Gdyby nie kolejne wydarzenia i zmiany,

czas by się zatrzymał.

Ponieważ czas to nic innego, jak zmiana, i to właśnie zmianę odczuwamy, a nie czas.

I słusznie, bo czas nie istnieje.

Julian Barbour, The End of Time

(...) zło niszczy też siebie samo.

Arystoteles, Etyka nikomachejska

Puis que Acre fu desheritee (...)

rancure, descorde, haine

entre la gent a fait rasine

et amour [est] d’iaus departie.

(Gdy zabrakło w Akce następcy tronu (...)

żal, niezgoda i nienawiść

zagnieździły się wśród ludzi

i miłość stamtąd odstąpiła).

Templariusz z Tyru, „Kronika”

PROLOG

Akka, piątek 18 maja roku 1291

Tak oto w Zamorzu mają się sprawy.

W tych wiosennych i niosących śmierć dniach, gdy co chwila zasycha ci w gardle i brak ci tchu, gdy smażysz się w ostrym majowym słońcu wyłaniającym się zza blank wież i w ogniu greckim wypalającym miasto do cna oraz przy płonących na placach stosach ciał wydobytych w strzępach spod wybebeszonych murów, najbardziej twą duszę dręczy niepokój, że Bóg na koniec stanął po stronie niewiernych... I czy to ważne, że całą winę za to ponosisz nie ty, lecz longobardzcy kramarze i wieśniacy, którzy dotarłszy do Ziemi Świętej, każą się nazywać rycerzami, choć nie potrafią nawet władać mieczem ani spiąć konia ostrogami lub go zatrzymać? I to właśnie rzezie, jakich się dopuścili na targowisku, i rasowe czystki przeprowadzone w okolicznych wioskach wywołały gniew Boga i Al-Malika... Ale nie ma to teraz znaczenia, bo wojna to nie czas na szukanie winnych i niewinnych, liczy się tylko odwaga, by walczyć po niewłaściwej stronie, ponieważ – jeśli Bóg cię opuści – na koniec czujesz jedynie, w każdym nerwie ciała, strach przed śmiercią. Nic innego, tylko ten strach; przerażający i nieokiełznany strach, który wdychasz wraz ze swędem dymu; strach cuchnący jak nieodwołalny wyrok...

Ale gdy masz dwadzieścia lat, sprawy wyglądają inaczej, bo gdy masz dwadzieścia lat, nie wolno ci tracić ducha... Jeszcze wczoraj miałeś głowę pełną nieokreślonych bliżej marzeń, trawił cię głód przyszłości i czasami, przy blasku księżyca – jakie to ckliwe, jak się nad tym teraz zastanowić! – ku swemu zaskoczeniu widziałeś oczyma wyobraźni, jak nastają spokojniejsze czasy po podpisaniu rozejmu z sułtanem Bajbarsem, jak ktoś składa ci gratulacje z powodu heroicznego czynu, o którym jeszcze nic nie wiesz, ale którego – jesteś tego pewien – wcześniej czy później dokonasz. Gdy masz dwadzieścia lat, wierzysz nierozsądnie, że twój świetlany los jest zapisany w gwiazdach. I odgrywasz sam przed sobą swoją przyszłość skąpaną w aureoli powszechnej aprobaty, pełnych uznania poklepywań po ramieniu i poklasku za... sam nawet nie wiesz za co.

– Wspaniale!

– Nadzwyczajnie!

– Słowa uznania, Bernardzie...

Ale teraz wiesz tylko, że za chwilę włożysz na siebie zbroję i hełm, dosiądziesz konia i, prawdopodobnie, zginiesz. Wrogowie są po dziesięćkroć liczniejsi, możesz więc tylko wybrać, jak zakończyć swój żywot – walcząc jak lew aż do utraty sił pod Przeklętą Wieżą bądź zgnieciony przez tłum, który kłębi się na nabrzeżu, w dzielnicy pizańskiej, próbując desperacko ucieczki w jedynym możliwym kierunku: tam gdzie się kończy ląd i otwiera bezkres morza...

I tak nikt nie zauważy, którą drogą podążyłeś. Każdy – jak i ty – będzie skupiony na sobie i wsłuchany w instynkt przetrwania. Poczujesz się jak ślepiec wśród ślepców i czy zdecydujesz się uciec, czy walczyć do ostatniego tchu – i tak będziesz niczym więcej jak zlepkiem mięsa i kości, poruszającym się niczym zwierzę w pułapce. Dwóch saraceńskich niewolników rzuci twe ciało, wraz z tysiącami innych ciał, do wspólnego grobu i nikt się nigdy nie dowie, że kiedykolwiek istniałeś, że miałeś marzenia i ambicje, że dzięki nadzwyczajnym dokonaniom chciałeś trafić na karty ksiąg, jak Lancelot czy Percewal.

Nie. Gdy masz dwadzieścia lat, nie wolno ci całkiem stracić ducha...

Siedzący przy nim ojciec duszkiem wypił rosół i natychmiast zasnął. Zdążył mu tylko powiedzieć:

– Spróbuj się zdrzemnąć, Bernardzie. Jutro będziesz musiał dać z siebie wszystko.

I leży teraz obok pogrążony w niepojętym, głębokim śnie. A on nie jest w stanie zmrużyć oka, zastanawia się, jak ojciec może zachować spokój w noc poprzedzającą śmierć i czy naprawdę ślepo wierzy w te wszystkie historie, które mu tylekroć opowiadał, na temat raju dla męczenników, który czeka każdego, kto zginie, walcząc ze złem. A może to tylko kwestia przekroczonych pięćdziesięciu lat; w tym wieku wspomnienia zaczynają być ważniejsze od nadziei, a opowieści jego ojca nie są warte nawet złamanego dukata. Nigdy mu nie powiedział, jak zmarła kobieta, która była jego matką, i dlaczego wyjechał z Francji do Akki i zabrał go, gdy był jeszcze maleńki, niczym ciężar win, za które musiał odpokutować.

– Zabijając niewiernego – powtarza mu nieustannie – zmyjesz swą winę przyjścia na świat.

Był owocem lubieżności. Tylko tyle wyjawił mu ojciec, a on w głębi serca wybaczył mu ten grzech już dawno temu. Teraz, biorąc pod uwagę przyszłość – taką, jaką sobie jeszcze do wczoraj wyobrażał – nie wydawało mu się to nawet przewinieniem. Darzył ojca zaufaniem i mógł mu tylko wybaczyć, że powołał go do życia, że go tu przywiózł i rzucił bez uprzedzenia w sam środek bitwy...

Przez całą noc nie zmrużył oka. To jasne jak słońce, że ostatni atak jest nieuchronny. Od wielu dni Zwyciężczyni, Gniewna i Czarne Woły nieustannie plują kamieniami o wadze kantarosów i ogniowymi pociskami na podwójny rząd murów, skupiając się na metodycznym dziele niszczenia fortecy od strony Wieży Króla, której frontalna ściana runęła już trzy dni temu. Pod osłoną nocy mamelucy wyrównali gruzy, napełnili fosę workami z piaskiem i w środę zdobyli wieżę. Chrześcijanie zbudowali wtedy tarany, by ich powstrzymać, ale wszyscy wiedzą, że ludzie w drewnianej machinie nie dadzą rady długo odpierać ataku. Wczorajszy dzień okazał się dla nich niepomyślny. Próbowali załadować na okręty kobiety i dzieci, ale wzburzone morze uniemożliwiło odpłynięcie. Kobiety mogą się jeszcze przydać jako niewolnice bądź dla zapewnienia żołdakom przyjemności, ale dzieci... Nie, dzieci nie są do niczego potrzebne, więc pójdą na rzeź jak cielęta – i tak właśnie w Zamorzu mają się sprawy.

Postanowił wstać i poszukać Daniela, by zobaczyć, czy przynajmniej jemu udało się zdrzemnąć w drugiej komnacie. I tak właśnie było. Szczęściarz spał. Daniel z Saintbrun, który jak i on miał dwadzieścia lat, ale poza tym różnił się od niego pod każdym względem, zawsze budził jego zazdrość. Pewny siebie urodzony wojownik, pochodzący z dobrego domu. Od razu widać, że wyrósł w opiekuńczych ramionach matki i nie jest owocem, jak on, rozwiązłości. Jasnowłosy, przystojny i łagodny w obejściu, przywódca z krwi i kości, zachowujący się zawsze naturalnie i zdecydowanie jak ktoś, kogo czeka świetlana przyszłość...

Szkoda by było, stwierdza w duchu, gdyby dzisiaj zginął.

I żal mu go, tak samo jak i siebie; dzieli ten żal z rówieśnikiem, by nie czuć się samotnie w chwili, gdy czas i nicość wydają mu się tożsame i gdy się zastanawia, po czyjej stronie stoi Bóg w tych wiosennych, niosących śmierć dniach.

Oni, confratres, bronią murów za bramą św. Łazarza. Wszyscy wokół śpią, a on nie wie już, jak stłumić niepokój, który zmusza go do toczenia wewnętrznej walki w ostatnich godzinach pozornego spokoju, postanawia więc – choć nie ma na to wcale ochoty – skorzystać z osłoniętej szyi warownej, by zaczerpnąć świeżego powietrza, i zstępuje do poterny, prowadzącej aż do zewnętrznego pasa murów. Wspina się na wieżę i dotarłszy do najbliższej strażnicy, proponuje żołnierzowi zamianę, aby choć jeden z nich mógł zebrać siły przed ostatnią bitwą. I zostaje sam na sam z nocą i ciszą. Powietrze jest rześkie, aż przyjemnie oddychać, gdy dym po oblężeniu miasta w końcu się rozwiał. Wygląda przez otwór strzelniczy, dostrzega fortyfikacje i, w oddali, namioty muzułmanów, światła od morza do morza, szkarłatny pawilon – dihlîz – sułtana na wzgórzu, na którym kiedyś uprawiano winorośle, i małą wieżę Świątyni. Spogląda do góry, na niebo usiane gwiazdami, i modli się w duchu, by świat ten okazał się nieprawdziwy. Nie jest jeszcze gotowy myśleć o śmierci, która przetnie jego życie w połowie wiosny... Ogarnia go zmęczenie i kleją mu się oczy, ale już nadchodzą zmiennicy. Ponownie przemierza poternę, by wrócić do podnóża Świątyni. Nagle, choć do świtu jeszcze daleko, ciszę przerywa przeraźliwe bicie w bębny i wściekły wrzask nieprzyjaciół. Właśnie się zaczął ostateczny atak. Przyspiesza kroku i zastaje wszystkich confratres na dziedzińcu, w ferworze przygotowań.

– Szybko! – krzyczy jego ojciec. – Ubieraj się!

Widzi nadchodzącego w pełnym rynsztunku, gotowego do walki Wilhelma z Beaujeu, wielkiego mistrza Świątyni, a tuż za nim Daniela z Saintbrun z przyłbicą pod pachą, który uśmiecha się do niego i nie kryje ekscytacji, jakby właśnie ruszał na polowanie. Bernard idzie po broń, wciąga na siebie żelazną kolczugę, która zakrywa go od stóp do głów, i rezygnuje z płaszcza i szaty, które mogłyby się zająć od ognistych strzał. Bierze pas z mieczem, długą kopię i żelazną przyłbicę wyściełaną skórą. Wraca na dziedziniec i widzi nadciągających jeźdźców z aragońskimi ogierami, mułami i chabetami, które ich dowiozą na miejsce starcia. Wiadomo, że nie wykorzystuje się swego konia, by dotrzeć na pole bitwy. W pierwszym natarciu wierzchowce muszą być wypoczęte...

Wielki mistrz krąży na koniu pośród rycerzy i wydaje rozkazy. Bernard podziwia jego wiarę i odwagę. Przypomina sobie, jak podczas ostatniego przeglądu najmłodszych zastępów Daniel zapytał go śmiało, czy odczuwa strach i czy potrafi nad nim zapanować, gdy znajduje się w samym sercu bitwy, a miecze z impetem uderzają o zbroję. Wielki mistrz się uśmiechnął.

– Oïl, to oczywiste, że w głębi ducha się lękasz, ale na szczęście różnimy się od kobiet, które potrafią myśleć o wszystkim jednocześnie i przeplatając uczucia i logikę, emocje i wyrachowanie, w tej samej chwili mogą się zastanawiać nad miłością, nienawiścią oraz cenami żywności. W stosunku do nas natura okazała się przezorna i stworzyła nas inaczej. My, mężczyźni, potrafimy skupić się tylko na jednej rzeczy, często nawet nie zdajemy sobie sprawy, że kogoś kochamy... Gdy koncentrujesz się na zadawaniu i unikaniu ciosów, strach jest silny, ale o nim nie myślisz... Poza tym my, rycerze Świątyni, mamy jeszcze jedno szczęście. Nam po prostu nie wolno lękać się śmierci na polu bitwy, bo lepiej umrzeć za jednego z braci, niż trafić w ręce niewiernych. Jeśli bowiem schwytają chrześcijanina, traktują go z respektem, ale jeśli pojmą templariusza, każą mu płacić za krucjaty słony rachunek w postaci powolnej śmierci, znajdując radość w odbieraniu mu życia, jakby delektowali się długą biesiadą. Nie pozostaje nam nic innego, jak zwyciężyć lub umrzeć. Poddanie się oznacza śmierć na wysoki procent – brzmiała jego odpowiedź.

W tym momencie od strony garnizonu chroniącego mury nadbiega zdyszany Gerard z Monreal i powiadamia Beaujeu, że mamelucy pokonali zewnętrzny pas obwarowań, że ludzie z taranem musieli się wycofać i że muzułmanie zdobyli już barbakan i napierają na wewnętrzne mury. Ci, co stali na straży, opuścili wieże i chodnik obronny, pozostawiając podziemne przejścia nieosłonięte. Teraz niewierni walczą pod Przeklętą Wieżą, część z nich podeszła już pod bramę św. Antoniego, a część pod bramę św. Romana...

– Idę się przygotować – kończy swój wywód Gerard.

– Nie, ty nigdzie nie pójdziesz – nakazuje mu stanowczo Beaujeu.

– Dlaczego? – protestuje rycerz.

– Wsiądziesz natychmiast na okręt i udasz się na Cypr. Tam napiszesz kronikę naszych czynów, jeśli znajdziesz jakiegoś niedobitka, który ci o nich opowie, ale przede wszystkim masz uratować dziewięć... – wyjaśnia mu wielki mistrz, ale Bernard nie słyszy wyraźnie, co ma uratować Gerard.

Czego dziewięć? Kończy się na -wców, chyba usłyszał dziewięciozgłoskowców... Czyżby wersety? Dochodzi do wniosku, że chodzi o plan nowej Świątyni, sekret templariuszy. A więc niebawem wszyscy zginą, by chronić tajemnicze wersety, o nieznanej im treści... Ale czy ma to teraz jakieś znaczenie? Zazdrości tylko Gerardowi z Monreal, który ma zbiec, aby uratować coś, za co cała reszta ma umrzeć. Aż sam jest zaskoczony swym pragnieniem, by znaleźć się na miejscu zakonnika. Gdyby nauczył się pisać zamiast walczyć...

Wilhelm z Beaujeu nakazuje kolumnie ruszyć do ataku. Mają przejść pod budynek szpitala, by wszystkich zebrać, i bezzwłocznie udać się pod bramę św. Antoniego...

Tak oto stoją sprawy w Zamorzu.

W tym wiosennym i niosącym śmierć dniu, między pasami murów okalających Akkę, trzydziestu chrześcijańskich rycerzy, pragnąc swym heroizmem zyskać boską przychylność, szykuje się do ataku przeciw tysięcznym zastępom muzułmańskich piechurów i łuczników, choć wiadomo, jak to wszystko się skończy. Mamelucy nie tylko są liczni, ale też dobrze zorganizowani i zdyscyplinowani. W pierwszej linii stoją ci z wysokimi tarczami, które wbiją w ziemię tuż przed atakiem jazdy nieprzyjaciela. Za nimi widać łuczników strzelających ogniem greckim, a na końcu oszczepników z kopiami i opierzonymi strzałami. Naprzeciwko, u boku dowodzącego atakiem Wilhelma z Beaujeu, ustawiają się w jednej linii chrześcijańscy rycerze. Bernard znajduje się między Danielem a swym ojcem. Na okrzyk wielkiego mistrza odpowiadają chóralnie zakonną maksymą Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini Tuo ad gloriam[1] i ruszają do ataku, spinając ostrogami konie i nabierając stopniowo prędkości pod zmasowanym ostrzałem pocisków, strzał i kopii. Są już bardzo blisko muzułmanów, kiedy Bernard kątem oka dostrzega upadającego po prawej stronie Daniela. Nie wie, czy trafiono przyjaciela czy tylko jego konia, ale nie ma czasu się nad tym zastanawiać. Musi przeć do przodu ze wszystkich sił i osadziwszy mocno stopy w strzemionach, gotuje się do kontrataku. Zderzenie z murem tarcz jest wprost gwałtowne. Pierwszy rząd saraceńskich piechurów pada pod naporem koni i ostrych kopii, które łamią się zatopione w ciałach nieprzyjaciół. Kopia Bernarda przeszyła wojownika w drugim rzędzie, gdy jego wierzchowiec powalił na ziemię mężczyzn w pierwszej linii.

Natychmiast się wycofują, by się przygotować do drugiego ataku, i wracają pod deszcz kopii i strzał. Bernard widzi Daniela i jego wierzchowca na ziemi, bardzo blisko linii wroga. Chciałby się zatrzymać i wsadzić przyjaciela na grzbiet swego konia, ale nie wolno mu tego uczynić. Wśród templariuszy obowiązuje żelazna dyscyplina. Nawet jeśli wynik bitwy wydaje się przesądzony, każdy, nawet najmniejszy błąd może przekreślić minimalne – ale wciąż istniejące – szanse na zwycięstwo. Mijają też, nie zatrzymawszy się, angielskiego rycerza, który stracił konia i wraca do swoich na piechotę. Jest o krok od nich, kiedy płonąca strzała przebija oczka jego zbroi i zaczyna się tlić pod kolczugą. Nie mogą mu pomóc, choć słyszą jego rozdzierający krzyk, gdy spala się żywcem, jakby znajdował się w kotle ze smołą.

Mamelucy wykorzystują krótką przerwę, by podnieść tarcze i ruszyć do ataku. Chrześcijanie zatrzymują się na tyłach swej konnicy, zawracają, by zewrzeć szyki, wyciągają miecze z pochew i na znak wielkiego mistrza natychmiast ruszają galopem do przodu. Turcy zatrzymują się, wbijają w ziemię tarcze, ale deszcz strzał nie ustaje. Bernard widzi, że mamelucy dotarli już do miejsca, gdzie spadł Daniel; nie widać go, a więc już po nim. Czuje ból i strach. Ale musi wyminąć przerażającą postać angielskiego rycerza, który wciąż przed nim stoi niczym żelazna pochodnia, z językami ognia, wypełzającymi z każdej szpary w zbroi... I musi bez wahania ustawić się w jednej linii z innymi rycerzami, którzy przyspieszają na ostatnim odcinku. Zderzenie jest miażdżące. Pierwszy szereg nieprzyjaciół zostaje zmieciony, templariusze zadają ciosy mieczami i okrągłymi tarczami we wszystkich kierunkach. Czują się niepokonani, na koniach i w ciężkich żelaznych zbrojach. Każdy z nich może uśmiercić dziesiątki ludzi, ale etap walki na miecze jest długi; promienie coraz wyżej stojącego słońca nagrzewają zbroje i przyłbice, a dym ognia greckiego jest tak gęsty i czarny, że uniemożliwia chrześcijanom widoczność. Pocą się, duszą i opadają z sił; ich ruchy stają się powolne i coraz mniej skoordynowane. Bernard widzi, jak ojciec pada na ziemię. W jego gardle tkwi strzała, która wbiła się między mocowanie hełmu a sploty kolczugi. Chciałby zapłakać, ale nie ma czasu, bo w tej samej chwili jeden z Turków rani jego konia. Odpowiada na to ciosem, który wyraża gniew trawiący teraz całe jego ciało; gniew i żądzę pomszczenia ojca, Daniela, konia...

W końcu instynktownie udaje mu się wycofać, ale w połowie drogi, między środkiem pola bitwy a tyłami, zwierzę pada bez tchu na ziemię. Bernard wstaje w pyle i czym prędzej przebiega pod gradem strzał. Rozpoznaje czarną postać Wilhelma z Beaujeu, który go mija, wycofując się wraz z biegnącym przed nim gonfalonierem, próbującym ze wszystkich sił dotrzymać mu kroku. Widzi krzyżowców z Vallo di Spoleto, którzy zatrzymują mistrza i krzyczą:

– Na rany Chrystusa, dokąd jedziecie, panie? Jeśli nas opuścisz, dla Akki nie będzie ratunku!

A wielki mistrz unosi rękę i pokazuje śmiertelną ranę, rozszarpane ciało pod pachą, wokół której – w pośpiechu przed atakiem – nie zapiął dobrze pasów zbroi. Strzała wbiła się na głębokość dłoni.

– Szukam spokojniejszego miejsca niż to, by umrzeć – obwieszcza szeptem i osuwa się na grzbiet swego turkmeńskiego wierzchowca.

I teraz wszyscy już wiedzą, że dla Zamorza naprawdę nie ma ratunku. Rycerze zsiadają z koni i podtrzymują rannego, a następnie układają go na długiej pawęży. Bernard dociera w ostatniej chwili, by pomóc przenieść mistrza pod bramę św. Antoniego, ale okazuje się, że most zwodzony został opuszczony do fosy. Udają się więc na stały most, do siedziby Damoysele Marie, i wchodzą do środka. Rozcinają zbroję wokół ramienia, by oswobodzić wielkiego mistrza z pancerza, ostrożnie usuwają strzałę i opatrują czym się da ranę, która jednak nie przestaje krwawić. Wilhelm z Beaujeu ma otwarte oczy, ale nic nie mówi. Ani nie krzyczy. Patrzy pogodzony z losem na to, co się wokół niego dzieje, ściska nadgarstek Bernarda, by dodać mu otuchy...

Postanawiają więc ruszyć w kierunku nabrzeża, by spróbować przewieźć wielkiego mistrza pod bastiony Świątyni. Na brzegu napotykają ludzi, którzy usiłują przepłynąć morze wpław. Krążą pogłoski, że mamelucy zdobyli już Przeklętą Wieżę i powalili przy bramie św. Romana tarany Pizańczyków. Za chwilę znajdą się w samym środku miasta. Jedynie forteca templariuszy może się jeszcze utrzymać przez kilka dni.

Tymczasem wielki mistrz stracił przytomność i Bernard zdaje sobie nagle sprawę, jak bardzo jest przerażony. Przedpołudniowy upał, odczuwalny dodatkowo z powodu zmęczenia, jest nie do zniesienia. Chłopak zaczyna się trząść, nie może opanować konwulsji ani złapać tchu. Na brzegu już go nie potrzebują, postanawia więc uciec. Pokonuje w biegu dzielnicę Montmusart, dociera do starej części miasta i zatrzymuje się, by złapać oddech. Chowa się w zaułku i przycupnięty ściąga parzącą go zbroję, w której jego lęk smażył się na wolnym ogniu. W końcu może zapłakać nad swym ojcem, nad Danielem i Wilhelmem z Beaujeu, nad upadkiem Zamorza... Ale z pobliskiego placyku docierają do niego krzyki i widzi uciekające w panice kobiety i dzieci oraz pierwsze hordy mameluków, którzy zdołali się wedrzeć do miasta. Czekając na pozostałych, zbierają pierwsze łupy wojenne. Widzi dwóch mężczyzn, którzy złapali młodziutką, może piętnastoletnią, dziewczynę i kłócą się o to, który ją posiądzie. Już dobyli miecza i zaczynają pojedynek, gdy ofiara próbuje uciec. Jeden z nich rzuca się na nią i łapie za włosy. Bestialskim uderzeniem bułata odrywa głowę i rzuca ją towarzyszowi, który zanosi się śmiechem. Po kawałku dziewczyny dla każdego i przyjaźń kwitnie dalej. Tak się właśnie mają sprawy w Zamorzu...

Bernard rzuca się do ucieczki po zaułkach genueńskiej dzielnicy. W jednej chwili dobiega do portu, ale już na ulicy Pizańskiej tylu ludzi szuka ratunku na morzu, że dotarcie do galery zakrawa na cud. Ściśnięty przez tłuszczę próbuje jednak się przebić na brzeg. Widzi przed sobą leżącą na bruku ciężarną kobietę, która udusiła się w nieprzebranym tłumie. Ludzie chodzą po niej, bo tak się tu mają sprawy. Nadchodzą Turcy. Tych, którzy nie zdołają się dostać na okręt, czeka rzeź na oślep. Mamelucy słyną z okrucieństwa, wszyscy wiedzą, co stało się w Trypolisie dwa lata wcześniej. Bernard przeciska się przez tłum, rozpychając się mocno łokciami. Jeśli przeżyje, do końca swych dni będzie się wstydził na myśl o kobietach i starcach, których stratował, by ratować własną skórę. Nie może się jednak doczekać owej chwili wstydu.

Nieopodal długiego pomostu dostrzega maszty wielkiego okrętu, który przeciążony osiadł na dnie, zanim jeszcze odcięto liny. Widzi unoszące się na wodzie ciała osób, które zdołały wsiąść na okręt, ale nie umiały pływać. Potem zauważa współbrata, który daje mu znak, by podbiegł do pomostu, skąd ma za chwilę odpłynąć Faucon, wielki okręt templariuszy. Zaczyna łokciami torować sobie drogę, zwłaszcza że i tak nikt nie zabierze na pokład maluczkich, a król i baronowie uciekli już wcześniej. Niemal dotarł do nabrzeża, gdzie kilku rycerzy Świątyni dokonywało selekcji pasażerów, kiedy poczuł nagłe ukłucie i przeszywający ból w plecach. Zobaczył czubek zakrwawionego frankońskiego ostrza wystający z jego piersi. Ktoś bardziej bezwzględny albo przerażony od niego otwierał sobie drogę na okręt mieczem. Upadł na ziemię, serce podeszło mu do gardła i zalał go strach, że zaraz pogrąży się na zawsze w ciemnościach. Zabity przez chrześcijanina, kiedy łokciami torował sobie drogę wśród kobiet i starców, nie zasłuży nawet na raj dla męczenników... Ktoś mu kiedyś powiedział, że w chwili śmierci przesuwa ci się przed oczami całe życie. Może jego życie było zbyt krótkie, bo w gąszczu nóg, które tupotały i falowały tuż przed nim, nie widział nic oprócz umierającego skrawka morza.

[1] Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini Tuo ad gloriam (łac). – Nie nam, Panie, nie nam, lecz Imieniu Twemu niech będzie chwała (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).

CZĘŚĆ PIERWSZA

Taki miał oto zwyczaj, iż gdy owe sześć bądź osiem czy więcej pieśni stworzył, zanim kto inny je ujrzał, wprzódy je jaśnie wielmożnemu panu Cane della Scali przesyłał, gdziekolwiek by on się znajdował, albowiem bardziej niż jakiegokolwiek innego człeka miał go w poważaniu. A gdy ów już je obaczył, czynił kopie tych pieśni dla tych, którzy takie życzenie wyrazili. Aliści przesławszy całe dzieło prócz ostatnich pieśni trzynastu, których po napisaniu jeszcze nie przesłał, odszedł z tego świata, nie wyraziwszy woli, by zostały przesłane. Synowie jego a i uczniowie, którzy pozostali, poszukiwać poczęli, bez wytchnienia przez miesięcy wiele, pośród jego pism wszelakich, czy dzieło zakończenie posiada. Nie znalazłszy go jednak wśród pozostałych pieśni, przyjaciele jego stroskani, iż Bóg nie pozwolił temu światu, by dokończył on niewielką, brakującą część poematu, w desperacji bezskutecznymi poszukiwaniami pozostali.

G. Boccaccio, Rozprawka ku czci Dantego

1

13 września roku 1321

W połowie mych dni podążę pod bramy piekieł.

Ciekawe dlaczego właśnie wtedy, gdy niepewnie stawiał kroki, uważnie badając grunt, przyszły mu do głowy te tajemnicze słowa napisane przez doradcę króla Judy, Achaza, największego z proroków czasów starożytnych... Może wcześniej czy później, w połowie wędrówki życia, w wieku trzydziestu pięciu lat, czyli w jego wieku, ogarnia cię trudne do wytłumaczenia poczucie pustki, jakbyś tańczył na skraju przepaści. Może się zdarzyć – zwłaszcza gdy zgubiłeś drogę i przedzierasz się, nie znajdując spokoju, między delirycznymi spiralami samotności – że wszystko nagle wydaje ci się pozbawione sensu, vanitas vanitatum, nawet to, że znajdujesz się w tym właśnie miejscu, szczególnie jeżeli wyruszyłeś w drogę z innymi dążeniami. I jeśli chcesz być uczciwy w stosunku do siebie samego, musisz ogłosić połowiczne zatonięcie, bo w przeciwnym razie grozi ci, że zaczniesz się kurczowo trzymać przedawnionych iluzji, tworzyć alibi dla poniesionej porażki i kontynuować wędrówkę w rozkołysanych ramionach mało przekonywających kłamstw oszukiwanej świadomości...

Z pewnością chwila, w której dostrzegasz kłamstwo i czujesz nad sobą nieznośną ciszę niebios, jest bardzo krótka. Miał dziwne wrażenie, znajdując się wtedy w ciemnościach, że lada moment rozewrze się przed nim otchłań. Sens życia innych, sens jego życia, w miejscu, w którym się teraz znajdował, oraz żywoty wszystkich ludzi na świecie wydawały mu się w tamtej chwili nie mniej istotne od pokoleń chwastów porastających pola. Powinien był wtedy położyć kres swemu istnieniu, gdy zastanawiał się nad sensem niespójnej sekwencji błahych wydarzeń, które znaczyły jego wędrówkę...

Nie dane mu jednak było pogrążyć się na dobre w rozmyślaniach. Może dlatego, że musiał zsiąść z konia i prowadzić go na wodzy. Stąpał powoli, ciężko w gęstych ciemnościach lasu, w którym się zgubił. Nie miał pojęcia, jak się znalazł w tym labiryncie kniei, w gęstwinie zarośli, które na każdym kroku więziły go pędami bluszczu, a cierniste gałęzie i ostrokrzewy rozrywały mu odzienie. Wolna ręka, którą na oślep próbował się ochronić przed kolczastymi mackami, krwawiła. Miał wrażenie, że łamiące się co chwila suche gałęzie i spadające otoczaki wydają niezrozumiały chrzęst spółgłosek, niczym chrapliwe, bezwzględne oskarżenia piekielnego sędziego. Nawet że w trzasku deptanych chaszczy dają się rozróżnić słowa: „To twoja wina”.

Z pewnością był to jedynie głos niespokojnego sumienia, które ma w zwyczaju torturować torturowanego przez los, ukazując mu przeciwności jako karę, tę zaś jako wynik grzechu, jakikolwiek by on był. Tak naprawdę nie było w tym jego winy, że skończył niczym złodziej, uciekający przed nagonką po niedostępnych bezdrożach, by nie trafić w ręce nieznanych i może tylko wyimaginowanych wrogów, gotowych prawdopodobnie kazać mu słono zapłacić za rzekome przewinienia kogoś innego. Italska prowincja taka właśnie jest – to ciernista ziemia i pole bitwy wszystkich ze wszystkimi. Korony jesionów były teraz tak gęste, że nawet promienie słońca nie mogły się przebić przez listowie. W ciemnościach wyczuwał jedynie zdenerwowanie konia. Nagrzane powietrze stało nieruchomo. Miał zaschnięte gardło, był utytłany w ziemi i krwi i krańcowo spragniony.

Znowu upadł i za każdym razem było mu coraz trudniej się podnieść. Ostatkiem sił ruszył w wyznaczonym kierunku. Jeśli będzie się go trzymał, w końcu wyjdzie z lasu. Przynajmniej to. Nawet puszcze wcześniej czy później się kończą i najgorsze, co się może przytrafić, to krążyć po nich w kółko. Wydawało mu się, że to doświadczenie – jeżeli miałby z niego wyjść cało – ma wielowymiarowy sens. Czasem się zdarza, że pokonujesz ścieżkę życia na czworakach, ale jednocześnie mężniejesz w ciemnościach wędrówki prowizorycznego losu i idąc na oślep, masz nadzieję, że prędzej czy później ujrzysz światło i powrócisz do świata żywych.

Utrzymanie marszu w jednym kierunku przychodziło mu z wielkim trudem. Wyczuwał, że zaczyna się piąć do góry. Kotlinę porastał las i idąc grzbietem wzgórza, powinien odnaleźć słońce i drogę albo przynajmniej trafić na zejście ostatnim odcinkiem Apeninów. Musi wziąć się w garść i nie tracić nadziei. Podniósł się, ale natychmiast się potknął o pieńki ściętych niedawno grabów i upadł znowu niczym trup... Rzęsy zwilgotniały mu w poczuciu bezsilności, ponieważ upadając tym razem, puścił cugle i stracił konia, który już znikł mu z oczu. Przymknął powieki, próbując opanować wzburzenie. Przez łzy, które naszły mu do oczu, wydawało mu się, że dostrzega lśniący skrawek białej szaty unoszącej się wzdłuż klonowego pnia. Może to był anioł albo duch kobiety...

Otarł oczy, uniósł wzrok i zobaczył jedynie promienne ostrze, przecinające gęste i zwarte korony leśne. Wstąpiła w niego otucha i rozlała się po ciele niczym rzeka, która przemienia się w jezioro. Oparł rękę na kolanie, podniósł się i zrobił kilka kroków, myśląc w duchu: Udało mi się.

Jeszcze jeden krok i przekroczył granicę lasu, który kończył się na pustynnym skrawku czerwonej, popękanej ziemi. Krajobraz miał nierealny wygląd. Zza czubka jałowego wzgórza wyłaniało się wschodzące słońce. A w oddali dojrzał literę L; ogromne duże L okryte cętkowanym futrem. To z pewnością była pantera – po łacinie Lynx – od razu ją rozpoznał... A może był to zwinięty w kłębek leopard liżący bark? Zatrzymał się przestraszony, zastanawiając się w duchu, gdzie trafił. Przerażająca bestia wciąż znajdowała się przed nim i znieruchomiała wbijała w niego wzrok. Był pewien, że to diabelskie objawienie. Lśniąca zjawa, nie zmieniając ułożenia ciała w kształcie litery L, zaczęła nagle przypominać wielkiego lwa. Dumny Leo o gęstej grzywie stanął majestatycznie na czterech łapach, aż zadrżało powietrze wokół niego. Pomyślał, że L jest znakiem Lucyfera, władcy piekieł. Często zło przyobleka postać zwierzęcia, które zwierzęciem nie jest i może zmieniać wygląd jak Proteusz. Istotnie, bestia zaczęła teraz przybierać postać wygłodniałej, chudej i żarłocznej wilczycy, która w chwilę po przeobrażeniu wbiła w niego ślepia. Przeraźliwa, ogromna Lupa ruszyła w jego kierunku, tocząc pianę z pyska. Stał nieruchomo, gotów do ucieczki w stronę lasu. Nagle wilczyca ruszyła pędem w jego kierunku, ale on stał jak sparaliżowany, niezdolny do najmniejszego ruchu. W tym samym momencie wyskoczył, nie wiadomo skąd, pies myśliwski, Vertragus, zwinny chart i ruszył za bestią. Teraz oba zwierzęta pędziły w jego stronę. Niestety czuł, że ciało odmawia mu posłuszeństwa, że dusza odłączyła się od niego i chęć ucieczki nie wprawia jego nóg w żaden ruch. Wilczyca znalazła się tuż przy nim. Pomyślał przerażony, że oto nadszedł jego koniec, ale w tym samym momencie ujrzał, jak strwożona ziemia oddala się od niego. Zobaczył, że grunt usuwa mu się spod stóp i otwiera się przepastna otchłań, do której wpada wilczyca z chartem na karku i leci w dół, na sam dół, aż do magmowego serca ziemi, by zniknąć w jej czeluściach, z których została wypluta.

Otworzył oczy zlany potem, przerażony niedawną wizją i poczuł ogromną ulgę, choć obudził się w jeszcze gęstszych ciemnościach lasu, zamieszkanego przez prawdziwe wilki, w miejscu, w którym upadł ostatni raz i w którym zapadł w sen.

Może nocne koszmary służą właśnie temu, stwierdził, by nawet najcięższa rzeczywistość czekającego nas dnia wydała nam się przyjazna i dobrze znana.

Pewnie znużony przysnął i całkowicie stracił poczucie czasu. Uspokoił się, słysząc nieopodal rżenie konia. Poza tym, co mu się tak naprawdę przyśniło? Scena z pierwszej pieśni Komedii, którą przeczytał ponownie przed wyjazdem. Pantera, lew i wilczyca – Lynx, Leo i Lupa, trzy zwierzęta symbolizujące lubieżność, pychę i chciwość – które w ciemnym lesie odcinają Dantemu drogę ku światłu. Ale dopiero teraz zwrócił uwagę na to, co uświadomił mu sen; ich łacińskie nazwy zaczynają się wszystkie na literę L i trzy bestie mogą być też objawem invidia prima – „zawiści zazdrośnicy” – Lucyfera, który wydał je na świat. Przegonić je może tylko chart, Vertragus. Po powrocie do Rawenny mógłby opowiedzieć swój sen osobiście Dantemu Alighieri i razem by się z tego śmiali. Wieszcz, okrzyknięty najwybitniejszym poetą swych czasów, wdałby się z nim w rozmowę, a on mógłby osobiście spytać go o to wszystko, czego pragnął się dowiedzieć, oraz podzielić się z nim wątpliwościami na temat wspaniałego, choć nadal nieukończonego, poematu. Spytałby autora, kto się kryje pod postacią tajemniczego charta w pierwszej pieśni Komedii i kogo miał na myśli, pisząc o mścicielu określonym liczbą pięćset piętnaście (DXV). Może miał to być wódz – DUX – jak można by się domyślać, przestawiając łacińskie litery owej liczby, enigmatyczny, boski wysłannik niebios, zapowiedziany w ostatnich wersach Czyśćca.

Wiele było kwestii, o które chciałby spytać. Musiał się jedynie przedrzeć przez ciemności i wyjść z mrocznego lasu, odnaleźć drogę prowadzącą w stronę morza, w stronę jutrzni, w stronę dawnej stolicy Zachodu.

Rozejrzał się dookoła i zobaczył zachodzący księżyc, który prześwitywał między gałęziami wysokich drzew. Odwrócił się do niego plecami i ruszył w przeciwnym kierunku, przytrzymując mocno cugle. W kierunku przeciwnym do zachodu, w kierunku Morza Adriatyckiego, z którego wyłania się słońce; teraz już wiedział, dokąd iść.

Na szczęście po kilku krokach zobaczył ścieżkę, która przecinała leśne poszycie. Była zbyt wąska, aby jechać nią konno, ale dalej przechodziła w szerszy trakt. W końcu dosiadł konia i puściwszy cugle, ruszył galopem w kierunku pomiędzy Gwiazdą Polarną a Wenus, która lśniła jasnym blaskiem na horyzoncie, w miejscu, gdzie już niedługo miało wzejść słońce. Wenus, zwana też Lucifer, Gwiazdą Poranną witającą rodzące się słońce.

Galopem pokonał grzbiet ostatniego wzgórza przed wybrzeżem i zatrzymał się, by dać chwilę wytchnienia swemu wierzchowcowi i opatrzyć odciski wyciągiem z wilczomlecza. Przed nim rozciągała się równina z oświetlonymi słońcem murami miasta położonego w oddali, tuż nad Adriatykiem. Słońce zaczęło się wychylać w tym właśnie momencie; czerwony punkt na samym krańcu morza, na południowym wschodzie. Nie było nawet lekkiej mgiełki i widział je doskonale, jak powoli wspina się po nieboskłonie i przeobraża w ognistą kulę zawieszoną na horyzoncie.

Podziwiał zachodzące słońce nad Morzem Tyrreńskim kilka lat wcześniej, ale nigdy nie widział, jak wyłania się z wody.

Ludziom, którzy tu żyją, pomyślał, taki widok wydaje się zwyczajny, a przecież napełnia każdego człowieka nową energią. Natura budzi się do życia, ptaki zaczynają śpiewać wszystkie naraz, w kilka chwil wstaje nowy dzień. Człowiek odnosi wrażenie, że jest świadkiem początku rzeczy w najczystszej i najbardziej intensywnej postaci... Ciekawe, czy poeta czuł kiedykolwiek ten oddech zwiastujący nowe życie i czy zamieszkawszy na adriatyckim wybrzeżu, w miejscu, gdzie Pad spływa w poszukiwaniu spokoju dla siebie i swych leniwie toczących się lombardzkich dopływów, wciąż budzi się rano, by nie stracić tego widowiska.

Położył się pod sosną, by odpocząć przed czekającą go dalszą drogą.

O tym, że był to pierwszy świt, kiedy Dante nie otworzył oczu, tak wrażliwych na najmniejszą grę światła, dowiedział się dopiero po przyjeździe do Rawenny, kiedy szukał zajazdu nieopodal dawnej siedziby rodu Traversari, blisko kościoła św. Witalisa.

Wjechał przez bramę Cesarską przy wartowni św. Agaty Większej i minął kilka mostów wybudowanych nad pozostałościami kanałów dawnej laguny, mulistymi korytami rzek przemienionymi w wyschłe ściekowiska, nad którymi unosił się lepki odór zgnilizny.

Grobowiec starożytnego cesarstwa pod gołym niebem, przemknęło mu przez myśl.

Wjechał na plac przy kościele Wniebowstąpienia Pańskiego i usłyszał, że miejski herold wypowiada imię wybitnego poety. W ten sposób dowiedział się, że ciało Dantego Alighieri, zwieńczonego wieńcem laurowym i odzianego w odświętną szatę, jaka przystoi tak znamienitej osobie, z woli Wielmożnego Pana Guidona Novello da Polenta, władcy miasta, zostanie przeniesione w uroczystej procesji z domu poety w Rawennie do kościoła Braci Mniejszych, w którym nazajutrz odprawiona zostanie msza żałobna.

Serce podeszło mu do gardła. Powlókł się opieszale za koniem i schronił pod arkadami, kryjąc łzy. Długa podróż, którą odbył, by tu dotrzeć i porozmawiać z poetą, wiedząc, że tylko on może mu pomóc, okazała się nadaremna. Nie będzie mógł nawet mu opowiedzieć, że wielowymiarowy poemat stał się źródłem i inspiracją dla jego snów.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

2

Dostępne w wersji pełnej

3

Dostępne w wersji pełnej

4

Dostępne w wersji pełnej

5

Dostępne w wersji pełnej

6

Dostępne w wersji pełnej

7

Dostępne w wersji pełnej

8

Dostępne w wersji pełnej

9

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ DRUGA

Dostępne w wersji pełnej

1

Dostępne w wersji pełnej

2

Dostępne w wersji pełnej

3

Dostępne w wersji pełnej

4

Dostępne w wersji pełnej

5

Dostępne w wersji pełnej

6

Dostępne w wersji pełnej

7

Dostępne w wersji pełnej

8

Dostępne w wersji pełnej

9

Dostępne w wersji pełnej

CZĘŚĆ TRZECIA

Dostępne w wersji pełnej

1

Dostępne w wersji pełnej

2

Dostępne w wersji pełnej

3

Dostępne w wersji pełnej

4

Dostępne w wersji pełnej

5

Dostępne w wersji pełnej

6

Dostępne w wersji pełnej

7

Dostępne w wersji pełnej

8

Dostępne w wersji pełnej

9

Dostępne w wersji pełnej

KRÓTKA NOTA BIBLIOGRAFICZNA
I NIE TYLKO

Dostępne w wersji pełnej

Sekretna księga Dantego

Spis treści

Karta tytułowa

Motta

PROLOG

CZĘŚĆ PIERWSZA

***

1

2

3

4

5

6

7

8

9

CZĘŚĆ DRUGA

***

1

2

3

4

5

6

7

8

9

CZĘŚĆ TRZECIA

***

1

2

3

4

5

6

7

8

9

KRÓTKA NOTA BIBLIOGRAFICZNA I NIE TYLKO

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: Il libro segreto di Dante

Copyright © 2011 Newton Compton editori s.r.l.

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2013

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Małgorzata Chwałek

Projekt okładki i opracowanie graficzne okładki: Zbigniew Mielnik

Ilustracja na okładce

© Stephen Mulcahey/arcangel-images.com

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Sekretna księga Dantego, wyd. I, Poznań 2013)

ISBN 978-83-7818-153-8

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik mobi przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl