Ciąg dalszy w wersji pełnej

O autorze

Powieści Davida Gibbinsa, notowane na listach bestsellerów „New York Timesa” i „Sunday Timesa”, sprzedały się dotąd w ponad trzech milionach egzemplarzy i zostały wydane w trzydziestu językach. Autor jest także uczonym, archeologiem z wykształcenia, a jego książki są odbiciem rozległego doświadczenia w badaniu starożytnych znalezisk na całym świecie, zarówno na lądzie, jak i pod wodą.

Urodził się w Kanadzie, w rodzinie Anglików; dorastał jednak nie tylko tam, ale też w Nowej Zelandii i w Anglii. Odebrawszy dyplom z wyróżnieniem po studiach z zakresu historii starożytnej basenu Morza Śródziemnego na University of Bristol, odbył studia doktoranckie z archeologii na University of Cambridge, gdzie prowadził badania w Corpus Christi College. Po uzyskaniu doktoratu pracował na wydziale klasycznym. Zanim na dobre zajął się pisarstwem, przez osiem lat wykładał na uniwersytecie archeologię i historię sztuki rzymskiej, historię starożytną oraz archeologię morską. Tworzy nie tylko beletrystykę; jest też autorem ponad pięćdziesięciu publikacji naukowych, między innymi artykułów w takich periodykach, jak „Antiquity”, „World Archaeology”, „International Journal of Nautical Archaeology” i „New Scientist”, a także autorem i współautorem monografii, takich jak Shipwrecks (Routledge 2001).

Prowadził prace badawcze i wykopaliskowe na dużą skalę w rejonie Morza Śródziemnego, od Turcji i Izraela po Grecję z Kretą, Włochy z Sycylią, Hiszpanię i Afrykę Północną, a także na Wyspach Brytyjskich i w Ameryce Północnej. Na przestrzeni lat jego wysiłki wspierały British Academy, British School of Archaeology w Rzymie oraz Jerozolimie, British Institute w Ankarze, Society of Antiquaries of London, a także Winston Churchill Memorial Trust. Przez kilka sezonów pracował na stanowisku archeologicznym w starożytnej Kartaginie, dowodząc ekspedycją badającą pozostałości portu zewnętrznego. Nurkowania nauczył się jako piętnastolatek, a po latach prowadził ekspedycje badające wraki statków na całym świecie – także wraki rzymskich jednostek u wybrzeży Sycylii i w innych zakątkach Morza Śródziemnego oraz w rejonie Wysp Brytyjskich. Był profesorem American Institute of Nautical Archaeology, przez dwa sezony badając wrak greckiego okrętu u wybrzeży Turcji.

Od niepamiętnych czasów fascynuje go historia wojskowości, być może przez wzgląd na bogate tradycje wojskowe w jego rodzinie. Pasja ta sprawiła z kolei, że w ostatnich latach zainteresował się kolekcjonowaniem i strzelaniem z osiemnasto- i dziewiętnastowiecznej broni palnej. Posługuje się między innymi replikami amerykańskich karabinów skałkowych w kanadyjskiej głuszy, gdzie także powstaje większość jego książek. Ślady militarnej pasji Davida Gibbinsa można odnaleźć także w jego wcześniejszych powieściach, traktujących między innymi o wojnach punickich (Total War Rome: Zniszczyć Kartaginę, REBIS, 2013), o działaniach armii rzymskiej na wschodzie (The Tiger Warrior), o wiktoriańskich konfliktach zbrojnych w Indiach i Sudanie (The Tiger Warrior, Pharaoh) oraz o drugiej wojnie światowej (The Mask of Troy, The Gots of Atlantis).

Więcej informacji o Davidzie można znaleźć na stronie internetowej autora www.davidgibbins.com oraz pod adresem www.facebook.com/DavidGibbinsAuthor.

Podziękowania

Dostępne w wersji pełnej

Rys historyczny

Piąty wiek naszej ery był jednym z najistotniejszych okresów w dziejach. Był to czas gwałtownych rozruchów i wojen, wpisanych w proces przejścia od starożytności do wczesnego średniowiecza. Niemal pięć stuleci od czasu, gdy August został pierwszym cesarzem, i blisko osiemset lat od rozpoczęcia epoki rzymskich podbojów imperium było gasnącą gwiazdą. Nie prowadziło już działań ofensywnych; próbowało jedynie przetrwać kolejne inwazje barbarzyńców, z których każda mogła je pochłonąć. Ziściło się nawet to, co wydawało się nie do pomyślenia: w roku 408 sam Rzym został złupiony przez armię Gotów. Wiele się zmieniło w ciągu trzystu lat, które upłynęły od dni największej chwały cesarstwa. Rzym był teraz chrześcijański, powstała nowa hierarchia kapłanów i biskupów. Imperium uległo też podziałowi, a nowi cesarze urzędowali w nowych stolicach – Konstantynopolu i Mediolanie – doświadczając problemów z sukcesją i nieustającymi tarciami wewnętrznymi. Rzymska armia zmieniła się nie do poznania: dawnych legionistów zastąpili żołnierze w większości barbarzyńskiego pochodzenia. Wśród oficerów pozostała jednak garstka takich, którzy z nostalgią wspominali dawne czasy, pielęgnowali tradycje dawnych cesarzy i wielkich wodzów republiki; byli to ludzie, którzy wierzyli, że zapomniany już wizerunek Rzymu można odtworzyć i raz jeszcze zebrać armię do walki z mrokiem, który mu zagrażał. Byli gotowi pomaszerować do ostatniej bitwy, w imię honoru dawnych legionistów i ich dowódców.

Zdaniem wielu śmierć i zniszczenie były jednak jedyną drogą. Biskup Augustyn wyrzekł się ziemskich rozkoszy i żył obietnicą nieba, państwa Bożego. Mnisi z Arles wierzyli, że stoją w obliczu biblijnej apokalipsy. Z drugiej jednak strony, po raz pierwszy w dziejach Rzymu pojawiają się autorzy, których zajmują dylematy „wielkiej strategii”. Czy Rzym powinien ustąpić przed barbarzyńcami, oferując im przywileje i ziemię, czy może odeprzeć ich zbrojnie? Debata toczyła się na wszystkich poziomach ówczesnego społeczeństwa i nawet prości żołnierze zajmowali się strategicznym myśleniem, co rzadko zdarzało się wśród legionistów z dawnych wieków. Główny komentator czasów opisanych w niniejszej powieści, Priskos z Panium, był dyplomatą i sam poważnie zajmował się tym zagadnieniem. Jego dzieło ocalało we fragmentach, z których wynika, że niezbyt interesowały go szczegóły natury wojskowej – nasza rekonstrukcja wielkich oblężeń i bitew owej ery wymaga więc znacznie większej dawki wyobraźni niż na przykład wojny z II w. p.n.e., opisane w mojej poprzedniej powieści Total War Rome: Zniszczyć Kartaginę. Niemniej jednak, tak jak historyk Polibiusz był naocznym świadkiem zniszczenia Kartaginy w roku 146 p.n.e., tak Priskos przebywał na dworze Huna Attyli i przekazał nam niezwykle żywy obraz tego, co tam widział. To dzięki niemu poznajemy mit o tym, że Hunowie narodzili się z gryfów, o ich krwawych obrzędach pogrzebowych, o kulcie miecza, dowiadujemy się również, dlaczego Rzym musiał się obawiać tego nowego, przerażającego wroga, za którego sprawą w połowie V w. cesarstwo zachodnie stanęło nad przepaścią.

Bardziej szczegółowe dane na temat tego okresu i armii późnego Rzymu znaleźć można w nocie od autora na końcu powieści, podobnie jak dane o źródłach historycznych i archeologicznych.

Słownik

Dostępne w wersji pełnej

Osoby

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

PROLOG

Wielka Nizina Węgierska, 396 rok

Dwaj rzymscy jeńcy kuśtykali, wlokąc za sobą łańcuchy w mokrym śniegu pokrywającym stok zwieńczony łąką. Srogi wicher hulał po płaskowyżu przeciętym wąwozem, a zimowe powietrze bezlitośnie kąsało tych, którzy przybyli na ceremonię. Wysoko nad nimi krążyły orły; wzbiwszy się z rąk właścicieli ku niebu, czekały niecierpliwie na mięso i krew, które miały stać się ich ucztą, gdy uroczystość dobiegnie końca. Na skraju łąki zawieszono nad ogniskami wielkie kotły z brązu, a unosząca się nad nimi para owiewała zgromadzonych niczym rzadka mgła. Bogaty aromat gotowanego mięsa – wołowiny, baraniny i dziczyzny – spływał aż na dno wąwozu, nad okrągłe namioty tworzące obozowisko i dalej, ku źródłu, z którego święta woda brała początek, by ruszyć w podróż do wielkiej rzeki płynącej o dwa dni drogi na zachód, w miejscu, w którym kończyła się ziemia łowców, a zaczynało rzymskie imperium.

Młodszy z jeńców potknął się i oparł o towarzysza, by nie upaść. Ten pomógł mu odzyskać równowagę i rzucił ostre słowa rozkazu w mowie nieznanej większości świadków tej sceny. Obaj więźniowie mieli na sobie postrzępione tuniki rzymskich milites, pokryte brązowymi plamami, tam gdzie ocierały się o nie zardzewiałe kolczugi. Szli boso, skuci kajdanami, a ich stopy krwawiły po wielu dniach marszu. Starszy z nich był wychudły i blady, a białawy zarost na jego twarzy przecinały dawno zasklepione blizny na policzkach i podbródku. Na posiniaczonym przedramieniu dawno temu wyciął sobie symbol swojej jednostki: LEGII. Patrzył przed siebie bez pokory, popychany przez tych, którzy go pojmali; patrzył wzrokiem żołnierza, który nazbyt wiele razy stawał twarzą w twarz ze śmiercią, by obawiać się losu, który go niechybnie czekał.

Ostry, przenikliwy dźwięk rogu spłoszył wysoko szybujące orły; ich chrapliwe głosy odpowiedziały natychmiast i rozniosły się echem nad wąwozem. Od strony obozu nadjechał wóz zaprzężony w dwa woły, w asyście jeźdźców uzbrojonych we włócznie skierowane ku niebu i łuki zarzucone na plecy. Mieli na sobie skórzane spodnie i tuniki, zwrócone włosiem do wewnątrz dla ochrony przed chłodem, a ich siodła amortyzowały płaty surowego mięsa, z którego krew ściekała po końskich bokach. Mięso chroniło grzbiety wierzchowców przed odparzeniami, a po pewnym czasie kruszało i nadawało się na strawę dla jeźdźców podczas długotrwałych polowań w otwartym stepie – choćby takich jak to, które miało się rozpocząć zaraz po uroczystości. Na głowach wojowników lśniły stożkowate hełmy, wciśnięte na czapki z futrzanymi otokami i nausznikami, które można było zawiązać pod brodą, gdy wiatr nad płaskowyżem był zbyt dokuczliwy. Tuniki okryte były częściowo pancerzami, pieczołowicie pozszywanymi z niewielkich prostokątnych płytek; pozyskiwano je w zamian za cenne futra od handlarzy z dalekiej Seriki, krainy zwanej przez Rzymian Tina. Ci sami dostawcy oferowali jedwab, którym kobiety uczestniczące w ceremonii przyozdobiły głowy, a także ognistą magię, którą łucznicy strzelający w niebo mieli olśnić tłum, dając znak do rozpoczęcia wielkiej, całonocnej uczty.

Pierwszy z konnych wjechał cwałem między gęsto stłoczonych ludzi. Minął kotły, kierując się w stronę wielkiego stosu chrustu, dwukrotnie odeń wyższego, a usypanego pośrodku polany. Błysnął tłoczony w złocie liść na skórzanej uprzęży, gdy ściągnął wodze i zawrócił, by stanąć twarzą w kierunku nadjeżdżającego wozu. Pochylił się i szepnął kilka słów, uspokajając rżącego niespokojnie wierzchowca. Gdy i wóz przystanął, mężczyzna wbił włócznię w ziemię i zdjął hełm. Trzymając go pod pachą, spoglądał przed siebie bez emocji. Czoło miał wysokie i pochyłe; tak je ukształtowano w dzieciństwie, ciasno obwiązując. Ciemne włosy związał na czubku głowy, a długa kita, zwinięta dotąd w pierścienie pod stożkowym hełmem, opadła mu na ramiona. Twarz miał mocno ogorzałą, a wąskie szparki oczu i płaski nos upodabniały go do reszty zebranych. Wokół kącików ust zwisały długie, liche pasemka zarostu. Sine blizny przecinały ukosem jego policzki od skroni aż do podbródka. Dawno zagojone rany nabiegły krwią od mrozu.

Mężczyzna stanął w strzemionach, opierając dłonie na biodrach.

– Ja jestem Mundzuk, wasz król – powiedział. Głos miał szorstki, chrapliwy jak krzyk orłów, a słowa kończyły się twardymi spółgłoskami mowy stworzonej, by dało się ją słyszeć ponad wyciem wichru. – I jeszcze dziś – dodał, wskazując na wóz – jeśli znaki będą pomyślne, ujrzycie mojego następcę.

Zjechał na bok, pozwalając, by chłopcy prowadzący woły skierowali wóz do wnętrza kręgu uformowanego przez ich współplemieńców. Wysokie burty zasłaniały widok do środka pojazdu. Chłopcy wyprzęgli bydlęta i odprowadzili je na ubocze, a wtedy zza wozu wyłoniło się czterech pieszych. Dwaj nieśli płonące pochodnie, za nimi kroczył mistrz ognia w ochronnym, skórzanym ubraniu i z ciężkim cebrem w dłoni, a pochód zamykał powłóczący nogami szaman o oczach pokrytych bielmem, ciągnący za sobą masywną, zbielałą od słońca łopatkę byka. Mistrz ognia podszedł do stosu i wylał na wiązki chrustu u jego podstawy gęstą czarną smołę, którą zaczerpnął z naturalnego źródła na dnie wąwozu. Gdy skończył, wrócił na swoje miejsce u boku szamana.

Za nimi stanęła w szyku gwardia przyboczna Mundzuka: Alanowie, Sasi i Anglowie, renegaci z zachodu, gotowi sprzedać swoją lojalność temu, kto oferował najwięcej złota – a najwięcej oferował go ten, kto otrzymał szczodrą kontrybucję od cesarza z Konstantynopola, w zamian za obietnicę pozostania na terenach położonych na wschód od wielkiej rzeki. Nauczył się korzystać z usług najemników od gockich królów – władców, z którymi uprawiał polityczny flirt, póki ich nie zmiażdżył. Gdy stał się kimś więcej niż plemiennym wodzem, gdy sam został królem, nauczył się jeszcze jednego: nie ufać nikomu, nawet własnym braciom. Jeźdźcy z wielkiej równiny, jego huńscy wojownicy, nie mieli sobie równych w dziejach, lecz każdy z nich był też urodzonym monarchą, nawykłym władać swoim kawałkiem stepu, aż po horyzont. Najemnicy zaś gotowi byli walczyć na śmierć i życie – nie dlatego, że byli lojalni, ale że znali brutalną prawdę: najemnika, który by się poddał, czekała egzekucja.

Chłopcy powrócili i przystanęli po obu stronach wozu. Mundzuk skinął głową, a wtedy otworzyli zasuwy mocujące burty, które opadły z trzaskiem. Oczom zebranych ukazały się trzy kobiety; dwie z nich klęczały, a trzecia, królowa Mundzuka, leżała na plecach między nimi, w ostatniej fazie porodu. Jej twarz zasłaniała woalka, która poruszała się z każdym oddechem. Rodząca milczała, ale po kurczowo zaciśniętych, zbielałych palcach widać było jej wysiłek. Kobiety zaczęły nucić monotonną pieśń, kiwając się miarowo, a mężczyźni dołączyli do nich gardłowymi głosami w niespiesznym crescendo. W pewnej chwili coś się poruszyło na wozie i jedna z kobiet natychmiast uniosła głowę, by spojrzeć na Mundzuka i wskazać na stos. Włożywszy hełm, zmusił konia do niezgrabnego marszu w tył. Nadszedł czas.

Odebrał pochodnię jednemu z wojowników i zawrócił w stronę stosu. Zamachnął się i rzucił, by w milczeniu obserwować krótki lot płonącego polana i jego lądowanie w deszczu iskier. W pierwszej chwili nic się nie stało, jakby wielki stos drobnych, suchych gałęzi wchłonął wątły ogień, lecz zaraz z jego wnętrza wypełzły pomarańczowe jęzory, od których zajęła się rozlana smoła, tworząc dokoła płomienisty pierścień. Chrust w okamgnieniu zamienił się w dymiący popiół, odsłaniając widok zgoła niezwykły: pośrodku ognistego kręgu, niby trzymany ręką boga, tkwił lśniący miecz o długiej klindze mierzącej w niebo. Pozłacana głowica tkwiła w kamiennym piedestale, wyrzeźbionym na podobieństwo ludzkiej dłoni. Był to święty miecz huńskich królów, przywieziony przez szamana specjalnie na ceremonię odnowienia. Wkrótce miał wrócić do skarbca, by czekać na ponowne odkrycie – całkiem tak, jak pokolenie wcześniej, gdy to Mundzuk został obwołany królem.

Zawrócił ponownie, a złote elementy rzędu błysnęły w blasku ognia. Kobiety na wozie wciąż pochylały się nad leżącą, za to przed wozem pojawił się jeden z chłopców, którzy wcześniej prowadzili woły. Tradycja nakazywała, by swoje zadanie wypełnił teraz najstarszy syn króla, Bleda, którego narodzinom nie towarzyszyły żadne nadzwyczajne znaki, lecz który miał być wiernym towarzyszem w bojach przyszłego króla. Chłopak stał niepewnie, z głową owiniętą wełnianym opatrunkiem; jego prawe oko opadało nieco w miejscu, w którym ostrze miecza Mundzuka pośliznęło się niegdyś na zalanej łzami skórze, podczas ceremonii nacinania policzków, którą przejść musiał każdy przyszły huński wojownik. Ramiona i nogi Bledy także omotano mokrymi szmatami, lecz mimo to lękliwie spoglądał w ogień.

– Ruszaj – ponaglił go jeden z chłopców.

Królewski syn puścił się biegiem, pohukując przy tym z lekka łamiącym się głosem nastolatka, i skoczył między rozżarzone drwa. W tym momencie jego bojowy okrzyk zmienił się we wrzask bólu. Mimo to Bleda brnął dalej przez migocące resztki stosu, w stronę miecza. Pośliznął się, ale w końcu pochwycił rękojeść, wyrwał broń z piedestału i zawrócił w kierunku Mundzuka. Dyszał ciężko, z oczu płynęły mu łzy, a ręce miał osmalone, ale wykonał zadanie. Jakaś kobieta podbiegła czym prędzej i oblała go wodą z wiadra. Para unosiła się z sykiem, gdy tak stał, trzymając miecz za długą klingę, rękojeścią w stronę ojca. Wreszcie władca przyjął broń i uniósł ją wysoko. Ryknął donośnie, a echo poniosło jego głos aż na dno wąwozu. Był to okrzyk bojowy Hunów, budzący grozę w każdym, kto go usłyszał: głos śmierci.

Mundzuk dotknął świeżo naostrzonej klingi, by utoczyć z palca kroplę krwi, a potem spojrzał na dwóch Rzymian. Jeden skona, jeden będzie żył, pomyślał. Tak było zawsze; obrzęd nie zmienił się od czasów, gdy jego przodkowie objęli te równiny we władanie. Bleda wiedział, że prawo wyboru należy do niego. Starszy Rzymianin patrzył nań wilkiem, szarpiąc łańcuchy. Bleda odpowiedział mu twardym spojrzeniem i uniósł ramię, by wskazać cel. Mundzuk musiał się teraz upewnić, czy to właściwy wybór. Sięgnął po wiszącą u siodła maczugę, którą zwykle rozprawiał się ze zwierzyną łowną, a potem pochylił się i z rozmachem uderzył jeńca w twarz. Trzasnęły pękające kości. Mężczyzna zachwiał się, ale zaraz stanął prosto, ze zmiażdżoną żuchwą. Wypluł krew i połamane zęby, spoglądając buńczucznie na króla.

– Futuere[1], barbarzyńco – warknął.

Mundzuk nie spuszczał z niego oczu. Wiedział, co znaczy to przekleństwo. I cieszył się w duchu: ci dwaj nie przypominali skamlących eunuchów, emisariuszy z Konstantynopola, a tylko takich mieli w niewoli przed laty, gdy rodził się Bleda. Błąd tamtych polegał na tym, że wybrali się na dwór Mundzuka bez złota, a potem błagali o litość swymi piskliwymi głosami i szczali ze strachu na oczach jego królowej. Widząc, jak tchórzliwie stają w obliczu śmierci, zrozumiał natychmiast, że znaki nie będą pomyślne, że bogowie nie namaszczą Bledy, by został jego następcą. Tym razem było jednak inaczej. Miał przed sobą żołnierzy. Złapano ich trzy tygodnie wcześniej, podczas najazdu na strażnicę nad wielką rzeką, którą Rzymianie zwali Danubis[2]. Walczyli jak lwy, ale w końcu spętano ich arkanami i zakuto w te same łańcuchy, które wcześniej nosili ich niewolnicy. Bracia Mundzuka, Oktar i Ruas, którzy dowodzili najeźdźczym oddziałem, drwili z Rzymian i ich legendarnej wręcz zdolności do długich marszów, lecz jeńcy wykazali się siłą i dotarli aż tu, na ceremonię. Na ramieniu starszego z nich widać było blizny układające się w symbol legionu. Tylko najtwardsi żołnierze zdobili tak swoje ciała. Oktar i Ruas dobrze się spisali, pomyślał Mundzuk. Krew Rzymianina sprawi, że mój syn pozna dusze i umysły najpotężniejszych wrogów, z jakimi kiedykolwiek zetknął nas los. Drugiego król zamierzał uczynić niewolnikiem i zmusić go, by zdradził sekrety wojennego rzemiosła Rzymian i taktyki, by nauczył Hunów walczyć i myśleć jak wodzowie cesarstwa.

Skinął głową, a wtedy wojownicy z jego gwardii przybocznej kopniakami rzucili jeńców na kolana. Z ust starszego legionisty wciąż płynęła krew, ale trzymał się prosto, dumnie spoglądając przed siebie. Odezwał się chrapliwym głosem do swego towarzysza, w mowie Rzymian, którą Mundzuk rozumiał:

– Wspomnij naszych towarzyszy, bracie. Wspomnij tych, którzy odeszli przed nami. Czekają na nas po drugiej stronie.

Młody żołnierz pobladł i drżał na całym ciele, a jego oczy nabiegły krwią; zaczynał pojmować to, czego do tej pory nie umiał sobie wyobrazić – że to koniec. Nie mógł wiedzieć, że zapewne zostanie oszczędzony. Ze wszystkich sił ściskał coś w pobielałej dłoni. Uniósł spętane ramiona ku ogniowi i wolno rozluźnił uchwyt, ukazując między palcami niezdarnie – zapewne własnoręcznie – wystrugany krzyżyk. Spoglądał nań przez chwilę na tle płomieni, po czym zaczął mamrotać słowa modlitwy, tej samej, którą kapłani w brązowych habitach przynieśli kiedyś ludowi wielkiej równiny. Nauczali o swoim zakrwawionym, ukrzyżowanym bogu, który wydał się Hunom uosobieniem słabości, symbolem kapitulacji. O bogu godnym pogardy.

Widząc krzyżyk, Mundzuk wpadł w furię i w jednej chwili zmienił zdanie: postanowił darować życie starszemu legioniście. Z donośnym rykiem wzniósł wielki miecz i zeskoczył z konia. Odepchnąwszy Bledę, w mgnieniu oka stanął przed młodym żołnierzem. Jednym cięciem pozbawił go obu rąk, a drewniany krzyżyk poszybował wprost do ognia. Mundzuk obrócił broń w dłoniach i znowu uniósł ramiona, tym razem kierując miecz rękojeścią ku niebu. Mocnym, pionowym pchnięciem przebił kark i pierś nieszczęśnika, przygważdżając go do ziemi. Żołnierz rzygnął krwią, a jego szeroko otwarte oczy zaszły mgłą. Z nadgarstków wciąż jeszcze tryskała krew, gdy głowa opadła mu na pierś i znieruchomiał. Mundzuk ryknął raz jeszcze, bębniąc pięściami o własną pierś – wojownicy zawtórowali mu chórem. Po chwili zaparł się stopą o bark żołnierza i wyrwał klingę ze stygnącego ciała. Wytarł ją o policzki, zlizując przy tym krew, a następnie pochwycił trupa za włosy i uciął mu głowę. Cisnąwszy ją w ogień, zatopił ostrze w piersi i wyrąbał z niej serce. Wzniósł je wysoko nad głowę i ścisnął mocno, aż krew spłynęła mu po ramieniu na tunikę. Ostatnie krople strząsnął sobie wprost do ust, po czym rzucił upiorne trofeum na zwłoki Rzymianina.

Pamiętał słowa szamana: śmierć jeńców to za mało. Dobra ofiara wymaga wielokrotnego zabijania, raz za razem, aż rozradowani bogowie zaczną walić kuflami o stół i zatrzęsie się niebo, a krople rozlanego piwa spłyną na ziemię i zmieszają się z juchą ofiar.

Za jego plecami wojownicy rzucali w płomienie całe wiązki drewna, a mistrz ognia wraził byczą łopatkę między rozżarzone węgle. Mundzuk uniósł nad głowę zakrwawiony miecz i odwrócił się w stronę wozu. Mężczyźni zawyli bojowo, a kobiety znowu zaczęły śpiewać. Jedna z tych, które siedziały na wozie, odwróciła się, trzymając w ramionach noworodka, chłopca. Wrzawa była coraz głośniejsza. Mundzuk chwycił dziecko lewą ręką i uniósł wysoko. Popatrzył w szparki czarnych oczu o, jak mu się zdawało, świdrującym spojrzeniu. Błyszczały odbiciem płomieni. To był dobry znak. Mały nawet nie zakwilił. Trzeba mu utoczyć krwi, pomyślał Mundzuk, zanim zapłacze.

Czubkiem miecza dotknął policzka swego syna, zostawiając na nim ślad krwi złożonego w ofierze żołnierza. Pamiętał słowa, których go nauczono: „Krew wroga zmiesza się z krwią króla. Tylko tak można poznać wroga, zdobyć wiedzę o tym, jak go pokonać. Staną się jednością”. Docisnął mocniej klingę i rozciął policzek chłopca aż po krawędź żuchwy, a potem to samo uczynił po drugiej stronie. Spoglądał na krople krwi toczące się kaskadą po polerowanej stali, słuchał monotonnego śpiewu swych poddanych i patrzył na płomienie bijące w niebo nad stosem. Noworodek nawet nie zapłakał.

Mundzuk zadarł głowę. Chrapliwe krzyki orłów były coraz donośniejsze, z pewnością głośniejsze od trzasku ognia. Woń i ciepło świeżego mięsa wabiły ptaki. W oddali, nad zachodnim horyzontem, zbierały się ciemne chmury, podobne do niepowstrzymanej, powodziowej fali na rzece. Największy z orłów oddzielił się od stada i zaczął szybować w dół coraz ciaśniejszą spiralą, by z głośnym szumem skrzydeł przemknąć nad łąką. Mundzuk cofnął się czym prędzej, a jego wojownicy naparli na tłum, by zrobić drapieżcy miejsce. Wreszcie ptak złożył skrzydła i opadł w sam środek kręgu utworzonego przez ludzi, celując szponami w zakrwawiony tors, w martwe serce Rzymianina. Skrzydła załopotały gwałtownie i orzeł uniósł się znowu w powietrze, unosząc swą zdobycz. Odleciał na wschód, ściskając w szponach serce i długą wstęgę wnętrzności, by pożreć je w bezpiecznym gnieździe pośród gór.

Mundzuk odetchnął głęboko, chłonąc miedzianą woń świeżej krwi. Kolejny dobry znak, pomyślał. Miecz przemówił.

Oddał syna kobiecie. Pamiętał orły wyrzeźbione w urwisku nad Żelazną Bramą, opodal zburzonego mostu i nadrzecznego fortu, gdzie pojmali jeńców. Dumne ptaki były niegdyś świętym symbolem Rzymian – żołnierze nosili na sztandarach ich podobizny – ale mówiło się, że gdy cesarstwo nie zdołało opanować ziem położonych za Dunajem, orły odleciały, zdradzone i zhańbione, do swych pradawnych gniazd na wschodzie. Żołnierze z nadrzecznych fortów wyznawali teraz boga ukrzyżowanego, boga pokoju, nie wojny; boga, którym Mundzuk mógł jedynie gardzić. Orły zaś znalazły sobie nowych panów, gotowych poprowadzić je ku zemście: jeźdźców, którzy pewnego dnia mieli zawładnąć światem. Ich król zamierzał wydrzeć serce Rzymowi.

Mundzuk odwrócił się w stronę ognia, słysząc podniecone głosy: szaman i mistrz ognia kijami wydobywali byczą łopatkę z żaru. Gdy polali ją wodą z cebra, rozległ się głośny syk i kość zatrzeszczała złowieszczo. Szaman przyklęknął obok niej, mamrocąc pod nosem. Towarzysz naprowadził jego dłoń na powierzchnię osmalonej, spękanej łopatki. Długą chwilę szaman wodził po niej palcami, odczytując wróżbę sobie tylko znanym sposobem. Nie przestawał przy tym szeptać, a od czasu do czasu kierował niewidzące oczy w stronę żaru płomieni, by zaraz znowu pochylić głowę. Wreszcie umilkł i podniósł się nie bez wysiłku, z pomocą mistrza ognia. Zabrawszy swój kij, pokuśtykał ku Mundzukowi, błyskając czerwienią płomieni odbitą w upiornym bielmie zakrywającym jego oczy. Władca czekał z mieczem wspartym na ramieniu, czując na szyi śliskie krople krwi.

– I co, starcze?

Szaman uniósł dłoń.

– Musisz zabrać miecz i zakopać go na dalekim pastwisku nad wielkim jeziorem, poniżej orlich gniazd – rzekł. – Miną lata, nim pasterz przyprowadzi na dwór zranionego byczka. Wtedy chłopiec będzie wiedział, że miecz objawił się na nowo i czeka na niego tam, gdzie byczek skaleczył się w nogę. Jeśli zaś klinga będzie wtedy lśniąca i gotowa, jakby ją kto wczoraj naostrzył, znaczyć to będzie, że miecz domaga się krwi, chłopiec zaś pozna swoje przeznaczenie.

Kolejny orzeł spłynął z wysoka, krzycząc ochryple. Porwał strzęp mięsa z wzniesionej ręki szamana i wzbił się, pracując ciężko skrzydłami, by odlecieć na zachód. Podmuch zimnego powietrza skierował migotliwe płomienie w stronę króla. Pozostałe orły miały lada chwila dołączyć do uczty. Mundzuk podszedł do swego konia, chwycił wolną ręką za grzywę i wskoczył na grzbiet, z mieczem w dłoni. Jedna z kobiet podała mu obmytego z krwi noworodka, zawiniętego w płótno. Schowawszy miecz za plecami, władca uniósł wysoko swego dziedzica, by wszyscy go zobaczyli. Czuł, jak twardnieją mu wszystkie mięśnie, jak z wolna ogarnia go żądza wojny. Popatrzył znowu w oczy syna i otwarte rany na jego policzkach.

– Nauczysz się zwyczajów naszego ludu – powiedział. – Poznasz, co to łuk, miecz, arkan i koń. Opanujesz mowę i obyczaje naszego wroga, ale nie po to, żeby z nim gawędzić, lecz żeby poznać jego taktykę i strategię, a dzięki temu będziesz wiedział, jak go zniszczyć. Twoja armia będzie się przemieszczać prędzej niż wieść o jej nadejściu. Dopiero gdy rzeki spłyną krwią huńskich wojowników i wygaśnie ostatnie jej źródło, ustaną twoje podboje, mój synu.

Szaman stanął przy królewskim wierzchowcu i odnalazł wodze; ściskając je mocno, skierował puste oczy ku jeźdźcowi.

– Jak go nazwiesz?

Mundzuk popatrzył na swój miecz. Ta broń miała własne, prastare imię w mowie Hunów. Niewielu miało odwagę je wymówić. Wbił spojrzenie w chłopca.

Nadam ci imię tego, który cię zranił, pomyślał. Staniecie się jednością.

Nie będziesz jedynie wodzem.

Będziesz bogiem wojny.

Mundzuk uniósł syna jeszcze wyżej i ryknął ile tchu w piersi:

– Attyla!

[1] Futuere (łac.) – Pieprz się.

[2] Danubius (łac.) – Dunaj.

CZĘŚĆ PIERWSZA

1

Dostępne w wersji pełnej

2

Dostępne w wersji pełnej

3

Dostępne w wersji pełnej

4

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ DRUGA

5

Dostępne w wersji pełnej

6

Dostępne w wersji pełnej

7

Dostępne w wersji pełnej

8

Dostępne w wersji pełnej

9

Dostępne w wersji pełnej

10

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ TRZECIA

11

Dostępne w wersji pełnej

12

Dostępne w wersji pełnej

13

Dostępne w wersji pełnej

14

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ CZWARTA

15

Dostępne w wersji pełnej

16

Dostępne w wersji pełnej

17

Dostępne w wersji pełnej

18

Dostępne w wersji pełnej

EPILOG

Dostępne w wersji pełnej

Od autora

Dostępne w wersji pełnej

Miecz Atylli

Spis treści

Karta tytułowa

***

O autorze

Podziękowania

Rys historyczny

Słownik

Osoby

Mapy

PROLOG

CZĘŚĆ PIERWSZA

1

2

3

4

CZĘŚĆ DRUGA

5

6

7

8

9

10

CZĘŚĆ TRZECIA

11

12

13

14

CZĘŚĆ CZWARTA

15

16

17

18

EPILOG

Od autora

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: Total War Rome. The Sword of Attila

First published 2015 by Pan Books an imprint of Pan Macmillan, a division of Macmillan Publishers Limited

Pan Macmillan, 20 New Wharf Road, London N1 9RR

Basingstoke and Oxford

Associated companies throughout the world

www.panmacmillan.com

Copyright © David John Lawrance Gibbins 2015

The right of David Gibbins to be identified as the author of this work has been asserted by him in accordance with the Copyright, Designs and Patents Act 1988.

All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form, or by any means (electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise) without the prior written permission of the publisher.

Artwork © SEGA®. SEGA® and the SEGA® logo are either registered trade marks or trade marks of SEGA® Corporation. The Creative Assembly, the Creative Assembly logo, Total War, the Total War logo and Total War: Rome II are either registered trade marks or trade marks of The Creative Assembly Limited. All rights reserved.

Cover artwork © SEGA. Creative Assembly

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2015

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony.

Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Małgorzata Chwałek

Mapy: ML Design

Opracowanie graficzne okładki: Sławomir Folkman

Wydanie I e-book
(opracowane na podstawie wydania książkowego: Miecz Attyli, wyd. I, Poznań 2015)

ISBN 978-83-7818-349-5

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik mobi przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl