dla IZ

dla SS

dla WD

I zapominamy, bo musimy.

Matthew Arnold

Część pierwsza

Posłuchaj. Drzewa w tej opowieści poruszają się, drżą i wystawiają gałęzie na podmuchy wiatru znad morza. Zupełnie jakby w tym swoim niepokoju, w tej niecierpliwości czuły, że coś się zdarzy.

Ogród jest pusty, na tarasie nikogo nie ma i tylko falują na wietrze gałązki posadzonych w doniczkach ostróżek i geranium. Na trawniku stoi ławka i odwrócone od niej grzecznie dwa krzesła. O ścianę domu jest oparty rower. Pedały zamarły w bezruchu, a naoliwiony łańcuch zwisa bezwładnie. Dziecko, ułożone do snu w wózku, leży z zamkniętymi oczkami w sztywnym kokonie z kocyków. Nawet mewa, która zawisła wysoko na niebie, zamilkła z zamkniętym dziobem i rozpostartymi szeroko skrzydłami chwyta prąd wiatru.

Dom jest posadowiony z dala od pozostałych zabudowań wioski, za gęstym żywopłotem, na skraju klifu. Tutaj przebiega granica między Devon i Kornwalią. Obie krainy spotykają się tu twarzą w twarz. O ten kawałek lądu długo toczono boje. Wystarczy chwilę popatrzeć w ziemię, żeby wyczytać, jak wiele krwi Celtów, Anglosasów i Rzymian w nią wsiąkło i ile w niej tkwi kości.

Jednak ta historia zaczyna się w czasach względnego pokoju w Wielkiej Brytanii – jest schyłek lata w połowie lat pięćdziesiątych. Do drzwi wejściowych domu biegnie wijąca się, żwirowa ścieżka. Wiatr poskręcał wiszące na sznurze halki, podkoszulki, skarpetki, staniki, pieluchy i chusteczki do nosa. Gdzieś gra radio. Pewnie w którymś z sąsiednich budynków. W oddali ostrze siekiery głucho uderza w drewno.

Ogród czeka. Drzewa czekają. Mewa, balansująca wysoko nad rozwieszonym praniem, czeka. I wtedy, jakby zza kulis tej otoczonej zasłuchanym audytorium sceny, dają się słyszeć głosy. Dobiega jakiś hałas. Ktoś coś zawołał, ktoś inny też krzyczy, jakiś ciężki przedmiot uderza o podłogę. Ktoś szarpie boczne drzwi domu.

– Nie wytrzymam! Mówię ci, nie wytrzymam!

Drzwi otwierają się z hukiem i wypada z nich dziewczyna.

Ma dwadzieścia jeden lat, niedługo skończy dwadzieścia dwa. Ubrana jest w niebieską, bawełnianą sukienkę z czerwonymi guzikami. Włosy ma związane na karku żółtą chusteczką. Maszeruje przez taras z książką w ręce. Boso schodzi po schodach i przemierza trawnik. Nie widzi mewy, która zawróciła w locie, żeby na nią spojrzeć, nie dostrzega drzew oznajmiających jej nadejście potrząsaniem gałązek, a mijając wózek, nie patrzy na dziecko. Idzie prosto do pnia w dole ogrodu.

Siada na nim i tłumiąc buzującą w niej wściekłość, kładzie książkę na kolanach i zaczyna czytać. Śmierci, próżno się pysznisz; cóż, że wszędy słynie potęga twa i groza. Dziewczyna w napiętym skupieniu pochyla się nad kartką. Rozprostowuje ramiona i wzdycha. Nagle wydaje krótki jęk i odrzuca książkę. Tom spada na trawę z głuchym odgłosem. Kartki trzepoczą, książka zamyka się i już leży spokojnie otoczona trawą.

Dziewczyna wstaje. Nie robi tego jak inni, którzy stopniowo podnoszą się z pozycji siedzącej do stojącej. Ona podskakuje, staje na równe nogi, podrywa się, jakby miała pęknąć na dwoje, jak karzeł z baśni braci Grimm. Pierwsze, co widzi z tej pozycji, to pasterz idący dróżką i prowadzący stado owiec. Te owce uosabiają wszystko, czego dziewczyna nienawidzi w tych stronach. Ich strzępiaste, brudne tyłki, głupie pyski, durne pobekiwania tak ją drażnią, że najchętniej wrzuciłaby je wszystkie do młockarni albo zepchnęła z klifu. Zrobiłaby wszystko, byle tylko nie musieć już na nie patrzeć.

Odwraca się od domu, od owiec i staje tak, że przed sobą ma tylko morze. Poczuła właśnie dojmujący strach, że to coś, co ma spowodować, że jej życie się zacznie, nabierze wreszcie jakiegoś znaczenia, wejdzie z szarości w tęczowy technikolor, że to coś przejdzie bokiem, zupełnie przez nią niezauważone. Albo że nie uda jej się po to sięgnąć.

Dziewczyna zamyka oczy, odcina się od widoku morza i odrzuconej książki. Nagle słyszy tupot kroków na trawie i głos:

– Sandra?

Podskakuje jak rażona prądem.

– Aleksandra! – poprawia. Tak ma na imię. Matka tak ją nazwała po urodzeniu, ale potem zaczęła to imię skracać do ostatnich sylab.

– Aleksandra – powtarza posłusznie dziecko – mama pyta, co robisz i czy wejdziesz, i…

– Wynoś się! – krzyczy Aleksandra. – Uciekaj stąd!

Rozdrażniona wraca do pniaka, do książki i do rozważań nad śmiercią i jej nieuzasadnioną pychą.

Dokładnie w tej samej chwili, pół mili dalej, Innes Kent, trzydziestoczteroletni handlarz sztuki, dziennikarz, krytyk i zaprzysięgły hedonista, klęka na ziemi, żeby zajrzeć pod samochód. Nie ma pojęcia, czego szuka, ale czuje, że musi tam spojrzeć. Innes jest optymistą. Jego wóz to srebrzysto-niebieskie MG, które Innes kocha najbardziej na świecie i które właśnie odmówiło posłuszeństwa na wiejskiej drodze. Mężczyzna wstaje i robi to, co zawsze w niepokojących sytuacjach: zapala papierosa. Kopie w oponę i natychmiast tego żałuje.

Innes był w St Ives, gdzie odwiedził pracownię artysty, którego dzieło zamierzał kupić. Artysta okazał się pijany, a dzieło niedokończone. Ta cała wyprawa to jedna wielka katastrofa. A teraz jeszcze to. Mężczyzna przydeptuje papierosa i rusza drogą. Widzi przed sobą zespół budynków i nieregularną linię portowego nadbrzeża. Ktoś będzie wiedział, gdzie tu można znaleźć mechanika, jeżeli w tym zapomnianym przez Boga i ludzi miejscu jest jakiś mechanik.

Aleksandra nie wie, nie może wiedzieć, że Innes jest już niedaleko. Nie wie, że mężczyzna zbliża się z każdą sekundą, że kroczy w robionych na miarę butach i z każdym krokiem topnieje dzieląca ich odległość. Dziewczyna ma się dopiero dowiedzieć, że jej życie właśnie się zaczyna. W tej chwili udało jej się wreszcie skupić na czytaniu o moralnych rozterkach dawno zmarłego poety.

Kiedy Innes Kent skręca w drogę, która prowadzi do jej domu, dziewczyna podnosi głowę. Odkłada książkę na ziemię, tym razem delikatnie, i przeciąga się, prostując w górze ramiona. Potem skręca kosmyk włosów w palcach, a palcami stopy chwyta i zrywa stokrotkę. Zawsze miała zacięcie gimnastyczne i jest z tego całkiem dumna. Powtarza tę sztukę tyle razy, że wreszcie z każdego z ośmiu miejsc między palcami stóp spogląda na nią stokrotka.

Innes podchodzi do szpary w gęstym żywopłocie i zagląda przez nią. Po drugiej stronie widzi ładny wiejski dom, krzewy, trawę, kwiaty – ogród. Dostrzega też siedzącą blisko pod drzewem kobietę. Nigdy się nie zdarza, żeby obecność kobiety nie wzbudziła zainteresowania Innesa.

Ten konkretny obiekt obserwacji jest boso, a włosy ma zebrane nad karkiem żółtą chusteczką. Mężczyzna wspina się na palce, żeby lepiej widzieć. Uznaje, że linia szyi jest wspaniała. Gdyby miał ją opisać, użyłby słów „wyrzeźbiona” i może nawet „alabastrowa”, a nie szafuje tymi określeniami bez namysłu. Słownictwo Innesa wywodzi się ze świata sztuki, choć może lepiej byłoby powiedzieć „obraca się” zamiast „wywodzi”. Dla Innesa sztuka nie jest bazą, lecz powietrzem, którym stale oddycha, siłą napędową. Innes patrzy i nie widzi drzewa, samochodu czy ulicy, lecz potencjalną martwą naturę, grę światła, cienia i kolorów, wspaniałą kompozycję obiektów.

Kiedy spogląda na Aleksandrę w żółtej chusteczce i niebieskiej sukni, widzi scenę jak z fresku. Czuje, że spogląda na idealną, sielską Madonnę, na jej z profilu ujętą sylwetkę w cudownie dobranej, niebieskiej szacie, z Dzieciątkiem śpiącym o kilka kroków dalej. Innes przymyka najpierw jedno oko i patrzy drugim, a potem odwrotnie. To naprawdę piękna kompozycja, z tym drzewem na górze, które równoważy zieleń trawy, wyciągnięta sylwetka kobiety i jej jasna szyja. Innes chciałby zobaczyć tę scenę namalowaną przez któregoś z włoskich mistrzów, może Piera della Francesca lub na przykład Andreę del Sarto. Ona zrywa kwiatki stopą! Co za dziewczyna!

Innes uśmiecha się do siebie i obserwuje scenę, tym razem obojgiem oczu, kiedy elektryzują go słowa wypowiedziane donośnie przez Madonnę:

– Nie wie pan, że to nieładnie szpiegować?

Mężczyzna jest tak zaskoczony, że przez chwilę nie może wydobyć słowa, co w jego przypadku jest stanem bardzo rzadkim, i patrzy zafascynowany, jak Madonna della Francesca przeobraża się na jego oczach w jakąś wersję Aktu schodzącego po schodach Marcela Duchampa. Co za widok! Kobieta idąca ku niemu przez trawnik doskonale oddaje efekt kompozycji Duchampa! Cała emanuje aurą złości!

Innes ostatnio zaczął zgłębiać dadaistów i nie dalej jak dwie noce wcześniej miał sen całkowicie wypełniony ich obrazami. Właśnie ten sen stawia na drugim miejscu na liście ulubionych. (Sen numer jeden jest zbyt drastyczny, żeby o nim opowiadać).

– Poza tym podglądanie jest nielegalne.

Madonna stoi naprzeciw niego z zaciśniętymi szczękami i ręką na biodrze. Innes musi przyznać przed sobą, że cieszy się, iż między nimi jest gęsty żywopłot.

– Mam całkowite prawo wezwać policję.

– Przepraszam – udaje mu się wreszcie powiedzieć. – Samochód mi wysiadł. Szukam mechanika.

– I co, wydaje się panu, że tu jest warsztat? – Jej mowa jest czysta jak diament, ostra i zupełnie niezniekształcona dewońskim akcentem.

– No, nie…

– Więc – dziewczyna podchodzi jeszcze bliżej do żywopłotu – do widzenia.

Wypowiadając te słowa, Aleksandra po raz pierwszy uważniej spogląda na podglądacza. Włosy ma dłuższe niż jakikolwiek znany jej mężczyzna. Kołnierzyk jego żółtej jak żonkil koszuli jest niespotykanie wysoki, a jasnopopielaty garnitur wcale nie ma kołnierza. Krawat jest w kolorze kaczego jajka. Aleksandra robi jeszcze dwa kroki. W myśli powtarza: „Żonkil”, „kacze jajo”.

– Nie podglądałem – protestuje Innes. – Zapewniam, że tylko szukam pomocy. Jestem w trudnej sytuacji. Samochód mi się zepsuł. Wie pani może, gdzie tu w okolicy jest warsztat? Nie chcę pani odciągać od dziecka, ale muszę pilnie znaleźć się w Londynie, bo mam termin druku. To jakiś koszmar… Będę pani bardzo wdzięczny za pomoc.

Dziewczyna mruga. Nigdy nie słyszała, żeby ktoś mówił w ten sposób. „Pilnie, termin druku, koszmar, bardzo wdzięczny”. Ma ochotę go poprosić, żeby wszystko jeszcze raz powtórzył. Wtem dociera do niej, co mówił na początku.

– To nie jest moje dziecko – rzuca gwałtownie. – Nie mam z nim nic wspólnego. Ono jest mojej matki.

– Cóż, jeśli tak, to na pani miejscu nie włączyłbym go do kategorii tych, z którymi nie ma pani „nic wspólnego”.

– Tak?

– No tak, to przecież rodzeństwo.

Następuje chwila ciszy, w której Aleksandra bez powodzenia próbuje nie spojrzeć ponownie na jego ubranie. Koszula i krawat. Żonkile i kacze jajo.

– Więc jest pan z Londynu?

– Tak.

Dziewczyna wzdycha. Poprawia chustkę na włosach. Patrzy na zarost mężczyzny i zastanawia się, dlaczego on się nie ogolił. I wtedy, nieoczekiwanie dla niej samej, krystalizuje się jej dotychczas nieokreślony plan.

– Ja też chcę mieszkać w Londynie.

– Tak? – Innes zaczyna przetrząsać kieszenie, wyjmuje zieloną, emaliowaną papierośnicę, wysuwa z niej dwa papierosy i częstuje Aleksandrę. Dziewczyna musi się przechylić przez żywopłot, żeby po niego sięgnąć.

– Dziękuję – mówi.

Mężczyzna podaje jej ogień, chowając zapałkę w stulonych dłoniach, a potem tą samą zapałką zapala swojego papierosa. Z bliska, myśli Aleksandra, on pachnie brylantyną, wodą kolońską i jeszcze czymś, czego w tej krótkiej chwili nie udało jej się zidentyfikować.

– Dziękuję – powtarza, wskazując papierosa, i zaciąga się.

– A co, jeśli mogę spytać – Innes potrząsa zapałką i ją wyrzuca – panią powstrzymuje?

Dziewczyna myśli.

– Nic – odpowiada i zaczyna się śmiać. Bo to prawda. Nic nie stoi jej na drodze. Kiwa głową w kierunku domu.

– Oni jeszcze nie wiedzą. Będą przeciwni, ale to mnie nie powstrzyma.

– Co za determinacja – odzywa się Innes i wypuszcza z ust kółka dymu. – Więc ucieka pani do stolicy?

– Jadę, nie uciekam. – Aleksandra prostuje się, żeby było widać, jaka jest wysoka. – Nie ucieka się z domu, jeśli się już mieszkało poza nim. Byłam na uniwersytecie. – Patrzy na papierosa, na dom i znowu na mężczyznę. – Właściwie to mnie wyrzucili.

– Z uczelni – stwierdza on, nie wyjmując papierosa z ust.

– Tak.

– Jakież to dramatyczne. A za jaką zbrodnię?

– Nie było żadnej zbrodni – odpowiada gwałtowniej niż to konieczne, bo ta niesprawiedliwość ciągle ją boli. – Wychodziłam z egzaminu i przeszłam przez drzwi dla mężczyzn. Nie dadzą mi dyplomu, dopóki nie przeproszę. – Oni – znowu kiwa głową w kierunku domu – nawet nie chcieli, żebym poszła na uniwersytet, ale teraz się do mnie nie odezwą, dopóki tam nie wrócę i nie przeproszę.

Mężczyzna patrzy na nią tak, jakby chciał ją zapamiętać. Ona zauważa, że szwy jego koszuli są niebieskie. Mankiety i kołnierzyk także.

– I przeprosi pani?

Aleksandra strzepuje popiół z papierosa i kręci głową.

– Nie rozumiem, dlaczego miałabym przepraszać. Nawet nie wiedziałam, że to są drzwi wyłącznie dla mężczyzn. Nie było żadnego oznakowania. Zapytałam ich, gdzie wobec tego są drzwi dla kobiet, a oni odpowiedzieli, że nie ma. Więc za co mam przepraszać?

– Słusznie. Niech pani nigdy nie przeprasza, chyba że sama pani będzie czuła, że powinna.

Przez chwilę palą i patrzą na siebie.

– No – odzywa się w końcu mężczyzna – więc co chce pani robić w Londynie?

– Pracować, oczywiście. Chociaż mogę nie dostać pracy – odpowiada Aleksandra nagle zbita z tropu. – Ktoś mi powiedział, że do prowadzenia sekretariatu trzeba pisać na maszynie z szybkością sześćdziesięciu słów na minutę, a ja piszę mniej więcej trzy.

Mężczyzna się śmieje.

– A gdzie będzie pani mieszkała?

– Zadaje pan dużo pytań.

– Siła przyzwyczajenia. – Niespeszony Innes wzrusza ramionami. – Jestem między innymi dziennikarzem. Gdzie będzie pani mieszkać?

– Nie wiem, czy chcę odpowiedzieć.

– A dlaczego nie? Nikomu nie zdradzę. Jestem świetnym powiernikiem.

Dziewczyna rzuca niedopałek w gęste liście żywopłotu.

– Koleżanka dała mi adres domu dla niezamężnych kobiet przy stacji Kentish Town. Powiedziała, że..

Mężczyzna wydaje się lekko rozbawiony.

– Dla niezamężnych kobiet?

– Tak. Co w tym śmiesznego?

– Nic, zupełnie nic. Tylko brzmi to… – Innes macha ręką – …wspaniale. Kentish Town. No to właściwie będziemy sąsiadami. Ja mieszkam na Haverstock Hill. Niech mnie pani koniecznie odwiedzi, jeżeli panią wypuszczą.

Aleksandra marszczy brwi, jakby się zastanawiała. Coś jej mówi, żeby nie ulegać zbyt łatwo. Czuje, że ten mężczyzna jest przyzwyczajony do tego, że kobiety mu ustępują. Dziewczyna jest przekonana, że ktoś powinien utrzeć mu nosa.

– No nie wiem… może…

Nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności Dorothy wybiera właśnie tę chwilę, żeby się ukazać. Jej wewnętrzny radar zasygnalizował, że do starszej córki zbliżył się męski drapieżca.

– Słucham pana! – wykrzykuje ostro i w ten sposób przerywa wypowiedź Aleksandry.

Dziewczyna odwraca się i widzi matkę idącą przez trawnik z butelką ze smoczkiem wymierzoną w nich jak pistolet. Widzi, że Dorothy zmierzyła mężczyznę wzrokiem, odnotowała jasnoszare buty i marynarkę bez kołnierza. Domyśla się, że matce nie podoba się to, co ujrzała.

Mężczyzna uśmiecha się do Dorothy olśniewająco. Jego zęby odcinają się bielą od opalonej skóry.

– Bardzo dziękuję – mówi – ale ta pani już się mną zajęła.

– Moja córka – Dorothy wyraźnie akcentuje to słowo – jest dzisiaj bardzo zajęta. Sandra, myślałam, że będziesz miała oko na dziecko. Czy możesz…

– Aleksandra! – krzyczy dziewczyna. – Mam na imię Aleksandra! – Wie, że zachowuje się jak rozkapryszony bachor, ale nie może znieść, że ten mężczyzna pomyśli, iż ona ma na imię Sandra.

Jej matka jest jednak wyćwiczona w dwóch rzeczach: ignorowaniu wybuchów córki i wyciąganiu od ludzi informacji. Dorothy dowiaduje się wszystkiego, co trzeba, o zepsutym samochodzie, a następnie w ciągu kilku sekund udziela mężczyźnie wszystkich potrzebnych wskazówek i wysyła go w drogę do warsztatu. Innes odwraca się tylko raz, podnosi rękę i macha.

Aleksandra, słysząc jego oddalające się w kierunku wioski kroki, czuje coś jakby wściekłość i żal. Że też była blisko takiego człowieka i pozwoliła sobie go odebrać! Kopie pniak, a potem koło wózka. W ten sposób daje ujście młodzieńczej furii, że starzy znowu ją zmanipulowali.

– Co się z tobą dzieje? – szepcze Dorothy i potrząsa rączką wózka, bo dziecko obudziło się i płacze. – Przychodzę, a ty flirtujesz przez płot z jakimś Cyganem. W biały dzień! Żeby wszyscy widzieli! Gdzie twoje poczucie przyzwoitości? Jaki przykład dajesz młodszym braciom i siostrom?

– Skoro już mowa o dzieciach – Aleksandra powstrzymuje się przed powiedzeniem „o tych wszystkich dzieciach” – to gdzie twoje poczucie przyzwoitości? – I dziewczyna rusza w głąb ogrodu. Nie wytrzyma dłużej w towarzystwie matki.

Dorothy przestaje potrząsać wózkiem i patrzy za nią z otwartymi ustami.

– Że co?! – krzyczy, najwyraźniej zapomniawszy o tym, że sąsiedzi mogą usłyszeć. – Jak śmiesz mówić do mnie w ten sposób?! Porozmawiam o tym z twoim ojcem, jak tylko…

– A rozmawiaj sobie! – rzuca Aleksandra przez ramię i wpada do domu, zaskakując pacjenta, który w korytarzu czeka na wizytę u jej ojca.

Kiedy dociera do sypialni, którą jest zmuszona dzielić z trojgiem młodszego rodzeństwa, wciąż słyszy z ogrodu głos matki:

– Czy jestem jedyną osobą w tym domu, która dba o dobre maniery? Dokąd ty w ogóle się wybierasz? Miałaś mi dzisiaj pomagać! Miałaś się zająć dzieckiem. I srebra czekają. I porcelana. Kto ma to wszystko zrobić? Krasnoludki?

Ciąg dalszy dostępny w wersji pełnej.

Część druga

Dostępne w wersji pełnej.

Tytuł oryginału: The Hand that First Held Mine

Copyright © 2010 Maggie O’Farrell

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2013

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Agnieszka Horzowska

Opracowanie graficzne i projekt okładki: Lucyna Talejko-Kwiatkowska

Fotografia na okładce

© Robert Ellis/Getty Images/Flash Press Media

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Ona pierwsza, wyd. I, Poznań 2013)

ISBN 978-83-7818-130-9

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Konwersja do formatu epub:

AKAPIT, Poznań, tel. 61-879-38-88

Spis treści

Karta tytułowa

Dedykacja

Motto

Część pierwsza

Część druga

Strona redakcyjna