Wiktor Suworow

OCZYSZCZENIE

Fragment

Przełożyli
Andrzej Bobrowicki i Dorota Majeńczyk

Pamięci mojego ojca poświęcam

Wstęp
Otrzeźwienie

Stalin ma wszelkie powody, by gloryfikować –

jak gwiazdy ekranu – radzieckich marszałków,

którzy wykazali doprawdy wybitne

umiejętności wojskowe^1.

JOSEPH GOEBBELS, 15 MARCA 1945 ROKU

W pierwszych dniach lutego 1945 roku oddziały Armii Czerwonej dotarły nad Odrę, sforsowały rzekę i w kilku miejscach utworzyły przyczółki na zachodnim brzegu. Do Berlina pozostało 80 kilometrów. Aby wykonać ostatni rzut, trzeba było wpierw podciągnąć służby tyłowe, dowieźć setki tysięcy ton amunicji, części zamienne, paliwo, żywność, należało uzupełnić braki w ludziach, przerzucić punkty dowodzenia do strefy przyfrontowej, uruchomić nowe ośrodki łączności, bazy zaopatrzenia, przemieścić lotniska polowe, odbudować połączenia komunikacyjne na zapleczu, mosty, szosy, linie telefoniczne, wreszcie przebudować tory na głównych magistralach kolejowych na szeroki radziecki standard, żeby kolej mogła dowozić zapasy bez przeładunków. Poza tym należało zabezpieczyć wojska przed ewentualnością uderzenia z flanki – skierować na Pomorze 1. i 2. Armię Pancerną Gwardii, 1. Armię Wojska Polskiego, 3. Armię Uderzeniową oraz 19., 47., 49., 61., 65. i 70. Armię. To z kolei wymagało ciągłego uzupełniania stanu osobowego w marszu, podczas prowadzonych działań bojowych. Wymagało także rozwijania jednostek wsparcia i zaopatrzenia natychmiast w ślad za nacierającymi wojskami. I wszystko to robiono – energicznie, szybko, sprawnie i odważnie. Było jasne, że zwycięski koniec wojny jest blisko.

O czym myśleli w tych ostatnich miesiącach, tygodniach i dniach członkowie najwyższych władz Trzeciej Rzeszy: Hitler, Goebbels, Göring, Himmler, Bormann, Ribbentrop?

Przede wszystkim rozmyślali o wojnie, nieustannie analizowali jej przebieg od samego początku, wspominali okres poprzedzający działania wojenne. Każdy z osobna starał się zrozumieć, gdzie popełniono ten fatalny błąd, który w efekcie miał doprowadzić do klęski Trzeciej Rzeszy. To, że wiemy, o czym myśleli, zawdzięczamy Goebbelsowi, który skrupulatnie prowadził dziennik. Część jego notatek szczęśliwie nie wpadła w ręce zwycięzców, bo inaczej podzieliłaby los setek tysięcy dokumentów, które zostały ukryte w niedostępnych archiwach i które za dwieście czy trzysta lat być może ujrzą światło dzienne. Papiery porozrzucane w ruinach Ministerstwa Propagandy Rzeszy zostały pieczołowicie zebrane przez pewnego niemieckiego kolekcjonera i wydane na Zachodzie. W Związku Radzieckim ta publikacja, ze zrozumiałych powodów, należała do zakazanych. Potrzeba było rozpadu Związku Radzieckiego, żeby te świadectwa stały się dostępne również w Rosji.

Dziennik Goebbelsa nie był pisany z myślą o publikacji. Na tym polega jego wartość. Publiczne wypowiedzi ministra propagandy Trzeciej Rzeszy to jedno, a dziennik to zupełnie coś innego. O wartości dziennika jako materiału źródłowego przesądza też fakt, że w ostatnich miesiącach, tygodniach i dniach Rzeszy Goebbels wysunął się na drugą pozycję w państwie – za Führerem. W schyłkowym okresie Hitler bardzo wielu ludzi pozbawiał władzy i wpływów: rozstrzeliwał, dymisjonował, wyrzucał z partii, urlopował. Niemało też zdradziło go z własnej woli. Goebbels do samego końca pozostał u jego boku. Hitler w swoim testamencie wyznaczył Goebbelsa na swojego następcę jako kanclerza Rzeszy. Wtedy Goebbels po raz pierwszy i ostatni nie podporządkował się jego woli, nie przyjął stanowiska i podążył w ślad za Führerem, dzieląc jego los: zamordował własne dzieci, po czym wraz z żoną popełnił samobójstwo. Goebbels był najważniejszym świadkiem klęski. Żaden z przywódców Trzeciej Rzeszy nie znajdował się wtedy tak blisko Hitlera.

Przekartkujmy ostatnie zapiski Goebbelsa. Notatki zaczynają się w dniu 28 lutego 1945 roku, urywają się 10 kwietnia. Do ostatniej chwili Goebbels wierzył w zwycięstwo Niemiec. I walczył. Co niepokoiło go najbardziej? Czy brak czołgów, armat, samolotów? Ofensywa Armii Czerwonej? Załamanie się dostaw rud metali, węgla, ropy, prądu? Katastrofalna aprowizacja? Niedostatek chleba? Czy może amunicji? Albo uporczywe naloty aliantów?

Tak. To wszystko bardzo niepokoiło Goebbelsa. Wszystko to dostrzegał, rozumiał, podejmował odpowiednie działania, odnotowywał w dzienniku.

Jednak najbardziej go niepokoiła, irytowała i wyprowadzała z równowagi beznadziejna nieudolność najwyższego dowództwa armii i państwa.

Zaraz na drugiej stronie: „Jeżeli ktoś na podobieństwo Göringa nie potrafi maszerować w nogę, trzeba go doprowadzić do pionu. Obwieszeni orderami głupcy i nadęci fagasi nie powinni brać udziału w kierowaniu działaniami wojennymi. Albo się zreflektują, albo należy ich eliminować”.

Nie chodzi tutaj wyłącznie o Göringa. Posłużył tylko za przykład. Chodzi o pewien typ pobrzękujących medalami osobników, a więc bardzo zasłużonych przywódców, którzy okazali się głupcami. Pech chciał, że te cechy ujawniły się dopiero pod sam koniec wojny, tuż przed ostatnią odsłoną, w chwili, gdy ważyły się losy Tysiącletniej Rzeszy wraz z dziesiątkami milionów poddanych.

A w głosie Goebbelsa pobrzmiewa marzenie o oczyszczeniu armii z zasłużonych głupców: „należy ich eliminować”!

Niestety, za późno doktor Goebbels rozmyślał o czystce. Trzeba było zająć się tym wcześniej.

Nie sposób tu przytoczyć wszystkich notatek. Warte są wnikliwej lektury. Natomiast ich treść sprowadza się do prostego stwierdzenia: Adolf Hitler nie ma dowódców. 3 marca 1945 roku: „Dietrich poddaje dosyć szczerej krytyce działania Führera. Skarży się, że Führer pozostawia za mało swobody swoim towarzyszom broni, co z kolei sprawia, że osobiście musi decydować o działaniach podejmowanych przez poszczególne kompanie. Ale Dietrich nie ma podstaw, by go osądzać. Führer nie może polegać na swoich wojskowych doradcach. Tak często go oszukiwali i zawodzili, że teraz jest zmuszony sam zajmować się każdym pododdziałem. Dzięki Bogu, że to robi, w przeciwnym razie sprawy miałyby się jeszcze gorzej”.

Jakież zaskakujące wynurzenia! Goebbels informuje, że wojskowi doradcy Hitlera często wprowadzali Führera w błąd... Niechby tylko któryś spróbował wprowadzić w błąd towarzysza Stalina! No i jeszcze jedno: skoro Führer wszystko robi samodzielnie, to znaczy, że nie jest Führerem. Talent każdego zwierzchnika, dowódcy, przywódcy, Führera sprowadza się w zasadzie do jednego: do umiejętności znajdowania pomocników, na których można polegać. Nawiasem mówiąc, to nie rosyjska zima przetrąciła kręgosłup armii Napoleona, tylko jego brak zdolności kierowniczych. Kiedyś zakrzyknął zrozpaczony: „Beze mnie zawsze narobią jakichś głupstw!”. Ale kto był temu winny? On sam. Przecież to on, nikt inny, dobierał swoich marszałków, niezdolnych do niczego. W obecności Bonapartego – geniusze. Zdani na własne siły – same zera. Tak więc Adolf Hitler znalazł się w podobnej sytuacji: nie ma komu powierzyć dowodzenia wojskami, nie ma na kim polegać, musi sam decydować o wprowadzaniu do walki poszczególnych kompanii.

Kremlowska propaganda przez dziesięciolecia wpajała nam do głów jedną myśl: Stalin pozbawił armię dowództwa i dlatego w decydującym momencie był osamotniony, bez wsparcia swoich generałów. No dobrze, towarzysze, w takim razie popatrzcie na Hitlera! Kogo jak kogo, ale generałów Niemcy zawsze mieli pod dostatkiem. Zadanie Hitlera jako przywódcy Rzeszy nie polegało na tym, żeby samodzielnie dowodzić każdą grupą armijną, każdą armią i korpusem (a miał ich kilkadziesiąt), każdą dywizją (setki), pułkiem (tysiące), batalionem i kompanią (dziesiątki tysięcy). Jego zadanie sprowadzało się do tego, by w okresie pokoju wyłowić spośród niemieckich przywódców ludzi rozsądnych, wykształconych i odważnych, a następnie, już w trakcie działań wojennych, awansować najlepszych i dymisjonować tych, którzy zawiedli. Lecz Hitler nie sprostał swym obowiązkom. Dopóki wszystko szło jak po maśle, wokół niego gromadziły się tabuny genialnych dowódców. Ale oto Niemcy znalazły się w sytuacji kryzysowej... Gdzie się podziali ci wszyscy geniusze? Tu rzeczywiście mamy armię pozbawioną dowództwa: głównodowodzący nikomu nie ufa, wszystko robi sam i choć swą strategią doprowadził Niemcy na skraj przepaści, to dopuszczenie kogoś z zewnątrz mogłoby tylko pogorszyć sytuację.

Goebbels rozumuje podobnie: talentów mamy pod dostatkiem, tylko trzeba je umiejętnie wyłowić. Do ostatecznej katastrofy pozostało jeszcze parę miesięcy. Niecałe dwa. Czy otrzeźwienie nie przyszło za późno? Przewojowali pięć i pół roku i raptem uznali, że byłoby nie od rzeczy rozejrzeć się za jakąś rozsądną kadrą. Goebbels chciałby nadgonić uciekający czas, natomiast Hitler nie zamierza się śpieszyć z wymianą dowódców, którzy jak dotąd wykazali się całkowitą nieudolnością. Oto zapis Goebbelsa z 3 marca 1945 roku: „Gauleiterzy są przerażeni brakiem zdecydowania Führera w najważniejszych sprawach kadrowych. Dlatego proszą mnie usilnie, abym jak najenergiczniej starał się wpływać na Führera, by skłonić go do wprowadzenia zmian w dowództwie Luftwaffe i na czele resortu niemieckiej polityki zagranicznej. (...) Naczelne Dowództwo Sił Zbrojnych i Naczelne Dowództwo Sił Lądowych łącznie zażądały w Turyngii kwater mogących pomieścić 54 tysiące ludzi. W jaki sposób tak monstrualny aparat militarnego dowodzenia może w ogóle dowodzić! To nagromadzenie etatów tak bardzo mu zawadza, że nie jest zdolny do wykonywania jakichkolwiek zadań”. A to przecież nie wszystko. Oprócz Naczelnego Dowództwa Sił Zbrojnych (OKW – Oberkommando der Wehrmacht) i Naczelnego Dowództwa Sił Lądowych (OKH – Oberkommando des Heeres) w Berlinie rezydowały jeszcze Naczelne Dowództwo Marynarki (OKM – Oberkommando der Kriegsmarine) i domena Göringa – Naczelne Dowództwo Lotnictwa (OKL – Oberkommando der Luftwaffe). Każdy z tych resortów taszczył na sobie garb tysięcy wojskowych biurokratów. A do tego doliczmy biurokrację SS, Gestapo i wiele innych. A zatem Hitler sam przejął dowodzenie, bo nikomu nie ufa, a tymczasem w samych tylko OKW i OKH zasiadają 54 tysiące darmozjadów w mundurach pułkowników, w pysznych akselbantach Sztabu Generalnego, w generalskich lampasach. Czym się zajmuje ta armia nierobów?

5 marca: „Nie rozumiem, dlaczego Führer, tak trzeźwo myślący, nie potrafi podporządkować sobie Sztabu Generalnego. Przecież to Führer, więc powinien rozkazywać”.

7 marca: „W południe odbyłem naradę z odpowiedzialnymi osobami z wojskowych komend uzupełnień. Chodzi o zdecydowane uproszczenie procedury poboru. Oficerowie z tych komend sprawiali wrażenie całkowicie nieudolnych i zmęczonych starców. Że też tacy ludzie przez cały czas wojny odpowiadali za pobór!”.

8 marca: „Keitel już polecił trzymać w pogotowiu 110 składów kolejowych w celu ewakuacji z Berlina Naczelnego Dowództwa Sił Zbrojnych i Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych. Nigdy nie nabiorą rozumu. Bardzo chciałbym wiedzieć, kiedy w końcu przestaną uciekać i zorganizują obronę. (...) Nie mamy silnego centralnego kierownictwa, ani w sektorze wojskowym, ani cywilnym: o wszystkim trzeba meldować Führerowi, natomiast wykonanie czegokolwiek jest możliwe tylko w nielicznych przypadkach”. Hitler samodzielnie wydaje rozkazy. Jednak komunikacja między dowódcą a podwładnymi musi być obustronna. Dowódca może wydawać właściwe polecenia tylko pod warunkiem, że zna sytuację i rozumie wszystkie uwarunkowania taktyczne i strategiczne. Ale jaką ma szansę każdy dowódca korpusu, dywizji, brygady, pułku, batalionu itd., by dopchać się, dodzwonić, dotrzeć do swojego Führera i przedstawić mu raport sytuacyjny? Czy to jest w ogóle możliwe?

10 marca: „Rundstedt zbyt się postarzał i za często kieruje się schematami z czasów I wojny światowej, dlatego nie bardzo umie sprostać sytuacji na zachodzie. (...) Jakże monstrualna jest nasza wojskowa machina dowodzenia! Przy takiej liczebności nic dziwnego, że tak rzadkie są wszelkie twórcze pomysły. (...) Za tchórzostwo w obliczu wroga generał pułkownik Fromm został skazany na karę śmierci”.

12 marca: „Führer obarcza Himmlera znaczną winą. (...) Na razie Himmler nie wywiązuje się dobrze jako dowódca. Führer jest z niego bardzo niezadowolony^2. Zapytałem Führera, dlaczego w najważniejszych kwestiach związanych z prowadzeniem wojny po prostu nie wydaje rozkazów. Powiedział, że nie byłoby z tego pożytku, bo nawet kiedy wydaje jasne polecenia, ich wykonanie jest z reguły skrycie sabotowane”.

Oto zasadnicza różnica! Przywykliśmy uważać się za bałaganiarzy. Ale czy potrafimy sobie wyobrazić sytuację, żeby ktoś nie wykonał rozkazu Stalina? W godzinie najtrudniejszej próby, w przełomowym momencie wojny, kiedy wojska hitlerowskie stały na rogatkach Moskwy, a stolica mogła w każdej chwili paść – nawet wtedy każdy rozkaz Stalina uchodził za świętość i był wykonywany bez wahania. Powtarzam: każdy! Niemców natomiast uznajemy za zdyscyplinowaną nację. Nawt pedantyczną. A tu mamy zdumiewający przykład: nikt nie wykonuje rozkazów Hitlera. Zaniechał nawet rozkazywania, wiedząc z góry, że nikt nie zamierza go słuchać. Tymczasem na wojnie musi być jeden światły rozum na szczycie władzy – i bezwarunkowa dyscyplina na wszystkich szczeblach w dół. Na tym polega różnica między Armią Czerwoną i Wehrmachtem: Niemcy mają problemy z dyscypliną. Nie ma u nich porządku. Każdy generał robi to, na co ma ochotę, nie podporządkowując się najwyższej władzy.

Goebbels kontynuuje: „Führer zamierza zwalczać wszelkie przejawy niesubordynacji wśród generałów, tworząc lotne trybunały kierowane przez generała Hübnera. Ich zadaniem będzie natychmiastowe rozpatrywanie wszelkich przejawów niesubordynacji wśród dowództwa Wehrmachtu, sądzenie i rozstrzeliwanie winnych zgodnie z prawodawstwem wojennym. Nie można dopuścić, żeby w tej krytycznej fazie wojny każdy pozwalał sobie robić to, na co ma ochotę. Myślę jednak, że Führer nie dotyka sedna sprawy. Należałoby przeprowadzić czystkę w OKW, bo jeżeli w dowództwie nie ma porządku, to nie ma co się dziwić, że podlegające mu organa też robią, co chcą”.

A więc tak: należałoby przeprowadzić czystkę w OKW! Słusznie. Ale już za późno. Gdyby przed wojną przetrzebiono setkę lub dwie setki generałów, to w krytycznym momencie dowództwo nie pchnęłoby niemieckiej armii w otchłań anarchii. Nie da się zwyciężyć bez dyscypliny. Rozkaz dowódcy musi być dla podwładnego prawem! Ale tego właśnie Niemcy nie pojmowali. To właśnie była ich pięta achillesowa. Sam Hitler też jest niezły. To rzeczywiście nie lada osiągnięcie: najbardziej zdyscyplinowaną armię na świecie doprowadzić do stanu, w którym generałowie wypowiadają wodzowi posłuszeństwo.

Goebbels nalega: konieczna jest czystka w naczelnym dowództwie. „Na to Führer zaoponował, że nie ma odpowiedniego człowieka, którego mógłby na przykład mianować dowódcą wojsk lądowych. Ma rację, kiedy powiada, że gdyby skierował tam Himmlera, wówczas katastrofa byłaby jeszcze większa”.

Nieźle narozrabialiście, panowie narodowi socjaliści! Potrzebujecie nowego dowódcy wojsk lądowych, ale kandydatury generałów i feldmarszałków nie są nawet brane pod uwagę. Pada tylko jedno nazwisko – nie generała, nie feldmarszałka, nawet nie wojskowego: SS-Reichsführera Heinricha Himmlera, najwyższego kata i oprawcy, szefa wszystkich obozów zagłady. Człowieka, który nie dokonał żadnych wybitnych czynów, nie zdobył żadnych odznaczeń. Zresztą jego nominacja nie wchodzi w rachubę, bo tylko pogorszyłaby sytuację.

13 marca: „W poczekalni Führera oczekują nasi generałowie. Ta gromada umęczonych ludzi to naprawdę przykry widok. To hańba, że tak nieliczne jest grono kompetentnych wojskowych współpracowników Führera. (...) Jak beznadziejni są w większości jego wojskowi doradcy!”.

14 marca: „Mój współpracownik Lise przeprowadził inspekcję naszych wojsk w Holandii. Stwierdził tam sielankową atmosferę. W Holandii ulokowało się wiele sztabów, które wyniosły się z Francji i Belgii. Teraz spokojnie sączą piwo, wiodąc w holenderskich wioskach całkiem przyjemne życie”.

21 marca: „Nie ma żadnego pożytku z tych wszystkich generałów odkomenderowanych na front w rejonie Saary”.

22 marca: „Rundstedt jest już za stary i zbyt zniedołężniały”.

24 marca: „Otrzymujemy za dużo wskazówek i porad. Brakuje nam tylko jednego: energicznych ludzi”.

26 marca: „Potrzebna jest gruntowna reforma – od samej góry do samego dołu”. Za chwilę zobaczymy, jaką „reformę” Goebbels ma na myśli.

27 marca: „Nasi gauleiterzy są za starzy. Trzeba było kilka lat temu przeprowadzić zmiany kadrowe, ponieważ ludzie w wieku 60–70 lat nie potrafią już sprostać tak wysokim wymaganiom”.

28 marca: „Führer skupił wokół siebie wyłącznie ludzi słabego charakteru, na których nie może polegać w krytycznym momencie. (...) Nasi gauleiterzy w wielu wypadkach wykazują całkowity paraliż decyzyjny. (...) Przerażenie ogarnia, kiedy widzi się Führera – wybitnego rewolucjonistę – w otoczeniu takich miernot. Dobrał sobie doradców, którzy narażeni są na ciągłe napaści ze wszystkich stron. On sam nazywa Jodla i Keitla ojczulkami, którzy są zbyt zmęczeni i wyczerpani, by w obecnej trudnej sytuacji podejmować ważkie decyzje”.

31 marca: „W ciągu ostatniej doby Führer spał zaledwie dwie godziny. Jedynym wytłumaczeniem jest to, że nie ma pomocników, którzy mogliby przejąć na siebie większość czarnej roboty. Był zmuszony wysłać Guderiana na urlop, gdyż ten stał się kompletnym histerykiem i roztrzęsionym neurastenikiem. (...) Doktor Dietrich to ewidentny tchórz, nie potrafi sprostać zadaniom, jakie stawia przed nim obecny kryzys. W takich chwilach potrzebne są mocne jednostki. Doktor Dietrich do takich się nie zalicza. (...) Guderian nie ma silnego charakteru. Poza tym jest zbyt nerwowy. (...) Jasne, że w Wehrmachcie jest jeszcze niemało ludzi o talentach operacyjnych, ale bardzo trudno ich znaleźć”.

Goebbels nic nie pisze na temat Kriegsmarine. Powód jest prozaiczny: Kriegsmarine już przestała istnieć. Natomiast w Luftwaffe panuje całkowita demoralizacja.

5 marca: „W dowództwie Luftwaffe nic się nie zmieniło, co tłumaczy postępujący rozkład”.

8 marca: „Himmler bardzo dosadnie wypowiada się na temat Göringa i Ribbentropa. Zarzuca im wszelkie możliwe błędy w ogólnym kierowaniu działaniami wojennymi. Ma bezwzględnie rację. Nie potrafi natomiast skłonić Führera, żeby wreszcie rozstał się z nimi i mianował na ich miejsce ludzi nowych i zdeterminowanych. (...) Jeżeli Göring zostanie na swoim stanowisku, grozi to doprowadzeniem – o ile to już nie nastąpiło – do kryzysu państwowego. (...) Skutecznemu dowodzeniu pod każdym względem przeszkadzają Göring i Ribbentrop”.

11 marca: „Luftwaffe nie jest warta złamanego grosza”.

12 marca: „Göring jako człowiek całkowicie się załamał, popadł w letarg. Führer wypowiada się o tym niedwuznacznie. (...) Jakaż tragedia dla naszego lotnictwa! Doprowadzono je do kompletnego upadku”.

14 marca: „OKL to instytucja całkowicie skorumpowana, dlatego można zrozumieć propozycję Klebera, aby je całkowicie rozwiązać lub zredukować do minimum, ponieważ i tak nie jest w stanie wypełniać swoich zadań. (...) Lotnictwo wojskowe jest hańbą dla partii i całego państwa”.

15 marca: „Nie ma już co mówić o Luftwaffe jako o jednorodnym organizmie i rodzaju sił zbrojnych, ponieważ korupcja i dezorganizacja w tej części składowej Wehrmachtu osiągnęły niespotykaną skalę”.

21 marca: „W chwili obecnej w skład Luftwaffe nadal wchodzi półtora miliona ludzi. Uważam, że 300–400 tysięcy wystarczyłoby w zupełności”.

22 marca: „Göring jest człowiekiem całkowicie niekompetentnym, beztalenciem, ale nie ma jak znaleźć dla niego następcy”.

26 marca: „Rachityczna struktura Luftwaffe”.

Kto ponosi winę za ten stan rzeczy? Goebbels ma odpowiedź na to pytanie.

22 marca: „Wszystko to, co Führer opowiada o stanie Luftwaffe, brzmi jak jedno wielkie oskarżenie pod adresem Göringa. Równocześnie jednak nie potrafi zdecydować się na ostateczne rozstrzygnięcie kwestii personalnej samego marszałka Rzeszy. Jego oskarżenia są całkowicie bezprzedmiotowe, ponieważ nie pociągają żadnych konsekwencji”.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Rozdział 1
Inny powód

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 2
Pierwsza dziesiątka

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 3
Czterdzieści tysięcy wyższych dowódców

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 4
Typologia kadrowa

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 5
Stratedzy z Łubianki

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 6
O tym, jak komisarz Dybienko gromił Niemców nad Narwą

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

IX

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 7
Czy komandarm był amerykańskim szpiegiem?

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 8
Czerwoni kozacy i żołnierze Pierwszej Konnej

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 9
Co to jest partyzantka, czyli jak Jasza Ochotnikow ochraniał Wodza

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

IX

Dostępne w wersji pełnej

X

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 10
Czy towarzysz Jakir był wrogiem ludu?

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 11
Bardzo trafne określenie

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

IX

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 12
Dekawilki i polemostrategia

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 13
Politruk

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 14
Pierwsze ostrzeżenie Tuchaczewskiego

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 15
Reorganizacja

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

IX

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 16
W granicach rozsądku

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 17
Drugie ostrzeżenie Tuchaczewskiego

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 18
Niemiecki ślad

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

IX

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 19
Analityczny umysł

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 20
Zmiana warty

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

VIII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 21
Czy Stalin bał się Hitlera?

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 22
Czy były powody do obaw?

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 23
Panika?

Dostępne w wersji pełnej

I

Dostępne w wersji pełnej

II

Dostępne w wersji pełnej

III

Dostępne w wersji pełnej

IV

Dostępne w wersji pełnej

V

Dostępne w wersji pełnej

VI

Dostępne w wersji pełnej

VII

Dostępne w wersji pełnej

Przypisy

Dostępne w wersji pełnej

OCZYSZCZENIE

Spis treści

Okładka

Karta tytułowa

Dedykacja

Wstęp Otrzeźwienie

Rozdział 1 Inny powód

I

II

III

IV

V

VI

Rozdział 2 Pierwsza dziesiątka

I

II

III

IV

V

VI

VII

Rozdział 3 Czterdzieści tysięcy wyższych dowódców

I

II

III

IV

V

VI

VII

Rozdział 4 Typologia kadrowa

I

II

III

IV

V

VI

VII

Rozdział 5 Stratedzy z Łubianki

I

II

III

IV

V

Rozdział 6 O tym, jak komisarz Dybienko gromił Niemców nad Narwą

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

Rozdział 7 Czy komandarm był amerykańskim szpiegiem?

I

II

III

IV

V

VI

VII

Rozdział 8 Czerwoni kozacy i żołnierze Pierwszej Konnej

I

II

III

IV

V

VI

VII

Rozdział 9 Co to jest partyzantka, czyli jak Jasza Ochotnikow ochraniał Wodza

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

Rozdział 10 Czy towarzysz Jakir był wrogiem ludu?

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

Rozdział 11 Bardzo trafne określenie

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

Rozdział 12 Dekawilki i polemostrategia

I

II

III

IV

V

VI

VII

Rozdział 13 Politruk

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

Rozdział 14 Pierwsze ostrzeżenie Tuchaczewskiego

I

II

III

IV

V

VI

Rozdział 15 Reorganizacja

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

Rozdział 16 W granicach rozsądku

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

Rozdział 17 Drugie ostrzeżenie Tuchaczewskiego

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

Rozdział 18 Niemiecki ślad

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

IX

Rozdział 19 Analityczny umysł

I

II

III

IV

V

VI

VIII

Rozdział 20 Zmiana warty

I

II

III

IV

V

VI

VII

VIII

Rozdział 21 Czy Stalin bał się Hitlera?

I

II

III

IV

V

VI

VII

Rozdział 22 Czy były powody do obaw?

I

II

III

IV

V

VI

VII

Rozdział 23 Panika?

I

II

III

IV

V

VI

VII

Przypisy

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: Ocziszczenije

Copyright © 1998 by Wiktor Suworow

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2012

Copyright © for the Polish translation by Andrzej Bobrowicki i Dorota Majeńczyk

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor tego wydania: Krzysztof Tropiło

Opracowanie graficzne i projekt okładki: Zbigniew Mielnik

Fotografie na okładce: © Corbis/Fotochannels

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Oszczyszczenie, wyd. II poprawione, Poznań 2011)

ISBN 978-83-7818-086-9

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik ePub opracowany przez firmę eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl