poszukiwania nowatorskich metod pracy nie przychodziło nam do głowy, że to, co robimy, będzie miało takie znaczenie dla kraju, jego gospodarki i wizerunku na świecie.

W naturze naszego narodu leży rywalizacja. Przykładem tego są Coppi – Bartali[1], Gina Lollobrigida – Sofia Loren. Armani i Versace doskonale wpisali się w tę tendencję. Symbolicznie świadczyły o tym nawet nasze nazwiska: jedno zaczyna się pierwszą literą alfabetu, drugie – jedną z ostatnich. Ale przede wszystkim w opozycji były nasze style: minimalistyczny oraz na wskroś ekshibicjonistyczny. Każdy z nich był wyrazem dwóch odrębnych sposobów postrzegania rzeczywistości. Znaliśmy się słabo, bo jednakowo pochłaniało nas kreowanie mody. Widywaliśmy się tylko podczas oficjalnych spotkań, a wiedzę o sobie zdobywaliśmy z prasy. Dzielące nas różnice tylko nas motywowały, stymulowały do ciągłego rozwoju. Działo się tak dlatego, że – choć nigdy byśmy tego głośno nie przyznali – byliśmy siebie ciekawi. Po zakończeniu każdego pokazu sprawdzaliśmy: „Co zrobił Versace?”, „Co zrobił Armani?”.

Jak wspominam Gianniego Versace piętnaście lat po jego śmierci? Jako człowieka niesłychanie żywiołowego, emanującego radością twórczą, pełną ożywczych trendów, reminiscencji, inspiracji sztuką, a przy tym mającego w sobie pewien szczególny rodzaj beztroskiej witalności. Był wielkim kreatorem, a upływ czasu tylko potwierdza jego talent.

Giorgio Armani

1 Fausto Coppi i Gino Bartali – dwaj legendarni włoscy kolarze szosowi lat powojennych, których karierę wyznaczała wzajemna rywalizacja. Relacje z ich wyścigów przez ponad dziesięć lat wypełniały kroniki sportowe we Włoszech i na świecie, przyczyniając się do wzrostu popularności kolarstwa (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).

Wstęp

Książka ta jest historią Gianniego Versace i opowiada o rozmiłowanym w pięknie, pochodzącym z Kalabrii projektancie-wizjonerze, który zmienił oblicze mody XX wieku. Jego życie miało w sobie wiele z baśni, jednak jego finał był tragiczny.

Gianni był synem wziętej krawcowej. Jako dziecko raczkował w jej pracowni między skrawkami materiału, a gdy dorósł, został najbardziej zaufanym współpracownikiem matki. Do tego stopnia, że zdołał namówić ją na zmiany. Kiedy pod koniec lat sześćdziesiątych zaczęło się krystalizować prêt-à-porter, pracownia matki przekształciła się w butik, w którym sprzedawano ubrania wiodących marek.

Intuicja i gotowość do zaryzykowania dwóch toskańskich przedsiębiorców pozwoliły Versacemu na opracowanie pierwszej własnej kolekcji – Florentine Flowers odniosła oszałamiający sukces. Giannim najpierw zainteresował się dom mody Callaghan, później Genny. Ubiory marek, które Versace sprowadzał dla klientek butiku matki, teraz firmował swoim nazwiskiem. Już to mogłoby być spełnieniem marzeń, gdyby tylko młody Gianni potrafił na tym poprzestać.

Versace był jednak niespokojnym duchem i wciąż było mu mało. Przy wsparciu brata Santa w 1978 roku założył dom mody pod własnym nazwiskiem. Pozytywny odzew był natychmiastowy. Marka Versace stała się synonimem awangardy i podbiła świat. Wraz z odwiecznym konkurentem Armanim oraz z Gianfrankiem Ferré, Versace stworzył triumwirat, który umożliwił stylowi „made in Italy” przełamanie hegemonii mody francuskiej i uczynił Mediolan stolicą prêt-à-porter.

Gianni podbijał również inne terytoria. Przyjęcie propozycji projektowania kostiumów teatralnych, choć początkowo spotkało się ze sceptycyzmem konserwatywnych kostiumologów, zaowocowało stałą współpracą ze scenami baletowymi i operowymi, a przy tym było okazją do zawarcia zażyłej znajomości z choreografem Maurice’em Béjartem, który miał istotny wpływ na twórczy rozwój Versacego.

Namiętności, styl życia i krąg znajomych Versacego zaczęły wzbudzać powszechne zainteresowanie, wcześniej zarezerwowane tylko dla jego kreacji. On sam stał się obiektem fascynacji opinii publicznej.

Odwołanie się projektanta do elementu dionizyjskiego pomogło w przemianie osobowościom identyfikującym się ze swoim stylem ubioru: ekscentrycznemu Eltonowi Johnowi, ikonie popkultury Madonnie, zagubionej arystokratce księżnej Dianie. Kartkujący za młodu „Vogue’a” syn kalabryjskiej krawcowej, wzdychający do wielkiej mody i z dreszczem emocji patrzący na hieratyczne modelki fotografowane przez Richarda Avedona, został jednym z najważniejszych kreatorów mody na świecie: ubierał koronowane głowy, gwiazdy estrady, kobiety na całym świecie. Na łamach „Vogue’a” regularnie pojawiały się jego kreacje, a Avedon realizował promujące kolekcje sesje zdjęciowe.

Barwne i pełne blichtru życie, rozpoczęte w nadmorskim mieście skąpanym w kalabryjskim słońcu, zostało tragicznie przerwane w mieście, w którym słońce i morze także dominują w krajobrazie. 15 lipca 1997 Versace został zamordowany przez szaleńca na schodach swojej willi w Miami. Zabójstwo położyło kres baśniowemu życiu, a wizjonerski sposób postrzegania i kreowania mody przeszedł do historii.

Poklask i powszechne uznanie, łączenie poetyki i rozmachu, klasycznego piękna z awangardą, światowe życie i jego tragiczny finał – oto opowieść o Giannim Versace.

Geneza mitu

„Franca, jesteś panienką z dobrego domu. Kobiecie nie wypada bywać w miejscach, w których uczą się mężczyźni. Umiesz czytać i pisać, to ci wystarczy. Teraz powinnaś wybrać sobie jakiś zawód”. Giovanni Olandese tak zbywał ambicje swojej córki. Był anarchizującym socjalistą. Sympatyzował z Giacomem Matteottim[2] i wymieniał z nim poglądy. Zaznał prześladowania ze strony faszystowskiego reżimu. Na wyspie Lipari, gdzie został zesłany, poznał przyszłą żonę Marię, co jednak nie osłodziło goryczy doświadczenia banity. Był utalentowanym szewcem. W okolicy mówiło się o nim, bo potrafił nie tylko dać drugie życie zdeptanym butom, ale też stopy swoich klientów okryć rzemieślniczymi cudami. Miał naturę twórczego i żywiołowego zapaleńca, jednak mentalnie należał do XIX wieku. Kiedy jego córka ukończyła szkołę podstawową, chciał ją przyuczyć do jakiegoś zawodu. Wola ojca spadła na nią jak cios. Franca lubiła szkołę i marzyła o studiach medycznych. Niewykluczone, że właśnie temu młodzieńczemu rozczarowaniu zawdzięczała późniejszą determinację, która pozwoliła jej w krótkim czasie zostać najpilniejszą uczennicą w pracowni mody „Parigina” w Reggio Calabria, należącej do krawcowej szczycącej się terminowaniem w kilku francuskich atelier. W tym niewielkim zakładzie Franca realizowała swe marzenia o rozwijaniu talentu i poszerzaniu wiedzy, a dzięki intensywnej pracy miała wkrótce zostać najbardziej wziętą krawcową w regionie.

Praca, która początkowo była tylko zamiennikiem szkoły, ojcowskim nakazem, któremu należało się podporządkować, ujawniła samorodny talent Franki Olandese. Okazała się krawcową co się zowie. Miała mistrzowskie wyczucie. Kiedy cięła tkaninę, nie potrzebowała papierowego wykroju – jeśli już musiała go użyć, w pewnym momencie zaczynała robić wszystko po swojemu. Właśnie dlatego jej stroje były takie szczególne.

Usługi Franki polecały sobie nawzajem mieszkanki miasta. Jej sukienki, płaszcze i garsonki nosiły największe miejscowe elegantki. Na przechadzce nadmorską promenadą, po mszy przed kościołem, podczas wieczorów w teatrze milcząco ze sobą rywalizowały. Wszystkie miały ambicję bycia najwytworniejszą damą w Kalabrii, więc udawały się do pracowni krawieckiej, którą Franca w 1940 roku otworzyła na via Muratori. Zabiegały o brokat lub kupon jedwabiu, ale przede wszystkim o jej czas i uwagę. Wówczas szyć umiała niemal każda kobieta, a także wielu mężczyzn. Szyto sobie ubrania z konieczności albo dla własnej satysfakcji. Ale nikt nie mógł się poszczycić tym wyjątkowym i natychmiast rozpoznawalnym talentem, który uosabiała błyskotliwa i niestrudzona Franca.

Jedna z klientek, nosząca nazwisko Versace, miała brata. Był nieśmiały i powściągliwy, miał łagodne spojrzenie i nienarzucający się sposób bycia. Franca od początku przeczuwała, że ten młody chłopak zostanie jej mężem i ojcem jej dzieci. Wiele lat później wydało się, że Antonino nalegał, by siostra zamówiła u Franki sukienkę, bo byłby to pretekst do poznania tej pięknej i pełnej wdzięku dziewczyny. Wychodząc za niego, została Francą Versace. Zmiana nazwiska nie miała wpływu na jej zawodową pozycję. W swoje stroje wszywała czarną metkę z wyhaftowanym złotą nitką napisem: „Franca Versace, Reggio C.”[3] Ubrania Versace były szczególnej urody. Urody nie brakowało też dzieciom, które przychodziły na świat jedno po drugim: Fortunata, urodzona 10 listopada 1943, i rok później, 16 grudnia 1944, Santo (w metryce pod datą urodzin widnieje 2 stycznia 1945 – w owym czasie dzieci urodzone pod koniec roku zwyczajowo rejestrowano na początku następnego).

Rok 1946 był okresem przełomowych zmian. Ważyły się losy między republiką a monarchią. Kobiety po raz pierwszy poszły do urn. Wojna na wszystkich odcisnęła piętno, ale była już przeszłością. W tej nowej rzeczywistości 2 grudnia urodził się Gianni. Podobnie jak rodzeństwo, otrzymał imię po jednym z dziadków: Santo po dziadku ze strony ojca, urodzonym w miejscowości Santo Stefano in Aspromonte w 1870 roku (zmarł w 1930 roku), Fortunata zaś po babce ze strony ojca, która, zbiegiem okoliczności, również nosiła nazwisko Versace, jak przyszły mąż Franki. Gianni dostał imię po dziadku ze strony matki, Giovannim. Santo miał blond włosy i jasne oczy, był dzieckiem spokojnym i posłusznym, a przy tym bardzo rezolutnym. Zachowywał się jak mały dorosły. To samo można było powiedzieć o Fortunacie (wszyscy mówili do niej pieszczotliwie Tinuccia). Co do Gianniego, to nikt nie miał wątpliwości, że ten szkrab, który raczkował w zakładzie między skrawkami tkanin, to żywe srebro. Pracownice przekazywały go sobie z rąk do rąk, ale miał więcej energii niż one wszystkie. Był trudnym do okiełznania brzdącem.

W domu i w pracowni panowała ożywiona atmosfera. Należało nieustannie pilnować terminów realizacji zamówień, pracowało się bez wytchnienia, by zadowolić rzesze klientek oddających się w ręce Franki i zawierzających jej estetycznemu wyczuciu. Miała u swego boku piętnaście pracownic. By uczyć się od niej zawodu, przyjeżdżały z Ravagnese, Saracinello, Santa Caterina – możliwe, że za młodu im także powtarzano to, co ich przełożona usłyszała w roku 1930. W domu rodziny Versace mieszkała też siostrzenica Franki, Eleonora, przez domowników nazywana Norą. Miała dwanaście lat. Przysłano ją do pomocy po narodzinach Tinucci, ale jej rola w rodzinie nie sprowadzała się do niańczenia kuzynki.

Franca wertowała żurnale, spotykała się ze sprzedawcami papierowych wykrojów (wówczas nazywano je patronami), z przedstawicielami handlowymi wielkich projektantów francuskich. Twórcy wysokiej mody po zaprojektowaniu nowych modeli i nadaniu im chwytliwych nazw udostępniali wykroje krawcom z połowy Europy na zasadzie sprzedaży licencji. Doskonale wiedzieli, że dzięki tym utalentowanym rzemieślnikom ich stroje zagoszczą na ulicach miast. Tymczasem Franca przestrzegała jednych reguł, by ustalać nowe, własne, idące z duchem czasu. Była bardziej projektantką niż krawcową, wykańczała stroje zgodnie z własną wizją artystyczną.

Jej życie zmieniło się diametralnie, gdy w 1953 roku zachorowała Tinuccia. Wszystko inne zeszło na dalszy plan. Dla Franki i Antonina świat przestał istnieć i cały czas spędzali u boku córki. Synów wysłali do krewnych, bo chcieli całkowicie skoncentrować się na dziecku, którego życie wisiało na włosku. 27 maja Gianni potajemnie wrócił do domu. Scena, którą zastał, nie pozostawiała złudzeń: niewielka trumna obłożona wiązankami kwiatów, a wokół niej pogrążona w rozpaczy rodzina. Próby pocieszenia matki na nic się nie zdawały. W jednej chwili w pracowni ustał gwar i ucichły głosy krawcowych, które nie chciały zakłócać żałobnego wyciszenia Franki.

Po śmierci córki Franca Versace długo nie mogła się otrząsnąć. Codziennie chodziła na cmentarz, niezależnie od pory roku i aury. Pielęgnowała grób Tinucci z taką samą czułością, z jaką opiekowała się nią za życia. Straciła siły witalne i zapał do pracy.

Pogodę ducha odzyskała dwa lata później, w 1955 roku, kiedy na świat przyszła Donatella. Dla rodziny była źródłem nowej nadziei. Narodziny dziecka ożywiły też atmosferę w pracowni. Gianni od razu oszalał na punkcie siostry, która odtąd miała dorastać pod jego skrzydłami. Już jako niemowlę była jego małą principessa. Darzył ją bezgranicznym uwielbieniem. Beztroskie dziecko stało się dla niego symbolem odzyskanej radości życia. Po powrocie ze szkoły natychmiast biegł do siostry, razem bawili się i dokazywali. Jego niecierpliwość wynikała też z mało nabożnego stosunku do szkolnego obowiązku. Chodził do podstawówki imienia De Amicisa (placówka nie miała powiązań ze swoim patronem). Nauka nie była jego mocną stroną, więc rodzice wysłali go na korepetycje do Fotich. Nauczyciele na każdym kroku stawiali mu za wzór przykładność Santa. Gianni nie znosił swojej szkolnej wychowawczyni. Uważał, że jest gruba i brzydka, krytykował przy tym sposób, w jaki się ubierała. Choć był jeszcze dzieckiem, miał jasno określone wymagania co do własnego stroju i zdradzał upodobanie do czerni. Nauczycielka była zdania, że to kolor dobry na żałobę. W końcu jednak musiała dać za wygraną.

Skapitulowała też wtedy, kiedy wezwała Francę na rozmowę, by oznajmić, że młody Versace jest maniakiem seksualnym, odkryła bowiem, że na lekcjach rysuje w zeszytach portrety włoskich gwiazd filmowych; po zwróceniu uwagi dodawał, że zużywa cztery kratki na biust Giny Lollobrigidy, pięć na biust Sophii Loren i sześć na Silvany Mangano. Usłyszawszy to, Franca wybuchła śmiechem. Uspokoiła wychowawczynię, że Gianni interesuje się modą.

Wolny czas Gianni pasjami spędzał w pracowni matki. Przyglądał się klientkom, śledził ich upodobania, obserwował sposób, w jaki podczas przymiarek poruszały się przed lustrem. Podążał wzrokiem za gestami matki. Ukryty za ciężką czerwoną kotarą, która oddzielała pracownię od przymierzalni, jako dziewięcioletni chłopiec był uczestnikiem procesu zdradzającego jego krawieckie predyspozycje: matka drapowała czarny aksamit na jednej z klientek. Gianni pomyślał: „Teraz pewnie trochę skróci go z przodu”. I tak się stało. Syn w wyobraźni ulepszał krój i w tej samej chwili matka kończyła go w dokładnie taki sposób. W milczącym porozumieniu zaprojektowali razem suknię. Versace miał ją przerabiać przez całe swoje życie zawodowe, traktując jak archetyp, lubił nazywać ją „suknią pamięci”.

Chcąc jak najwięcej uczyć się od matki, z upodobaniem szył ubranka dla lalek swojej przyjaciółki Anny. Gromadził ścinki z pracowni i próbował wyczarować z nich żakiet, spódniczkę lub płaszcz, których powstawanie niedługo przedtem śledził w zakładzie mamy. W samotności robił marionetki i bawił się w miniaturowy teatr, przy dźwiękach skomponowanej przez siebie muzyki. Ojciec zabrał go kiedyś do Teatro Cilea na przedstawienie Balu maskowego Verdiego. Gianniemu brakowało jeszcze dojrzałości pozwalającej na rozsmakowanie się w operze, jednak atmosfera wieczoru go urzekła, a muzyczny temperament Verdiego po latach ujawnił się u projektanta jak połknięty za młodu bakcyl. Czerwone fotele, wytworne damy, kunsztowne kostiumy wirujące na tle barwnej scenografii, elegancki Antonino w czerni. W marynarce ze stalowoszarego aksamitu włożonej z czarnymi spodniami w tym widowiskowym zamieszaniu Gianni czuł się jak młody arystokrata.

Ojciec był nie lada wyczynowcem. Jako piechur, rowerzysta i piłkarz nie miał sobie równych. Między służbą wojskową a wybuchem wojny grał w futbol w serii C[4], wygrywał wyścigi kolarskie i mistrzostwa regionalne w biegu przełajowym. W mocowaniu się na rękę bił Santa na głowę. Poproszony o wskoczenie obunóż na stół, robił to bez najmniejszych trudności. Prawdziwą namiętnością Antonina była jednak kultura klasyczna. Recytował z pamięci Orlanda szalonego, Iliadę i Odyseję, wskazując na podobieństwa między nimi, innym razem w uczony sposób komentował codzienne wydarzenia. W owym czasie trudnił się sprzedażą urządzeń gospodarstwa domowego, a wcześniej handlował węglem. W głębi duszy miał jednak naturę poety. Gianni odziedziczył po nim nieśmiałość i traktowanie ojczystego regionu jak magicznej krainy, będącej przedłużeniem krętych szlaków Wielkiej Grecji, przez co Kalabria jawiła mu się jeszcze bardziej mityczna, niż była w rzeczywistości. Ruiny rzymskich term, szlachetna architektura pałaców, światła nabrzeża, które swego czasu tak urzekły Stendhala; przypominające jezioro morskie wody w cieśninie – kraina czarów jak w bogato ilustrowanej książce, którą Donatella dostała od braci na drugie urodziny.

Do domu powróciły chaos i zgiełk. Życie znów było beztroskie jak dawniej.

Podczas wakacji spędzanych nad morzem i w górach Gianni wytyczał swoje sentymentalne trasy. W drodze powrotnej z Aspromonte, kiedy kierował się na południe ku morzu i przejeżdżał przez Bagnarę, Seminarę i Scillę, był oczarowany godnością, z jaką kobiety nosiły spódnice z czarnego sukna flandryjskiego, długie do kostek i delikatnie plisowane, i bluzki śnieżnobiałe jak fasady ich tonących w słońcu domów. Kiedy bywał w tych stronach w świąteczne dni, czarne stroje zdobiły złocone ornamenty i kolorowe kamienie. Delektował się smakami ojczystej ziemi i chłonął jej woń. W Scilli Santo dał mu do przeczytania Gente in Aspromonte Corrada Alvaro[5], więc Gianni miał pożywkę dla swoich wyobrażeń o ojczystych stronach i gromadził je w swej pamięci.

Chłopak w końcu przestał potajemnie obserwować pracownię matki zza kotary. Miał jedenaście lat i odkrył, ile frajdy może sprawić zszycie dwóch kawałków materiału, zagniecenie tkaniny dla nadania jej objętości, ożywienie czarnej marynarki pozłacanymi guzikami. Zaczął od drobiazgów, ale nie osłabiało to jego entuzjazmu. Kręcił się między pomocnicami, z zainteresowaniem przyglądał się i przysłuchiwał matce. Miał jeszcze ręce dziecka, ale już zdradzały zręczność i precyzję. Nie znosił niedoróbek. Widok młodego zapaleńca napełniał Francę dumą.

Zakład krawiecki był jedynym miejscem, które go naprawdę interesowało. Nic, co działo się poza nim, nie zajmowało go aż w takim stopniu. Całkowicie opanowany przez tę młodzieńczą pasję, jeszcze trudniej znosił przymus chodzenia do szkoły, która uziemiała go w ławce na wiele godzin. Wolał zostawać z matką, Donatellą i z igłą w dłoni.

Gdy Gianni chodził do drugiej klasy gimnazjum, rodzice posłali Santa na rozmowę z nauczycielami. W odpowiedzi na pytanie o brata, usłyszał: „Gianni? Nie widzieliśmy go od miesiąca”. Santo nie krył zaskoczenia, bo w końcu każdego ranka sam go odprowadzał. Szkoła im. Diega Vitriolego znajdowała się dwa budynki od gmachu mieszczącego Technikum im. Raffaela Pirii, kształcącego przyszłych księgowych i geodetów. Santo zostawiał Gianniego w szkole, a gdy odchodził, tamten uciekał przez okno. Wolał podziwiać ruiny greckiej świątyni, przechadzać się po via Marina, via Marina Bassa, po lido… Tego roku Gianni nie zdał do następnej klasy. Po gimnazjum postanowił zapisać się do Liceum Klasycznego im. Tommasa Campanelli. To doświadczenie też zakończyło się katastrofą. Nauczycielka łaciny, profesor Cicero (nomen omen), była dla niego nie do zniesienia. Tuż przed końcem roku szkolnego Versace porzucił szkołę. Myślał o nauce w konserwatorium, lecz matka, mając na uwadze dotychczasową karierę szkolną syna, uznała, że najlepiej będzie zmusić go do zdobycia jakiegoś dyplomu. Wysłała go więc do technikum geodezyjnego, położonego blisko morza, naprzeciw lasu piniowego spoglądającego w stronę Sycylii, tego samego, w którym uczył się Santo – odtąd wymknięcie mu się spod kontroli miało już nie być takie łatwe, choć jak się później okazało, nie niemożliwe. W nowej szkole Versace też nie dał się poznać jako szczególnie pilny uczeń.

„Jeśli nie kupisz mi cinquecenta, nie pójdę więcej do szkoły”. Roszczeniowa postawa Gianniego była dla rodziny nie lada zaskoczeniem. Ojciec rwał sobie włosy z głowy, bo z synem nie było dyskusji. Jeśli się na coś uparł, nie chciał ustąpić ani o krok. Zażądał samochodu i zrobił to z typową dla siebie determinacją. Nawet jego młodzieńczy bunt był wyjątkowy.

Edukacja szkolna Gianniego zawisła przez to żądanie na włosku, co dla rodziców nie było łatwe do przełknięcia. Ich syn nie był prymusem, nie był też szczególnie lubiany w szkole, co więcej, wcale nie zamierzał tego zmienić. W klasie w technikum było ich tylko szesnastu, w większości pochodzili z miejscowości położonych w prowincji: Roccella Jonica, Locri; pięciu czy sześciu przyjechało ze stolicy regionu. Magnesem dla nich była piłka nożna. Dla wszystkich, z wyjątkiem Gianniego, którego futbol nie interesował. Często opuszczał lekcje, ale kiedy już się zjawiał, zwracał na siebie uwagę. Był kulturalny, powściągliwy, nigdy nie powiedział jednego słowa za dużo. Zawsze używał słowa „proszę”. Łagodny ton głosu i bezkonfliktowy charakter w połączeniu z aparycją sprawiały, że się wyróżniał na tle klasy. Kiedy nauczyciel topografii mu docinał, Gianni dumnie nie reagował. To właśnie podczas ćwiczeń z topografii ktoś zrobił grupowe zdjęcie: prawie wszyscy uczniowie są na nim ubrani w garnitur i krawat, kilku chłopców nosi swetry – Versace ma na sobie czarny półgolf i skórzaną kurtkę. To zdjęcie trafnie oddaje jego inność na tle klasy.

Szkolny kolega, Angelo Bernabò, wspomina: „Wiedzieliśmy, że jego matka prowadzi zakład krawiecki, ale nigdy nie zdradził, że spędza w nim cały swój wolny czas. Odpowiadało mu życie na uboczu, nie lubił konfrontacji z rówieśnikami. Nie unikaliśmy go, ale jego usposobienie nie ułatwiało kontaktów. Bardzo często na przerwach sam jadł śniadanie. Dla mnie było to szczególnie uderzające. Byłem w tej klasie od niedawna, on z tymi chłopakami uczył się już od trzech lat, a traktował ich jak nieznajomych”.

Wspomnienie nauczyciela włoskiego, pochodzącego z prowincji Catanzaro egzaltowanego pasjonata myśli filozoficznej Sartre’a, też nie jest sielankowe: Versace oscylował między dwójką a trójką. Za to jako jedyny w klasie lubił czytać. To była epoka Doktora Żywago: Gianni jako jedyny z klasowej szesnastki nie tylko przeczytał powieść, ale też obejrzał jej ekranizację. Dobre stopnie miał jedynie z rolnictwa, nieźle sobie radził z technikami budowlanymi. Nauczyciel tego przedmiotu był zdania, że Gianni mógłby się specjalizować jedynie w architekturze wiejskiej. Kazał mu projektować chlewiki, stajnie i klatki dla królików. Liczne i przedłużające się okresy nieobecności, zaległości prawie ze wszystkich przedmiotów sprawiły, że finał roku szkolnego 1967/1968 nikogo nie zaskoczył: Versace nie został dopuszczony do egzaminu państwowego. Bynajmniej niezawiedziony, postanowił nie robić matury.

Gianni nie utrzymywał kontaktów z rówieśnikami również poza szkołą. Rzadko można było spotkać go spacerującego po corso Garibaldi, gdzie gromadzili się szkolni koledzy. Spędzali tam cały wolny czas, znali na wylot każdy kamień tej ulicy, na której się widywali i pozdrawiali członkowie lokalnej społeczności. Gianni Versace nigdy się nie przyłączał. Latem zbierali się pod budką z lodami u Cesarego, Gianni chodził tam, gdy tłum już się przewinął. Kiedy pierwsi przechodnie wychodzili po popołudniowej sjeście, Versace wracał do domu i analizował szczegóły ich garderoby: wykrochmalone męskie koszule, dziewczęta w odważnych minispódniczkach i w butach z wysokimi cholewkami, nosiły torebki ciasno przylegające do ramienia.

Azylem młodego Gianniego była pracownia krawiecka. Tam się odnajdywał i czuł się jak u siebie. Potrafił dostrzec, że czasy się zmieniają, i to wykorzystać. Pozycja gotowej konfekcji umacniała się i Gianni czuł, że właściwym kierunkiem jest poddanie się tendencjom demokratycznym. Franca całkowicie zdała się na intuicję syna. Zorientowała się, że chłopak ma szansę wyprzedzić swój czas. Obok pracowni, na via Tommaso Gulli, otworzyła butik, nad którym zawisł szyld Elle. Dość szybko ofertę konfekcji rozszerzono o nowe modele, charakterystyczne, niebanalne, będące rezultatem niecodziennej kreatywności. Powoli rodziło się prêt-à-porter. Odtąd ubrania nie miały służyć tylko do okrywania ciała, ale również do eksponowania jego walorów, do manifestowania osobowości. Były produktami przemysłowymi, jednak wykonanymi według kanonów tradycyjnego warsztatu pracy krawca. Nad nowymi strojami pracowali projektanci, a potem zakłady przemysłowe produkowały je seryjnie. W witrynach Elle, damskich i męskich, widniały najmocniejsze marki tego raczkującego fenomenu, i były to marki francuskie, czyli moda par excellence, choć nie brakowało też włoskich.

W Ankonie działał dom mody Genny, szyjący utrzymane w klasycznym stylu garsonki i stroje ceremonialne, które bardzo dobrze się sprzedawały. Powstawała też kolekcja domu mody Callaghan, którą szyto w zakładzie dziewiarskim w Novarze. Jej dyrektorem artystycznym był Walter Albini, najbardziej rozchwytywany i najlepiej opłacany projektant w Mediolanie. Na rynku funkcjonowały też marki włoskie o rodowodzie haute couture – Barocco i Balestra – które stopniowo umacniały swoją pozycję w branży gotowej konfekcji. Z Renato Balestrą Gianni utrzymywał kontakt korespondencyjny. Przesyłali sobie nawzajem szkice, wymieniali opinie o trendach w modzie i o najsłynniejszych projektantach. Z Francji docierały modele z metką Chloè, szyte według projektów Niemca Karla Lagerfelda. Jego nowoczesny styl i konsekwentna oryginalność budziły u Gianniego autentyczny podziw. Kiedy Versace pojechał z matką do Paryża, by zaopatrzyć butik na nowy sezon, z uwielbieniem przyglądał się projektantowi, który już wtedy był gwiazdą. We Włoszech projektował futra dla marki Fendi, we Francji pracował dla Chloè. Był człowiekiem o szerokich horyzontach, przyjaźnił się ze znanymi artystami, odznaczał się charyzmą, obok której trudno było przejść obojętnie.

Gianni lubił charyzmatyczne postacie i miał słabość do ikon ze świata mody i muzyki. Bardzo mu odpowiadał nonkonformistyczny i nieszablonowy wizerunek Patty Pravo. Był fanem urody i osobowości piosenkarki, lubił sposób, w jaki poruszała się na scenie. Kiedyś po koncercie, by móc zobaczyć ją z bliska, przeskoczył przez wysokie ogrodzenie, ryzykując połamanie kości. Ale przemierzyć południowe Włochy był gotów tylko dla Miny, która fascynowała go pasją, z jaką wykonywała swoje dynamiczne i zmysłowe piosenki, które były świeżą alternatywą dla kantylenowej muzyki lat pięćdziesiątych. Na koncert w Teatro Petruzzelli w Bari zabrał dorastającą Donatellę. Gianni był pod wrażeniem pierwszej części widowiska, w której wystąpił będący w doskonałej formie Giorgio Gaber, ale podczas solowego show Miny dosłownie stracił głowę. Artystka ubrana była w bardzo krótką sukienkę, wyglądała, jakby wyszła z domu w kasaku, zapomniawszy włożyć spodnie. Ten strój stworzył dla niej Paco Rabanne: metalowe romby gęsto połączone pierścieniami – oszałamiająca kreacja z metalu. Piosenkarka miała zmierzwione włosy oraz typowy dla niej wyrazisty makijaż. Zaśpiewała Non credere, Bugiardo e incosciente – utwory ze swego najnowszego krążka zatytułowanego …bugiardo più che mai… più incosciente che mai…, a także starsze przeboje, między innymi, Una donna, una storia, E io tra di voi. Gianni był gotów zrobić bardzo wiele, by móc do niej podejść, poznać ją i wyrazić swój podziw.

Najbardziej jednak fascynowała go kobieta, z którą mieszkał pod jednym dachem. Donatella miała jedenaście lat, a Gianni stroił ją jak lalkę. Szył jej ubrania z połyskliwych tkanin i nakłonił do przefarbowania włosów na platynowy blond. Była ucieleśnieniem jego fantazji. To na niej ćwiczył swoją kreatywność. Nie było dnia, żeby nie wciągał jej w swoje wybryki. Z entuzjazmem odpowiadała na każde jego wyzwanie, nawet jeśli wpadał na pomysł, by wykraść kluczyki od samochodu śpiącego ojca i wyskoczyć na tańce. Gianni był jej guru, za nim skoczyłaby w ogień i potraktowałaby to jak niesamowitą przygodę.

Butik był naturalnym środowiskiem Gianniego. Przedstawiciele handlowi producentów odzieży wiedzieli, że muszą szanować jego oczekiwania. Był wzorem precyzji. Często zdarzało mu się szkicować w notatniku projekt modelu, żeby nikt nie miał wątpliwości, o co mu chodzi. Jeśli coś było nie po jego myśli, dziękował za współpracę. Klientki były w niego wpatrzone jak w obraz, wystarczyło jedno słowo lub spojrzenie mistrza, szły za nim jak w ogień. Kiedyś sklep odwiedziła jedna z najlepszych klientek, Raffaella De Carolis, Miss Italia 1962 i żona armatora Amedeo Madaceny. Miała ambicję posiadania najpiękniejszych i najmodniejszych strojów, a zakupom w butiku Elle sprzyjały jej rozrzutność i gruby portfel. Tego dnia France udało się sprzedać jej pięć najdroższych modeli z kolekcji Balestra, Barocco i Chloé. Gdy sfinalizowały transakcję, do butiku wszedł Gianni. Zobaczywszy go, Raffaella zażądała akceptacji wyboru: „Gianni, spójrz, co dla mnie wybrałyśmy”. A Gianni był oszczędny w słowach: „Te dwa zostaw. Nie pasują do ciebie”. Franca tylko czekała, kiedy wyjdzie Raffaella, żeby rozmówić się z synem. Odpowiedź Gianniego odebrała jej wszelkie argumenty: „Mamo, kiedy ktoś patrzy na osobę, która coś sobie u nas kupiła, powinien się zainteresować, skąd ma taką ładną rzecz. Ale jeśli będzie się zastanawiał, kto go tak ubrał, nigdy do nas nie przyjdzie. Klientów nam przybędzie, tylko jeśli będziemy sprzedawać z zaangażowaniem. Kierując się żądzą zysku, możemy nawet stracić”. Trudno z tym dyskutować, w końcu moda jest po to, by dodawać kobiecie uroku i sprawiać, żeby czuła się jak bogini.

Kiedy Santo wrócił z wojska, zastał Gianniego bardzo podekscytowanego. Ponieważ znał brata na wylot, od razu domyślił się, że coś się musiało wydarzyć.

– Santo, dostałem propozycję zaprojektowania kolekcji Florentine Flowers.

– Przyjmiesz ją?

– Marzę o tym.

2 Giacomo Matteotti – włoski socjalista i działacz opozycji antyfaszystowskiej, zamordowany w 1924 roku.

3 Reggio Calabria.

4 Serie C odpowiada trzeciej i czwartej lidze (C1 i C2).

5 Gente in Aspromonte (Ludzie z Aspromonte, 1930) – zbiór trzynastu opowiadań należący do kanonu literatury południowych Włoch, reprezentujący nurt realistyczny.

Spis treści

GIANNI VERSACE. BIOGRAFIA

Przedmowa Giorgia Armaniego

Wstęp

Geneza mitu

Florenckie kwiaty

Novara – Ankona. Praktyka zawodowa

Mediolan. Narodziny domu mody

Como. Bezpieczna przystań

Rozkwit

Nowy debiut

Przełomowy rok

London calling Versace

Komandor mody

Via del Gesù 12

Atelier na przyszłość

Idealny projektant na nową dekadę

Stachanowiec

Pigmalion top modelek

Plejada gwiazd

Rywal Armani, guru i przyjaciel Karl

Rok 1992. Convivio

Miami

Hippisi, punki i gwiazdy Hollywoodu

Dionizos mody

„Conservative chic”

Zmartwychwstanie

Tragedia

* * *

Kalendarium uzupełnione o wypowiedzi projektanta

Podziękowania

Zdjęcia

Ilustracje

Strona redakcyjna

Tytuł oryginału: Gianni Versace. La biografia

Copyright © 2012 Lindau s.r.l. corso Re Umberto 37 - 10128 Torino

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by

REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2013

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

W publikacji wykorzystano czcionkę z rodziny Liberation (https://fedorahosted.org/liberation-fonts/)

Redaktor: Katarzyna Raźniewska

Opracowanie graficzne polskiej okładki: Zbigniew Mielnik

Fotografia na okładce: © The Miami Herald, 1993

Wszystkie reprodukcje zamieszczono w książce jak w wydaniu oryginalnym.

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Gianni Versace. Biografia, wyd. I, Poznań 2013)

ISBN 978-83-7818-211-5

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40, fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

e-Book: KALADAN, www.kaladan.pl