Dedykacja

Dla

Roberta E. Howarda, Fritza Libera

i Michaela Moorcocka,

znakomitych literackich fechmistrzów,

od których to wszystko się zaczęło

Podziękowania

Podziękowania winni jesteśmy wielu osobom. Dianie Gill, naszej redaktorce w wydawnictwie Harper Eos, dziękujemy za to, że zawierzyła naszemu pomysłowi i podjęła się udziału w jego urzeczywistnianiu. Benjaminowi Carré – za okładkę. I wszystkim autorom, którzy zgodzili się zamieścić w antologii swoje fantastyczne opowiadania. Na wdzięczność zasłużyli także: Lev Grossman, Tim Holman, Katie Menick, Howard Morhaim, Erik Mona, Jason M. Waltz i Bill Schafer.

Na koniec, za to najgoręcej, dziękujemy naszym żonom: Xin C. Anders i Marianne Jablon, których bezgraniczna cierpliwość i wsparcie są nieocenionym składnikiem każdego takiego przedsięwzięcia jak ta antologia.

Wylegitymuj władcę ciemności, nim wpuścisz go za próg

Magia i miecz. Nazwa mówi sama za siebie. Akcja i czary. O ile fantasy opowiada o wielkich armiach, które stoją po stronie jednej z wielkich sił – niewątpliwego dobra lub bezwzględnego zła – o epickich bitwach przeciwko władcom ciemności chcącym podporządkować sobie cały świat, o tyle gatunek magii i miecza stanowi jej antytezę. Głównymi bohaterami są zwykle postacie drobnego kalibru, a ich bohaterstwo ogranicza się do ratowania własnej skóry i wykaraskiwania z kłopotów, w które w pogoni za łupami same się wpakowały. Opowiadając o losach samotnych fechmistrzów wędrujących po egzotycznych krainach i nieoczekiwanie wikłających się w lokalne konflikty, powieść magii i miecza zajmuje miejsce na styku fantasy i westernu. Podczas gdy fantasy skupia się na walczących narodach i rozstrzygających starciach, bohaterowie opowieści magii i miecza toczą osobiste bitwy, walczą w ciemnych zaułkach obcych miast, tajnych komnatach niezwykłych świątyń czy w głębi ciemnych lochów. Jeśli fantasy jest dzieckiem Iliady, to literatura magii i miecza wywodzi się z Odysei.

Ojcem epickiej fantasy jest bez wątpienia J. R. R. Tolkien[1]. Inspiracją dla niego były mitologia skandynawska, własne przeżycia podczas pierwszej wojny światowej i Pierścień Nibelunga Wagnera (choć akurat tej inspiracji Tolkien stanowczo się wypierał). Opowieść o tytanicznej walce, od której zależą losy świata, dała początek fantasy jako osobnemu gatunkowi literackiemu i zrodziła tysiące naśladownictw. Bardzo znani dziś pisarze, między innymi Terry Brooks, Terry Goodkind, Robert Jordan, Roger Zelazny i Stephen R. Donaldson, mają wielki dług wobec tego oksfordzkiego profesora. Wcześniejszą formą literatury spod znaku magii i miecza były jednak książki Teksańczyka Roberta E. Howarda, który na kanwie dziejów swoich irlandzkich przodków i nieprawdopodobnych opowieści z Dzikiego Zachodu osnuł wiele tchnących okrucieństwem i pesymizmem powieści przygodowych. Howard, mierzący bez mała metr dziewięćdziesiąt, znany z wytrzymałości bokser rzadko przegrywający walki, splótł własne doświadczenia z fikcyjnymi awanturami, nadając im brutalnego realizmu. Jego opowiadania ukazywały się w wielu szmatławych czasopismach i nie inaczej, bo na łamach „Weird Tales”, zadebiutował najbardziej znany z ich bohaterów – Conan Barbarzyńca. Podobnie jak Tolkien Śródziemie, tak Howard stworzył mityczną, niby-prehistoryczną Hyperboreę, która istniała jakoby na Ziemi w epoce między upadkiem Atlantydy a nastaniem historii pisanej. Zawitał na nią z barbarzyńskiej północy Conan: „Złodziej, rozbójnik, wojownik, zabijaka, równie często wesoły jak zadumany, przyszedł, aby swą obutą w sandał stopą zdeptać wysadzane klejnotami ziemskie trony”. Opisując wyczyny Conana, Howard stał się pionierem nowego rodzaju fantasy, który równie wiele zawdzięcza awanturniczym powieściom Aleksandra Dumasa czy Rafaela Sabatiniego, co bandytom i renegatom Dzikiego Zachodu.

Conan był takim samym oportunistą i zapatrzonym w siebie poszukiwaczem szczęścia jak rewolwerowcy, których niesamowite wyczyny zawładnęły wyobraźnią młodego Howarda. Jak oni miał też fatalistyczne podejście do życia, chociaż cechowała go lojalność wobec przyjaciół, którymi pisarz obdarzał go niejednokrotnie po to, by przeprowadzić analizę psychologiczną postaci. Od 1933 do 1936 roku, czyli do śmierci Howarda, w „Weird Tales” opublikowano osiemnaście opowiadań o Conanie, które od razu odniosły sukces i wywarły wpływ na wielu autorów. Do pierwszych należeli Catherine L. Moore i Fritz Leiber. Moore już rok po ukazaniu się pierwszej opowieści o Conanie zaprezentowała Jirel z Joiry, notabene pierwszą kobiecą bohaterkę gatunku magii i miecza. Jirel, która była władczynią wymyślonej prowincji średniowiecznej Francji, wolała posługiwać się rozumem niż pięściami, choć nie stroniła od miecza i tarczy. W latach 1934–1939 Moore opublikowała sześć opowiadań o przygodach Jirel, poczynając od klasycznego już Black God’s Kiss2. Fritz Leiber z kolei (wspólnie z przyjacielem Harrym Ottonem Fischerem) wymyślił pierwszy w dziejach gatunku duet, czyli Fafryda Barbarzyńcę oraz jego przyjaciela i wspólnika, drobnego złodziejaszka o przezwisku Szary Kocur. Fafryd i Szary Kocur zadebiutowali w 1939 roku na kartach miesięcznika „Unknown” i – co godne uwagi – powracali regularnie w kolejnych książkach aż do 1991 roku, by w ostatnim tomie serii się ustatkować i ożenić. W odróżnieniu od Howarda, Tolkiena i Moore, Leiber osadził ich przygody w całkowicie zmyślonym świecie wtórnym Nehwon, a nie w zapomnianych epokach fikcyjnej wersji historii ludzkości. Nie była to pierwsza w dziejach literatury wycieczka w obszar światów alternatywnych, ale z pewnością jedna z najbardziej znaczących[3].

Wartym wspomnienia w kontekście gatunku magii i miecza jest także współczesny Howardowi Clark Ashton Smith, między innymi twórca własnych opowieści hyperborejskich, które jak Howard, osadził w zapomnianej, mitycznej epoce. W jego wypadku Hyperborea była kontynentem leżącym za kręgiem polarnym, ostatnim skrawkiem cywilizacji u progu epoki lodowcowej. Zaludniając go czarownikami i osobliwymi bóstwami, Smith połączył światy Roberta E. Howarda i trzeciego wielkiego autora pisującego w tym czasie do „Weird Tales”, przyjaciela ich obu – H. P. Lovecrafta.

W latach sześćdziesiątych XX wieku gatunek magii i miecza stracił jednak na popularności, z wyjątkiem powieści o Fafrydzie i Szarym Kocurze Leibera, co trwało aż do ukazania się pierwszego udanego naśladownictwa sagi o Conanie Barbarzyńcy pióra Lina Cartera. Cykl o Thongorze rozpoczęty w 1965 roku powieścią Czarnoksiężnik z Lemurii łączy elementy utworów Howarda i Edgara Rice’a Burroughsa. W rozgrywającej się na zaginionym kontynencie, Lemurii, akcji tej książki najważniejszą rolę odgrywa magia, latające machiny i walka ludzi o wyzwolenie spod jarzma wężowej rasy Smoczych Królów. Carter porzucił jednak cykl o Thongorze, gdy L. Sprague de Camp, współautor i kontynuator sagi o Conanie, zaprosił go do napisania kolejnych jej części.

W latach pięćdziesiątych także de Camp wniósł pewien wkład w rozwój gatunku. Akcję swojej serii pusadiańskiej umieścił, jak niektórzy pisarze przed nim, w czasach prehistorycznych, ale hyperborejskie realia próbował oprzeć na ówczesnej wiedzy o geologicznej przeszłości Ziemi. Pod koniec lat pięćdziesiątych de Camp podjął się wznowienia opowieści o Conanie oraz wydania po raz pierwszy tych, które nie ukazały się za życia ich autora. We wspomnianej już współpracy z Linem Carterem przerobił wiele opowiadań Howarda, w których słynny Barbarzyńca pierwotnie nie występował, na nowe przygody Cimmeryjczyka. Spowodowało to ogromny wzrost popularności Conana, który na nowo zaczął się pojawiać w książkach, komiksach, a nawet w filmie, choć opublikowana w 1983 roku biografia Howarda pióra de Campa zatytułowana Dark Valley Destiny: the Life of Robert E. Howard niespodziewanie dla autora zaowocowała wzrostem zainteresowania oryginalnymi opowiadaniami o Conanie kosztem przeróbek autorstwa de Campa i Cartera.

Nowy podgatunek fantasy przez długi czas nie miał własnej nazwy i dopiero w 1961 roku Michael Moorcock w liście do fanzinu „Amra” zauważył, że dla powieści awanturniczych, których pionierem był Howard, warto ukuć nowy termin. Ironią losu okazało się, że Moorcock zaproponował nazwę „epicka fantasy”, którą z czasem zaczęto stosować do twórczości J. R. R. Tolkiena i jego następców, czyli przeciwieństwa gatunku zapoczątkowanego przez Howarda. Ostatecznie miano twórcy nazwy nowego podgatunku przypadło Fritzowi Leiberowi, który w lipcowym numerze „Amry” napisał: „Coraz bardziej skłaniam się do przekonania, że ten obszar twórczości powinien nosić nazwę powieści magii i miecza. Trafnie wyznacza ona dla nich punkt styku horyzontu kulturowego z elementem nadprzyrodzonym, a także od razu odróżnia je od powieści płaszcza i szpady oraz (zupełnie przypadkowo) płaszcza i sztyletu (traktującej o międzynarodowym szpiegostwie)!”

W tym samym roku Moorcock napisał nowelę Śniące miasto, w której po raz pierwszy pojawił się jego antybohater Elryk z Melniboné, bez wątpienia jedyna postać z gatunku magii i miecza, która popularnością dorównała Conanowi. Pomyślany jako anty-Conan – albo raczej Conan w postaci podszytego strachem nastolatka – Elryk jest chorowitym, uzależnionym od leków albinosem, który aby przeżyć i wzmóc siły witalne, musi się karmić energią duchową, a dostarcza mu jej wysysający ją z żywych istot czarny miecz. Krótko mówiąc, wkład Moorcocka do literatury fantasy jest nie do przecenienia. W późniejszych latach był jednym z pionierów Nowej Fali, który na zawsze odmienił oblicze fantastyki naukowej, a ukute przez niego pojęcie „wieloświat” z literatury trafiło do języka współczesnej fizyki. Z naszego punktu widzenia za najważniejszy wkład Moorcocka do literatury fantasy należy jednak uznać zastąpienie walki Dobra ze Złem zmaganiami Prawa i Chaosu (łącznie z katastrofalnymi następstwami, jakie miałby ostateczny triumf jednej ze stron). Jego bohaterowie, czy to Elryk z Melniboné, czy Dorian Hawkmoon, czy to Jerry Cornelius, są wcieleniami Wiecznego Wojownika, którego przeznaczeniem jest ciągłe utrzymywanie Kosmicznej Równowagi – przechylanie szali to w jedną, to w drugą stronę. Olbrzymi wpływ Moorcocka rozciąga się od gier fabularnych (i późniejszych gier narracyjnych na komputer lub konsolę toczonych z perspektywy osoby trzeciej) po rock and rolla i literaturę. Koło równowagi z gry Dungeons & Dragons to nic innego jak Prawo i Chaos oraz Dobro i Zło przedstawione na osiach XY. Nic więc dziwnego, że Michael Chabon swoją pierwszą awanturniczą powieść spod znaku magii i miecza Gentleman of the Road zadedykował wielkiemu mistrzowi fantasy. Bo to właśnie stworzona przez Moorcocka postać Elryka Albinosa w równej mierze co bohater Howarda zdefiniowała podgatunek miecza i czarów.

Warto wspomnieć także o Andre Norton, autorce serii „Świat Czarownic” rozpoczętej w 1963 roku powieścią pod tym samym tytułem i kontynuowanej aż po następne stulecie. Seria ta jest jednym z najważniejszych utworów zarówno gatunku magii i miecza (choć z wyraźnym naciskiem na magię), jak i romantycznej fantasy.

W latach 1960–1980 zadania promocji nowego podgatunku fantasy podjęło się kierowane przez Lina Cartera Amerykańskie Bractwo Rycerzy i Czarowników (Swordsmen and Sorcerer’s Guild of America). Między 1973 a 1981 rokiem SAGA wydała pod redakcją Cartera pięć antologii z opowiadaniami członków bractwa pod wspólnym tytułem Flashing Swords! W 1974 roku zadebiutował Charles R. Saunders ze swoimi opowieściami o Imaro, które najpierw ukazały się w fanzinie „Dark Fantasy”, ale poprzez zbiór Year’s Best Fantasy Stories (DAW Books, 1975) pod redakcją Lina Cartera trafiły w końcu do wydawcy Donalda A. Wollheima, który nakłonił autora, żeby przerobił je na powieść, i wydał je w 1981 roku. Po niej ukazały się jeszcze The Quest for Cush (1984) i The Trail of Bohu (1985)[4]. Twórczość Saundersa zasługuje na uwagę, gdyż autor jest pierwszym czarnoskórym pisarzem gatunku magii i miecza i pierwszy wprowadził do niego czarnego bohatera. Imaro, bo takie mu nadał imię, mieszka na „czarnym kontynencie” o nazwie Nyumbani, czyli w „alternatywnej Afryce” sprzed tysięcy lat, przypuszczalnie współczesnej z Hyperboreą Roberta E. Howarda.

Kolejną ważną datą w historii podgatunku magii i miecza jest rok 1984, w którym Marion Zimmer Bradley wydała pierwszy tom wieloczęściowej antologii Sword and Sorceress. Według Bradley podgatunek zdominowali mężczyźni – z chwalebnym wyjątkiem C. L. Moore – którzy nadali mu łatkę negatywnie nastawionego do kobiet i przedstawiającego je w niekorzystnym świetle, dlatego jej dwudziestodwutomowa (dwa ostatnie tomy ukazały się po śmierci autorki) antologia miała zawierać opowiadania przedstawiające silne postacie kobiece i promować młodych pisarzy. Wielu z nich zyskało później spory rozgłos, by wymienić tylko Glena Cooka, Emmę Bull, Charlesa R. Saundersa, Charlesa de Linta, Pat Murphy, C. J. Cherryh, Jennifer Roberson i Mercedes Lackey. Po śmierci Bradley w 1999 roku zadania kontynuacji antologii podjęła się Diana L. Paxson (Sword and Sorcererss XXI, DAW 2004), a potem Elisabeth Waters (Norilana Books 2007), redaktorka jak dotąd ostatniej wydanej w dwóch tomach części serii.

Trzeba jednak przyznać, że w ostatnich kilkudziesięciu latach magia i miecz wypadły z łask czytelników. Nakręcony w 1982 roku film Conan Barbarzyńca co prawda rozsławił Arnolda Schwarzeneggera, ale zaowocował wysypem marnych sequeli i imitacji, które zszargały wizerunek podgatunku. Choć jego przedstawiciele nigdy całkowicie go nie porzucili, literaturę fantasy zdominowały odmiany posttolkienowskiej epiki. Krótkie literackie formy opowieści przygodowych, w których kiedyś brylował Robert E. Howard, wypadły z łask wielkich czasopism i zostały zesłane do prasy niszowej (w szczególności magazynu „Black Gate”, który od powstania w 2000 roku stał się ich najlepszym źródłem). Ostatnio jednak jesteśmy świadkami wielkiego renesansu opowieści z gatunku magii i miecza. W ślady George’a R. R. Martina, którego seria „Pieśń lodu i ognia” charakteryzuje się niespotykaną wcześniej dwuznacznością moralną i mrocznym realizmem, poszło wielu młodych pisarzy zdecydowanych na powrót wnieść do epickiej fantasy „emocjonalność magii i miecza”. Tacy pisarze jak Steven Erikson, Joe Abercrombie, Scott Lynch, Tom Lloyd, David Anthony Durham, Brian Ruckley, James Enge, Brent Weeks i Patrick Rothfuss stali się pionierami nowej fantasy, łączącej epickie zmagania z wręcz naturalistycznym realizmem, gdzie dobro i zło po równi panują nad realistycznie odmalowanymi postaciami, którymi targają rozterki moralne, a zmagania między narodami, inkrustowane przemyślnymi posunięciami politycznymi, nie są już wcale sztampowe. Owe bezkompromisowe opowieści działają ożywczo na fantasy, podczas gdy jej klasyczni twórcy znajdują nowych czytelników. Po raz pierwszy od wielu lat znów są w sprzedaży opowiadania zarówno Roberta E. Howarda, jak i Michaela Moorcocka, wydawane w nowej, pięknej szacie graficznej i opatrzone obszernymi notami historycznymi. Znów na półkach księgarni możemy znaleźć całą sagę o Fafrydzie i Szarym Kocurze, a także dzieła zebrane C. L. Moore. Wielki sukces odniosła gra komputerowa Age of Conan, trwają też zdjęcia do nowych filmów o Conanie i Elryku. Howard zmarł w 1936 roku, ale Michael Moorcock napisał ostatnio kilka nowych opowiadań o Melnibonéaninie, z których jedno ukazuje się w tej antologii. Szum, który wywołało pojawienie się świeżego zaciągu pisarzy, w połączeniu z niedawnym wzrostem zainteresowania ich historycznymi korzeniami ze wszech miar sprzyja wszechstronnej prezentacji nowej fantasy. Oto więc przedstawiamy siedemnaście opowieści spod znaku magii i miecza pióra nowych i starych mistrzów. Są to historie o drobnych sprawach, ale obfitujące w akcję, zgryźliwy humor i bezwzględną przemoc, ironiczny fatalizm w obliczu niesamowitej magii, przerażające potwory i bajeczne skarby, no i jak zawsze – mnóstwo walk na miecze. Przyjemnej lektury!

Lou Anders i Jonathan Strahan

Alabama i Australia

1 Należy też wspomnieć o poprzednikach Tolkiena, Williamie Morrisie, Lordzie Dunsanym i E. R. Eddisonie, którzy wywarli duży wpływ na autora Władcy pierœcieni.

2 Niedawno ukazał się nakładem wydawnictwa Paizo Publishing zbiór szeœciu opowiadań o Jirel pod wspólnym tytułem The Black God’s Kiss (2002), który zawiera wczeœniej nie publikowane opowiadanie Quest Starstone. Napisane wspólnie z mężem, Henrym Kuttnerem, przedstawia spotkanie Jirel z inną słynną postacią stworzoną przez Moore, pilotem kosmicznym i przemytnikiem Northwestem Smithem, pierwowzorem Hana Solo z Gwiezdnych wojen.

3 Akcja wielu powieœci Terry’ego Pratchetta o Świecie Dysku rozgrywa się w mieœcie Ankh-Morpork, którego nazwa jest ukłonem w stronę miasta Lankhmar z powieœci Leibera, a w pierwszej książce cyklu o Świecie Dysku dochodzi do spotkania olbrzymiego barbarzyńcy Bravda z fechmistrzem-złodziejem zwanym Łasicą. Także Pratchettowski Cohen Barbarzyńca jest oczywistym odniesieniem do postaci stworzonej przez Roberta E. Howarda.

4 Imaro i The Quest for Cush ukazały się ponownie na rynku dzięki wydawnictwu Night Shade Books, a The Trail of Bohu wznowił ostatnio sam autor.

Steven Erikson

Steven Erikson to pseudonim kanadyjskiego pisarza Steve’a Rune’a Lundina, autora głośnego cyklu fantasy „Malazańska księga poległych”, której pierwszy tom, Ogrody księżyca, ukazał się w 1999 roku i uzyskał nominację do World Fantasy Award. Erikson, z wykształcenia archeolog i antropolog, szlify pisarskie zdobywał na warsztatach literackich w Iowa. SF Site nazwała cykl malazański „najbardziej znaczącym osiągnięciem epickiej fantasy od czasów „Kronik Thomasa Covenanta Donaldsona”. Cechą charakterystyczną pisarstwa Eriksona jest różnorodność postaci. Jak powiedział w wywiadzie udzielonym portalowi suite101.com: „Często mi się zarzuca, że moje postacie nie są ani czarne, ani białe, ale we wszystkich odcieniach szarości, a to przecież nie oznacza, że każda jest tak samo szara. Liczy się efekt ogólny, a nie szczegóły. Większość moich bohaterów ma silne poczucie dobra i zła, inaczej mówiąc, kręgosłup moralny, niezależnie od tego, czy zdają sobie z tego sprawę, czy nie. Przedstawiając sprawy z różnych punktów widzenia, daję czytelnikowi wybór, po której stronie może się opowiedzieć”. Erikson mieszka obecnie w Kornwalii.

Kozły ofiarne

Na przełęczy pięciu jeźdźców ściągnęło wodze. Zgarbieni w siodłach, badawczo przyglądali się leżącej przed nimi dolinie. Środkiem szerokiego łożyska wiła się wstążka rzeki. Przecinał ją wąski, zniszczony drewniany mostek z zapadniętym przęsłem, za którym stało kilka domów połączonych piaszczystymi dróżkami.

Trochę dalej w górę rzeki, na tym samym brzegu co wioska, na wielkim, sztucznie usypanym wzgórzu wznosił się czworoboczny zamek z szarego kamienia. Wyglądał na opustoszały i porzucony. Nie łopotały nad nim chorągwie, tarasowe ogrody na wzgórzu zarosły chwastami, a okna w narożnych wieżach ziały czarną pustką.

Konie jeźdźców były znużone i wyczerpane. Stały ze zwieszonymi łbami pokryte plamami zaschniętego potu. Dwaj mężczyźni i trzy kobiety nie wyglądali dużo lepiej. Pokiereszowane zbroje, plamy krwi i bandaże świadczyły o niedawno stoczonej walce. Każde z nich miało na sobie grafitowy płaszcz spięty na sercu srebrną broszą przedstawiającą z profilu łeb barana.

Przez chwilę stali obok siebie w milczeniu.

W końcu najstarsze z nich, barczysta kobieta z bladą twarzą pokrytą bliznami, spięła wierzchowca i ruszyła w dół po kamienistym zboczu. Reszta jeźdźców podążyła za dowódcą.

*

Chłopiec przybiegł do Grabarza, wykrzykując coś o obcych, którzy nadjeżdżają od strony granicy. Pięciu konnych, wołał, w słońcu błyszczą łańcuchy, może i broń. Dowódca ma długie czarne włosy i bladą twarz. Na pewno cudzoziemiec.

Grabarz wychylił kufel piwa i wstał. Rzucił na kontuar dwa guziki, które Opój zgarnął wielkim łapskiem, zanim Grabarz zdążył się odwrócić. W głębi baru Szczapa nagle zarechotała, ale czasem się jej to zdarzało i tym razem także chyba nie miało szczególnego podtekstu. A może miało? Kto wie, co siedzi w głowie stuletniej dziwki.

Chłopiec, którego Grabarz nazwał Smarkiem, zapewne z powodu stale zasmarkanego, brudnego nosa, pierwszy wybiegł na dwór, podskakując jak szczenię. Poszli główną ulicą do domu, w którym Grabarz mieszkał i rzeźbił płyty nagrobne. Raz na jakiś czas wyprawiał się ze Smarkiem do starego kamieniołomu po materiał.

Chłopiec wbiegł do małej stajni i zajął się zaprzęganiem do wozu muła, podczas gdy Grabarz zaczął otwierać drzwi do szopy, myśląc o tym, że powinien ściąć trawę zarastającą rynsztok. Wszedł do środka i choć oczy nie zdążyły mu się przyzwyczaić do ciemności, pewnie sięgnął na półkę po lewej od drzwi, gdzie leżały szpadle i kilofy.

Najlepszą łopatę wybrał dla siebie, dla chłopca wziął prawie tak samo dobrą. Zabrał jeszcze ciężki kilof.

Wyszedłszy na dwór, spojrzał ku słońcu, po czym ruszył do chłopca szykującego wóz. Trzy narzędzia wylądowały za kozłem, wzniecając tumany kurzu.

– Pięciu, mówisz.

– Pięciu! – zapewnił Smark.

– Przynieś dla nas dwie bańki z wodą.

– Się robi.

Grabarz poszedł za szopę, gdzie ze sterty płyt wybrał pięć mniej więcej prostokątnych, z wygładzonymi krawędziami, długości ramienia i szerokości łokcia. Przykucnął i popatrzył w ich puste lico. „Lepiej poczekam”, powiedział do siebie, po czym wstał, słysząc, że Smark przyprowadza wóz.

– Uważaj na palce tym razem – ostrzegł chłopca.

– Się robi.

Grabarz przesunął narzędzia na sam przód skrzyni, aby zrobić miejsce na płyty. Następnie ostrożnie położyli każdą z nich na wykrzywionych, ale solidnych deskach. Grabarz obszedł wóz dookoła i chwycił za uzdę. Poprawił nieco uprząż, aby nie podjeżdżała w górę na piersi zwierzęcia.

– Gotowe – powiedział chłopiec.

– Ciężki ładunek – stwierdził Grabarz.

– Ciężki. Co chcesz na nich wykuć?

– Zobaczymy.

Mężczyzna ruszył pierwszy, a chłopiec za nim, prowadząc muła ciągnącego skrzypiący wóz i uważając, by drewniane koła trzymały się kolein, które wiodły w stronę cmentarza.

Kiedy dotarli na miejsce, zobaczyli Kwietną. Włóczyła się po pagórkach z rozwianymi włosami i zbierała kwiaty. Chłopiec przystanął i wlepił w nią wzrok. Grabarz wcisnął mu w dłoń łopatę.

– Nawet o tym nie myśl – ostrzegł go.

– Wcale nie myślę – skłamał chłopiec, ale Grabarz wiedział, że niektóre kłamstwa należy puścić mimo uszu. Do czasu.

Przez chwilę wpatrywał się w nieszczęsne pagórki i coś obliczał w myślach.

– Zaczniemy nowy rząd – zdecydował.

Z łopatami w ręku ruszyli w kierunku cmentarza.

– Pięciu, mówisz?

– Pięciu – potwierdził chłopiec.

*

Nim jeźdźcy dotarli do łożyska rzeki, minął prawie cały ranek. Trakt prowadzący w dolinę był rzadko uczęszczany i od lat nie naprawiany. Sezonowe wylewy wyrzeźbiły zdradliwe kanały dookoła ogromnych głazów. Wszędzie roiło się od jam, w których gnieździły się węże, toteż konie co chwila potykały się i płoszyły.

Chłód na przełęczy w dolinie przemienił się w upalną duchotę. Kamienie ustąpiły miejsca krzakom jeżyn, ostrej trawie i kwitnącej szałwii. Na dnie doliny trakt wyszedł na otwartą przestrzeń. Wyznaczały go w większości pnie drzew, a potem rzadki las z przewagą olszyn, osik, a bliżej rzeki – także topól.

Droga rozwidlała się przed mostem. Starszy, szerszy trakt prowadził do sterty czarnych głazów, która wraz z podobnym gruzowiskiem po drugiej stronie rzeki wznosiła się nad wodą niczym korzeń wybitego zęba. Węższą drogę kończył drewniany most – tak wąski, że z trudem mieścił się na nim wóz. Zbudowany z przepołowionych kłód powiązanych konopnymi sznurami kołysał się niebezpiecznie, tak że jeźdźcy mogli przejechać przez niego tylko jeden za drugim.

Mężczyzna jadący tuż za dowodzącą kobietą był przysadzisty i krępy. Jego twarz stanowiła kolekcję znaków szczególnych – od garbatego nosa poprzez cofniętą szczękę po uszy, z których jedno wyglądało jak rozpłaszczona główka kapusty, a drugie było przecięte na pół, przy czym obie połówki rosły w przeciwnych kierunkach. Brudne wąsy i brodę pokrywały resztki zaschniętej śliny i jakby piany. Wjeżdżając na most, obrócił głowę w lewo i zerknął w dół na rzekę. Spod warstwy unoszących się na wodzie glonów prześwitywały resztki kamiennych filarów starszego mostu.

Gdy koń znów znalazł się na twardym gruncie, mężczyzna skierował go w stronę dowódcy. Razem przyglądali się, jak pozostali jeźdźcy jeden po drugim przeprawiają się przez rzekę.

Kapitan Spłukana miała płaską twarz, a jej oczy wyglądały jak dwie rysy na bazalcie.

– Rok temu – odezwał się mężczyzna – w pół dnia wszyscy byśmy doszli do tego mostu. Tysiąc baranów twardych jak skała.

Doszlusował do nich trzeci jeździec: wysoka, tyczkowata kobieta z karmazynowymi pasemkami pobłyskującymi w czarnych włosach.

– Znowu ciągnie cię do burdelu – parsknęła, słysząc słowa mężczyzny.

– Co? No nie… Co ty tam wiesz…

– Już nie jesteśmy baranami. Jesteśmy pieprzonymi kozłami ofiarnymi. Ot, co! – stwierdziła i splunęła.

Gdy dołączyli do nich Świstun i Pieszczocha, pięcioro najemników, marząc o wygodach, jakie obiecywała wioska – choć za nic by się do tego nie przyznało – pokłusowało traktem, który za mostem rozszerzał się w coś na kształt ulicy.

Minęli jakieś gospodarstwo: samotną chatę z bali i trzy otoczone kamiennymi murkami zagrody dla zwierząt. Cuchnęło od niego świńskim łajnem. Niczym czarny dym unosił się nad nim rój much. Zaraz za jedną z zagród las nagle się skończył. Po lewej dostrzegli kilka niewielkich pól uprawnych, a na wprost po prawej coś w rodzaju kapliczki. Kamienna budowla niewiele większa od kamienia ołtarzowego, który otaczała z trzech stron. Dookoła rozciągało się miejsce pochówku.

Na cmentarzu jeźdźcy zobaczyli chłopca i mężczyznę zajętych kopaniem dołów zaznaczonych wypłowiałymi gałgankami na ociosanych palikach. Pod ogromnym cisem stał wóz zaprzężony w muła.

– Cosik dużo tych grobów – mruknął sierżant Zwis. – Zaraza czy co?

Nikt nie skomentował jego słów, ale gdy przejeżdżali obok, skupili uwagę na kopaczach, powoli licząc… do pięciu.

– Pięć gałganków. – Zwis pokręcił głową. – To chyba połowa tutejszych mieszkańców.

Na drogę przed nimi wyszła dziewczynka z naręczem dzikich kwiatów. Nad jej rozwianymi włosami krążyły pszczoły.

*

Szczapa cofnęła się od drzwi i opierając się o kontuar, przysunęła się do Opoja.

– Daj mi jednego. Odwdzięczę się – powiedziała.

– Odkąd to jesteś taka dobra?

– To żołnierze, Opojku. Idą z wojny…

– Jakiej wojny?

– Tej za górami, to chyba jasne.

Opój wbił wzrok w wiekową dziwkę.

– Słyszałaś coś o wojnie? – zapytał. – Od kogo? Kiedy?

Szczapa poruszyła się niespokojnie.

– Wiesz przecie, że zeszły ze trzy roki, jak nikt tu nie zaglądał. A to żołnierze i mocno dostali po karku. Musi więc być wojna. Gdzieś tam. Przyszli od przełęczy, to pewnikiem za górami.

– Zgadza się, na Diabelskiej Równinie. Dokąd nikt nie chodzi i skąd nikt nie wraca. Wojna… na równinie. Pewnie masz rację, Szczapa. Niech ci będzie, ale nie dam ci nikogo, chyba że zapłacisz, a nie masz czym.

– Mam pierścień.

– Ale to twoje źródło utrzymania. Pozbędziesz się go i nie będziesz nic im miała do zaoferowania.

– Dam ci go, jak odjadą. A może nie, jak będę miała pracę.

– Nikt nie jest aż tak zdesperowany – powiedział Opój. – Przyglądałaś się sobie ostatnio? Powiedzmy w ciągu ostatnich trzydziestu lat?

– Jasne, że tak. Mam to srebrne lusterko, to z mojego pokoju ślubnego.

Mężczyzna zaśmiał się pod nosem.

– No dobra, pokaż go. Chcę zobaczyć, czy czegoś nie kombinujesz i czy go czasem nie połknęłaś.

Szczapa otworzyła usta i pomagając sobie językiem, wypluła coś na otwartą dłoń. Wielki miedziany pierścień na nitce, której drugi koniec niknął w ustach. Prawdopodobnie był przywiązany do zęba.

Opój nachylił się, aby go lepiej obejrzeć.

– Wiesz, że pierwszy raz go widzę – powiedział.

– Naprawdę?

– Złożyłem przysięgę czystości.

– Po śmierci żony. A więc jesteś idiotą. To co, robimy interes?

– Nie ma mowy. Jest mniejszy, niż myślałem.

– Większość mężczyzn też ma mniejszego, niż im się wydaje.

Opój cofnął się i chwycił kufel.

Szczapa na powrót włożyła pierścień do ust i łapczywie wpatrzyła się w kwaśny napój spływający do naczynia.

*

– Czy to karczma? – spytała Pieszczocha, zerkając na walącą się szopę bez żadnego szyldu, na którą pokazywał drogowskaz.

– Jeśli to dowcip, walnę tego szynkarza w łeb, przysięgam – mruknął Zwis, zsiadając z konia. – Zrobię z niego miazgę, zobaczysz. – Stał przez chwilę nieruchomo, po czym otrzepał płaszcz, spodnie i nabijane ćwiekami rękawice. – To nie zajazd, tylko gospoda. Ma tylko jeden pokój na zapleczu, o ile mnie wzrok nie myli. Gdzie będziemy spali? Gdzie zostawimy konie? To miejsce to jakiś wrzód na dupie.

– Na starej mapie to miasto ma nazwę – odważyła się wtrącić Suszka.

– Miasto? Od tysiąca lat nie ma tu żadnego miasta, jeśli w ogóle kiedykolwiek było.

– Mimo to ma nazwę, sierżancie.

– No to jak się nazywa?

– Boguchwała.

– Jaja sobie robisz czy co?

Przywiędła pokręciła głową i wzięła wodze od kapitan Spłukanej, która zeskoczyła z konia, wzniecając tuman kurzu, i z grymasem na twarzy ruszyła w samych pończochach, bo buty straciła, do drzwi zajazdu.

Pieszczocha podeszła do Suszki, która starała się uwiązać konie do słupka.

– Boguchwała, mówisz? – odezwała się. – Boże, jak ja marzę o kąpieli. Powinno się to nazywać Smocza Paszcza, tak tu kurewsko gorąco. Słuchaj, Suszka, ten grot strzały wciąż sterczy mi z łopatki. Sama nie zdejmę płaszcza, a cała jestem pod nim mokra…

Wyższa kobieta odwróciła się w jej stronę i odpięła broszę spinającą płaszcz.

– Stój spokojnie.

– Przylepił mi się do pleców. Od krwi.

– Tak, wiem. Nie ruszaj się, a jeśli cię zaboli, nie chcę o tym słyszeć.

– Dobra. Rób swoje i nie gadaj.

Suszka złapała za brzeg płaszcza i powoli, jednym pociągnięciem oderwała grubą wełnianą tkaninę od wąskich pleców Pieszczochy. Strup puścił i pokazała się pikowana kurtka z czarną od zakrzepłej krwi dziurą po strzale. Suszka zajrzała przez otwór i zbadała ranę.

– Trochę się jątrzy, ale nie jest źle.

– To dobrze, dzięki.

– Na twoim miejscu nie kąpałabym się w tej wodzie, Pieszczocha. Ta rzeka pełna jest świńskiego łajna i pewnie co roku wylewa. A coś mi się widzi, że studni też nie kopią zbyt głęboko.

– Wiem. Pieprzona dziura.

Reszta najemników poszła za Spłukaną do zajazdu. Ze środka nie dobiegały żadne hałasy. Dobry znak.

Mniejsza, szczuplejsza kobieta, choć w biodrach dużo szersza niż Suszka, jednym szarpnięciem rozwiązała rzemienie kurtki.

– Przez ten pot wszystko mam obtarte pod cyckami – powiedziała. – Szczęściara z ciebie, Suszko, że ich prawie nie masz.

– Taa, mam szczęście. Jak mówią kobiety podczas upałów: „Wycieraj je, gdy je masz”. Chodźmy się napić.

*

Kobieta w stroju żołnierskim, która weszła do karczmy, nie wyglądała na taką, co lubi dużo wydawać. Ale wypić tak, ocenił Opój, zaryzykowawszy przelotne spojrzenie na jej twarz. Na dodatek wygląda na taką, co lubi brać i nie płacić. Dwóch żołnierzy, którzy weszli za nią, Opój – uczciwy karczmarz próbujący tylko dobrze prowadzić interes – uznał za jeszcze gorszych.

Kobieta nie nosiła butów, przez co poruszała się jak kot.

– Mam piwo – oznajmił Opój, zanim ktokolwiek zdążył otworzyć usta i zamówić coś, o czym nie miał pojęcia. Kobieta zmarszczyła czoło i karczmarz pomyślał, że może pochodzi z tak dalekiej zagranicy, że nie mówi tutejszym językiem.

Wtedy przemówiła z ciężkim akcentem, kalecząc słowa:

– Co to za miejsce?

– Boguchwała – odparł.

– Nie o to mi chodzi. Królestwo? Cesarstwo?

Opój zerknął na Szczapę, której szczęka opadała ze zdziwienia, po czym oblizał usta i wzruszył ramionami.

Obca kobieta westchnęła.

– Dobra, nalej pięć kufli.

– Najpierw zapłać.

Ku jego zdziwieniu kobieta, zamiast wyciągnąć ręce i skręcić mu kark, sięgnęła do szyi, na której miała zawieszony skórzany mieszek. Wyciągnęła go spod zbroi i wysypała na kontuar pół tuzina prostokątnych monet.

Mężczyzna popatrzył w dół.

– To cyna? Ołów? – zapytał.

– Srebro.

– Nie mogę wydać reszty srebrem!

– To czym tu płacicie?

Opój sięgnął pod ladę i wyciągnął drewnianą kasetkę. W czterech wyżłobionych przegródkach leżało siedem guzików w różnych rozmiarach, kilka bryłek naturalnej miedzi, oszlifowany agat i trzy zwitki pożółkłych liści.

– Nie używacie monet? – zdziwiła się kobieta.

– Ostatnią widziałem wiele lat temu.

– Jak wyglądała?

– Była podłużna. Nie taka jak twoje. I miedziana.

– Co na niej było? – wtrącił się niski brodaty mężczyzna, który wsunął się między kobietę a Szczapę. – To znaczy jaka twarz? A może trzy twarze? Albo zamek na niebie, jak ten tutaj?

– Nie pamiętam. – Karczmarz wzruszył ramionami.

– W takim razie to wystarczy za nocleg dla nas wszystkich – powiedziała kobieta, popychając jedną srebrną monetę w stronę karczmarza.

– Starczy też na beczułkę piwa i posiłek – dodał człowiek za kontuarem.

Zauważył, że kobieta wie, iż została oszukana, ale widać nie miała ochoty na kłótnię.

Brodacz spoglądał na Szczapę, która odwzajemniała jego spojrzenia.

Drugi zwalisty mężczyzna, który opierając się o ladę, stał po drugiej stronie kobiety bez butów, miał tępy wyraz twarzy. Opój słyszał jego ciężki oddech. Pewnie w ogóle nie rozumiał, co się wokół niego dzieje, o czym świadczył pusty wzrok i rozdziawiona gęba, w której sterczały krzywe żółte zęby.

Opój napełnił trzy kufle i podał je przybyszom. Chwilę później do karczmy weszły jeszcze dwie kobiety w wojskowych kurtkach. Szczapa nachmurzyła się i skurczyła w sobie, jak zwykle na widok kogoś, kogo uważała za konkurencję, lecz w tym momencie przysunął się do niej brodacz.

– Karczmarzu, jeszcze jedno piwo dla tej ślicznotki – zadysponował.

Opój rozdziawił gębę, ale skinął głową. I tak już napełniał dwa kolejne kufle dla nowo przybyłych kobiet. Na bogów, wszyscy pokiereszowani, posiniaczeni i zmaltretowani. Cała piątka. I chyba im rozum odjęło, uznał. Nazwać Szczapę ślicznotką! Ten kretyn musi być ślepy!

Jeszcze bardziej się zdziwił, gdy ciężko dyszący odezwał się i okazał nader rozmowny.

– Nie widzę tu żadnych stajni – stwierdził. – Musimy gdzieś przenocować. A i konie trzeba oporządzić. Potrzebujemy jakiegoś schronienia na noc, jedzenia na podróż i czystej, gorącej wody. Jest tu gdzieś jakiś sklep? Kowal? Rymarz? Płatnerz? Ktoś, kto sprzeda nam derki?

Opój pokręcił głową przy pierwszym pytaniu i przy każdym następnym.

– Nic nie macie?

– Nie. Drogi nas omijają. Raz na rok zagląda tu kupiec i pozwala nam obejrzeć to, czego nie sprzedał gdzie indziej.

Szczapa wypiła piwo jednym długim haustem, beknęła i powiedziała:

– Wdowa Skórka ma chyba trochę wełny i coś utka od czasu do czasu. Może mieć jakieś pledy na sprzedaż. Stajnie się spaliły, zresztą i tak nie mamy koni. Mamy świnie i trochę owiec, które pasą się na południe stąd, po drugiej stronie doliny. Ale całą wełnę stamtąd sprzedają do miasta w następnej dolinie – do Miłosierdzia.

– Jak daleko do tego Miłosierdzia? – zapytał brodacz.

– Cztery dni piechotą. Konno będzie ze dwa.

– No więc gdzie możemy się przespać? – spytał dyszący.

Opój oblizał usta i powiedział:

– Jeśli wystarczy wam, żeby dach nie przeciekał, to na wzgórzu jest stary zamek.

*

Jeden z grobów wykopali zbyt blisko kurhanu i ze ściany prostokątnego dołu wypadły kości zmieszane z błotem. Grabarz i Smark patrzyli na nie przez chwilę. Były połamane i wyssane ze szpiku. Wreszcie Grabarz zgarnął je łopatą.

– Wykopiemy dół na pagórku – powiedział.

– Pić mi się chce – odrzekł Smark i wydmuchał nos.

– Dobrze, zróbmy przerwę.

– Czy oni pojadą do zamku?

Grabarz nabrał łopatą ziemię z kośćmi i zrzucił to wszystko na stos po drugiej stronie.

– Pewnie tak – odparł. Wbił łopatę w ziemię i wygramolił się z dołu, po czym wyciągnął rękę do chłopca i pomógł mu zrobić to samo.

– Obserwowali nas, gdy przejeżdżali obok.

– Wiem, chłopcze. Nie przejmuj się.

– Nie przejmuję się, mówię tylko, jak było.

– Ja też się nie martwię.

Z drugiej bańki nalali wody do cynowego kubka i kilka razy na zmianę pociągnęli z niego po łyku.

– Nie powinienem był wcześniej pić tyle piwa – przyznał Grabarz.

– Przecież nie wiedziałeś, co się wydarzy.

– Prawda, zapowiadał się zwyczajny dzień.

– Zwyczajny dzień w Boguchwale. – Smark pokiwał głową.

– Tak sobie myślę – odezwał się znowu Grabarz – że niepotrzebnie przywiązałem gałganki do palików. Żołnierze umieją policzyć do pięciu, zwłaszcza jeśli im zależy. Ciekawe, czy to ich zastanowiło.

– Dowiemy się, jak wrócimy do karczmy.

– Może będzie już ciemno, jak skończymy, chłopcze.

– To żołdacy. Siedzą do późna. Piją i hulają.

– Hulają? – Grabarz się uśmiechnął. – Co też ci przyszło do głowy?

– No, hulają. Zabawiają się ze Szczapą, upijają pewnie i biją…

– Z kim?

– Ze sobą, a może i z Opojem.

– Opój nie biłby się, nawet gdyby musiał walczyć o życie, chłopcze. Będzie szczęśliwy, jak mu zapłacą za piwo. A jeśli nie, to i tak nic na to nie poradzi, prawda? – Urwał, zerkając w stronę miasta. – Zabawiają się ze Szczapą, mówisz? Być może. Ale musieliby być ślepi.

– Wystarczy, że pokaże im swój pierścień.

Grabarz obrzucił chłopca surowym spojrzeniem.

– Skąd o tym wiesz?

– Prezent, na zeszłe urodziny.

– Wątpię, żebyś…

– Przecież po to ma język, prawda?

– Jesteś za młody, żeby coś wiedzieć o tych sprawach. Co ta stara wiedźma, Szczapa, sobie wyobraża?

– Powiedziała, że to jedyny prezent, jaki może mi dać.

Grabarz odstawił kubek.

– Koniec przerwy. Nie chcemy, żeby nam wypili całe piwo, nieprawdaż?

– Tak, proszę pana. Byłoby źle.

*

Słońce zachodziło, ale księżyc jeszcze nie wzeszedł, gdy Zwis poszedł ze Szczapą do pokoiku na tyłach karczmy.

– Ten gość to ma gust – parsknęła Pieszczocha. – Niech skonam.

Suszka wzruszyła ramionami, dopiła piwo i z hukiem odstawiła kufel na ladę.

– Jeszcze jedno, karczmarzu – powiedziała i odwróciła się do Pieszczochy. – On zawsze taki był. Wybiera najbrzydszą lub najstarszą dziwkę, a jeśli się taka trafi, to najbrzydszą z najstarszych.

– Tym razem ma jedno i drugie i nikogo innego do wyboru. Musi być najszczęśliwszym facetem pod słońcem.

– Chyba tak.

Kapitan Spłukana usiadła przy jednym ze stolików i w samotności zajęła się opróżnianiem kufla z piwem. Świstun usiadł obok niej. Rozdziawił usta i patrzył w przestrzeń. Tydzień wcześniej dostał buzdyganem w głowę. Hełm pękł, ale czaszka pozostała cała. Cios w każde inne miejsce wyrządziłby mu więcej szkody, ale ponieważ była to tylko głowa, szybko wydobrzał i przestał zezować. Nic nie zapowiadało, żeby znowu zaczął. No, chyba żeby się wściekł. Tej nocy jednak, zdaniem Spłukanej, nie miał powodu się wściekać. W tej dziurze było tyle życia, ile u chłopa po trzech dniach bez snu, jedzenia i picia.

Nagle Spłukana i Pieszczocha podniosły głowy, bo do karczmy wszedł mężczyzna i zasmarkany chłopiec.

– Ten jest całkiem, całkiem. Myślisz, że da się namówić? – zapytała Pieszczocha.

– Spytaj go.

– Kto wie? Może to zrobię, ale najpierw trzeba będzie go umyć.

– To ci dwaj kopali doły.

– Masz rację – mruknęła Pieszczocha. – Czyżbyśmy znaleźli tych, co stoją za tymi wszystkimi zgonami?

– Wy dwaj, chodźcie no tutaj! – zawołała Pieszczocha. – My stawiamy.

Mężczyzna skłonił głowę.

– Bardzo dziękuję – odrzekł. – Chłopcu też?

– Cokolwiek zechce.

Jak można się było spodziewać, chłopiec podniósł się i stanął za Pieszczochą, wycierając nos brudnym rękawem. Uśmiechnął się, pokazując rząd równych białych zębów. Pieszczocha posłała Suszce porozumiewawcze spojrzenie. Sprawy idą ku lepszemu.

Życie w ciągłym marszu musi wybić człowiekowi z głowy zamiłowanie do wojaczki, pomyślała Suszka. Większość z tych wątłych sierot i bękartów, co włóczą się za żołnierzami, nie ma nic do stracenia i żyje chwilą, toteż żołnierskie gusta szybko się wypaczają. Ale ten wygląda w miarę normalnie, uznała. Grabarz jak grabarz. Wielu ich widziała w życiu.

– Karczmarzu, nalej jeszcze piwa – poleciła.

Grabarz pił w milczeniu i widać było, że ma w tym wprawę.

Suszka przyglądała mu się przez chwilę, a w końcu spytała:

– Pięć grobów. Kto umarł?

Mężczyzna popatrzył na nią, dopił piwo i cofnął się.

– Jeszcze raz bardzo dziękuję – rzekł. – Smark, idziesz?

– Zostanę jeszcze chwilę.

– Jak chcesz.

Mężczyzna wyszedł. Suszka odprowadziła go wzrokiem, po czym odwróciła się, by coś powiedzieć do Pieszczochy, ale zauważyła, że trzyma ona rękę na spodniach chłopca w okolicach członka, który był na tyle duży, by się podnieść.

Suszka westchnęła i zabrawszy kufel, dołączyła do Spłukanej i Pieszczochy.

– Straszna dziura – powiedziała, ciężko opadając na krzesło. – Kapitanie, zerknęłaś na ten zamek na wzgórzu? Wygląda na to, że ma wewnętrzny dziedziniec. Może służyć za stajnię.

Świstun spojrzał na nią.

– To gródek z czasów podbojów dżerańskich, Suszko – odezwał się. – Sprzed tysiąca lat. A od podpisania ugody dżerańskiej upłynęło przynajmniej pół tysiąca. Wątpię, żeby ocalał choćby skrawek dachu. A ponieważ znajdujemy się na granicy Diabelskiej Równiny, to znaczy, że został zdobyty podczas Wojen Wskrzeszenia. Pewnie cuchnie tam demonami i mordercami. Dlatego stoi pusty.

– Stoi pusty, bo ktokolwiek władał tymi ziemiami, zapomniał o tej dolinie – odrzekła Suszka. – Nie ma tu po co tworzyć garnizonu ani czego strzec. Utrzymywanie takiej kupy gruzów to upierdliwa robota.

Świstun pokiwał głową.

– To także – przyznał. – W każdym razie dla nas wystarczy. Miło tu i spokojnie.

– Wreszcie jakaś odmiana.

Spłukana poruszyła się na krześle.

– Jeszcze jedna kolejka dla wszystkich – oznajmiła – i jedziemy na górę.

Suszka wstała.

– Powiem Pieszczoszce, żeby się pospieszyła. Chłopcy w tym wieku mogą często, ale krótko. Musi się z tym pogodzić.

*

Pęknięty Księżyc wzniósł swoje odłamki ponad horyzont, rzucając smugi cienia na pustą ulicę, kiedy oddział dosiadał koni, żeby wyruszyć w stronę ruin.

Grabarz stał przygarbiony w cieniu między dwoma ruderami i obserwował przejeżdżających obok jeźdźców. Usłyszał hałas za sobą i się odwrócił. Stał za nim Śledzik, niewidomy szewc, oraz pół tuzina mieszkańców wioski. W istocie połowa ludności.

– Co myślisz? – zapytał Śledzik.

Grabarz zmarszczył czoło.

– Wybieram pierwszy, jak zwykle.

Śledzik skinął głową.

– Ciągnęliśmy losy, kto będzie następny. Wygrałem. – Otworzył usta w bezzębnym uśmiechu. – Masz pojęcie? Nigdy dotąd mi się nie poszczęściło! Ani razu! A dziś wieczorem wygrałem!

– No to szczęściarz z ciebie. Teraz wszyscy idźcie iść spać i pamiętajcie, żeby zatkać sobie uszy. Wasza wina, jeśli rano będą się wam oczy kleić z niewyspania.

Paplając, rozeszli się do domów.

Ekscytujące czasy w Boguchwale. Jak często można to powiedzieć bez splunięcia i kwaśnego uśmiechu? Grabarz wyszedł na ulicę. Jeźdźcy dotarli do stóp góry, gdzie zatrzymali się, żeby spojrzeć na majaczące w ciemności, groźnie wyglądające fortyfikacje.

– Czego stoicie? – szepnął Grabarz. – Przecież jest spokojnie. Idealnie. No, jedźcie, do cholery.

I wtedy ruszyli, a Grabarz odetchnął z ulgą.

Nikt ich tu nie zapraszał, więc do nikogo nie mogą mieć pretensji. Jakoś trzeba żyć, to wszystko. Ludzie mają do tego prawo, uznał. Nie była to żadna zasada ani jakiś królewski przywilej czy oczywista prawda. Była to jedna z tych myśli, które ludzie wypowiadają na głos przy każdej możliwej okazji, aby się utwierdzić w ich słuszności. Choć w rzeczywistości nie mają prawa do niczego. Ani do powietrza, którym oddychają, ani do strawy, którą jedzą, ani do piwa, które piją. Ani do słodkiej rozkoszy między nogami, ani do ciepłego ciała obok siebie w nocy. Nie mają prawa do ziemi ani nawet do miejsca, w którym stoją. Łatwiej się jednak żyje, prawda, gdy człowiek sobie powtarza, że ma prawo do życia i uczciwej, ciężkiej pracy, jak na przykład kopania grobów czy rzeźbienia nagrobków, która daje zarobek, bo tak powinno być.

Z karczmy wyszedł chłopiec i zataczając się, ruszył ulicą. Był pijany, miał plamy w kroczu – wszystko przez tę kobietę.

Grabarz ruszył za nim, żeby go zaprowadzić do chałupy, która stała nieopodal jego domu. Wyobrażał sobie, jak trudno żyć, gdy rodzice porzucili cię na pastwę losu. Stało się to trzy lata temu i Grabarz wiedział, że chłopiec przylgnął do niego, bo potrzebował kogoś, kto wypełni mu pustkę po ojcu i matce w okresie dorastania. To naturalne, że chce się mieć kogoś, kto na ciebie czeka. Jutro rano chłopiec nie będzie się do niczego nadawał, ale Grabarz i tak skubnie dla niego parę kawałków. Przynajmniej tyle mógł dla niego zrobić.

*

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej.

Glen Cook

Tides Elba

Opowieść o Czarnej Kompanii

Dostępne w wersji pełnej.

Gene Wolfe

Krwawa gra

Dostępne w wersji pełnej.

James Enge

Śpiewająca Włócznia

Dostępne w wersji pełnej.

C. J. Cherryh

Czarodziej z Wiscezanu

Dostępne w wersji pełnej.

K. J. Parker

Pracowity i urozmaicony tydzień

Dostępne w wersji pełnej.

Garth Nix

Stosowny prezent dla magicznej lalki

Dostępne w wersji pełnej.

Michael Moorcock

Czerwone perły

Opowieść o Elryku z Melniboné

Dostępne w wersji pełnej.

Tim Lebbon

Apoteoza Dala Bamore’a

Z dziejów Echo City

Dostępne w wersji pełnej.

Robert Silverberg

Ciężkie czasy dla Nocnego Targu w Bombifale

Dostępne w wersji pełnej.

Greg Keyes

Nieskalani

Dostępne w wersji pełnej.

Michael Shea

Majster Ton

Dostępne w wersji pełnej.

Scott Lynch

Między regałami

Dostępne w wersji pełnej.

Tanith Lee

Dwa lwy, wiedźma i Zwycięska Opończa

Dostępne w wersji pełnej.

Caitlín R. Kiernan

Córka morskiego trolla

Dostępne w wersji pełnej.

Bill Willingham

Zuchwali złodzieje

Dostępne w wersji pełnej.

Joe Abercrombie

Parszywa robota

Dostępne w wersji pełnej.

O redaktorach

Dostępne w wersji pełnej.

Prawa autorskie

Introduction: Check Your Dark Lord at the Door © 2010 by Lou Anders & Jonathan Strahan

Goats of Glory © 2010 by Steven Erikson

Tides Elba: A Tale of the Black Company © 2010 by Glen Cook

Bloodsport © 2010 by Gene Wolfe

The Singing Spear © 2010 by James Enge

A Wizard in Wiscezan © 2010 by C. J. Cherryh

A Rich Full Week © 2010 by K. J. Parker

A Suitable Present for a Sorcerous Puppet © 2010 by Garth Nix

Red Pearls: An Elric Story © 2010 by Michael Moorcock

The Deification of Dal Bamore: A Tale from Echo City © 2010 by Tim Lebbon

Dark Times at the Midnight Market © 2010 by Robert Silverberg

The Undefiled © 2010 by Greg Keyes

Hew the Tintmaster © 2010 by Michael Shea

In the Stacks © 2010 by Scott Lynch

Two Lions, a Witch, and the War-Robe © 2010 by Tanith Lee

The Sea Troll’s Daughter © 2010 by Caitlín R. Kiernan

Thieves of Daring © 2010 by Bill Willingham

The Fool Jobs © 2010 by Joe Abercrombie

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Dedykacja

Podziękowania

Wylegitymuj władcę ciemności, nim wpuścisz go za próg

Steven Erikson

Kozły ofiarne

Glen Cook

Tides Elba

Gene Wolfe

Krwawa gra

James Enge

Śpiewająca Włócznia

C. J. Cherryh

Czarodziej z Wiscezanu

K. J. Parker

Pracowity i urozmaicony tydzień

Garth Nix

Stosowny prezent dla magicznej lalki

Michael Moorcock

Czerwone perły

Tim Lebbon

Apoteoza Dala Bamore’a

Z dziejów Echo City

Robert Silverberg

Ciężkie czasy dla Nocnego Targu w Bombifale

Greg Keyes

Nieskalani

Michael Shea

Majster Ton

Scott Lynch

Między regałami

Tanith Lee

Dwa lwy, wiedźma i Zwycięska Opończa

Caitlín R. Kiernan

Córka morskiego trolla

Bill Willingham

Zuchwali złodzieje

Joe Abercrombie

Parszywa robota

O redaktorach

Prawa autorskie

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: Swords & Dark Magic. The New Adventure Fantasy

Copyright © 2010 by Jonathan Strahan and Lou Anders

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd.,

Poznań 2011

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Grzegorz Dziamski

Opracowanie graficzne serii i projekt okładki:  Jacek Pietrzyński

Ilustracja na okładce: © Dominic Harman/via Agentur Schlück GmbH

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Miecze i mroczna magia, wyd. I, Poznań 2011)

ISBN 978-83-7818-008-1

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Konwersja do formatu epub:

AKAPIT, Poznań, tel. 61-879-38-88