OD AUTORA

Powieść Skarb heretyków to fikcja literacka, ale czerpiąca inspirację z wielu autentycznych źródeł historycznych, archeologicznych i kulturowych.

Księga Świętej Magii Abramelina Maga to piętnastowieczny traktat o zaklęciach i klątwach pióra żydowskiego kabalisty Abrahama z Wormacji. W bibliotekach europejskich zachowały się rozmaite wersje tego tekstu. W kręgach okultystycznych magia Abramelina uważana jest za najniebezpieczniejszy ze wszystkich rytuałów hermetycznych.

Aleister Crowley (1875–1947) był brytyjskim poszukiwaczem przygód, alpinistą i narkomanem, a nade wszystko pasjonatem czarnej magii i przez pewien czas członkiem Hermetycznego Zakonu Złotego Brzasku, do którego należało wielu artystów, w tym irlandzki poeta i laureat Nagrody Nobla, W.B. Yeats. W 1924 roku uczeń Crowleya zmarł w jego domu w Cefalu na Sycylii – podobno po tym, jak Crowley nakarmił go krwią kota.

Niewielkie miasto Achmim jest być może najstarszą z ludzkich siedzib w Egipcie. Uważane za kolebkę alchemii oraz jedno z miejsc narodzin gnostycyzmu i chrześcijaństwa koptyjskiego, cieszyło się w starożytności sławą siedliska najpotężniejszych egipskich magów. Mimo swej niezwykłej historii Achmim nigdy nie zostało dogłębnie zbadane przez archeologów.

PODZIĘKOWANIA

Przygotowując się do pracy nad niniejszą powieścią, przeczytałem mnóstwo książek. Jestem więc winien wdzięczność ich autorom, a są wśród nich: Robert Sattin, Jan Assmann, Nicholas Reeves, Georg Dehn, Andrew Smith, Erik Hornung, D.M. Murdock, Burton J. Bogitsh, Thomas Cheng, Paul Newman, Lawrence Suttin, Claude Combes, Richard Wilkinson oraz Carl Zimmer. Dziękuję też Glenys Roberts za to, że mogłem wykorzystać jej znakomity esej o Crowleyu, a także spadkobiercom Johna Heath-Stubbsa za to, że pozwolili mi zacytować jego słowa dotyczące zachodniej części Penwith. W sposób szczególny jestem dłużnikiem Marvina Meyera i Richarda Smitha, za ich niesamowity tekst Ancient Christian Magic, Coptic Texts of Ritual Power.

Dziękuję także mojej niestrudzonej agentce Eugenie Furniss oraz niezmiernie oczytanej, niezastąpionej redaktorce Jane Johnson.

Przede wszystkim jednak pragnę wyrazić wdzięczność licznym mieszkańcom Egiptu – muzułmanom i chrześcijanom, Arabom i Nubijczykom – którzy pokazali mi wiele ciekawych zakątków tego fascynującego kraju. Byli niezrównanie gościnni za każdym razem, gdy przybywałem z wizytą – nawet wtedy, gdy Egiptem wstrząsały gwałtowne konflikty polityczne.

Dziękuję Al-Tajebowi Hassanowi, który woził mnie do najodleglejszych zakątków Środkowego Egiptu. Wdzięczny jestem też Etharowi Shalaby’emu, który oprowadził mnie po kairskiej dzielnicy Mukattam, domu zebelinów. Pozostanę też wielkim dłużnikiem samych zebelinów, którzy pozwolili, bym wejrzał w ich życie.

Powieść niniejszą dedykuję zakonnicom koptyjskiego klasztoru Świętego Tawadrosa powstałego w czwartym wieku opodal Doliny Królowych w Tebach Zachodnich.

„Wyprowadził nas Jahwe z Egiptu mocną ręką”.

Księga Powtórzonego Prawa 26,8*

* Jeśli nie zaznaczono inaczej, wszystkie cytaty z Biblii za: Biblia Tysiąclecia, Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Pallottinum, Poznań–Warszawa, 1971.

1

KAIR, EGIPT

Taksówka zatrzymała się w Mieście Umarłych. Victor Sassoon wyjrzał przez zakurzone okno i poprawił okulary, przeklinając w duchu swój siedemdziesięciodwuletni wzrok.

Po obu stronach gruntowej drogi prowadzącej przez środek cmentarza ujrzał monumentalną paradę mameluckich świątyń, pomalowanych na żółto mauzoleów i wielkich, białych grobowców Fatymidów. W pyle prastarej nekropolii gromada dzieciaków spędzała czas na sobie tylko znanych zabawach.

Sassoon patrzył i widział coraz więcej: w ciemnych domostwach krzątały się kobiety o zasłoniętych twarzach. Prochy zmarłych unosiły się w powietrzu, a one gotowały kurze łapki i smażyły placki nad ogniem mieniącym się błękitem i oranżem nad paleniskami na węgiel drzewny.

Silnik taksówki warkotał na jałowym biegu. Kobiety spoglądały na Sassoona zza nikabów, a on się zastanawiał, czy mieszkańcy Miasta Umarłych potrafią rozpoznać w nim Żyda. Angielskiego Żyda.

Nachylił się i poklepał kierowcę po ramieniu.

– Dlaczego stoimy?

Cisza.

– Dlaczego? – powtórzył.

Taksówkarz wzruszył ramionami, ale nie odwrócił się. Zimowy kairski wiatr zakołysał fioletowymi koralikami subhy zawieszonej na lusterku wstecznym.

Dzieciak w brudnej dżelabie – długiej arabskiej szacie noszonej głównie w krajach Afryki Północnej – zbliżył się do samochodu, uśmiechając się tak, jakby wiedział o czymś, o czym Victor nie miał pojęcia.

– Dlaczego? Odpowiedz! – Victor podniósł głos, bliski paniki. Nie miał ochoty utknąć w samym środku cmentarza, pośród fellachów. Miasto Umarłych, jeden z najnędzniejszych slumsów Kairu, było miejscem nader niebezpiecznym.

– Aiiii. – Taksówkarz spojrzał z ukosa w lusterko. – Afwan, khlass, ntar…

– Przestań! – warknął Victor. – Wiem, że znasz angielski!

A potem, nie po raz pierwszy, sklął się w duchu za to, że tak słabo zna współczesny arabski, choć przecież władał tuzinami dawno wymarłych języków.

Kierowca westchnął ciężko.

– Ty z Anglii, tak? Inglizi?

Victor skinął głową.

– Widzę, że nie rozumiesz. – Szofer uśmiechnął się cierpliwie. – Wyjaśnię. Chcesz do Manszijat Naser? Do Mukattamu?

– Tak, przecież wiesz. Do Mukattamu.

– Aiwa. Mukkatam.

Podmuchy wiatru przybierały na sile, w miarę jak zbliżał się zachód zimowego słońca. Victor zakaszlał i sięgnął po chustkę. Powietrze było pełne pyłu, którego tak nie znosił: prochów umarłych.

Wytarł usta, zanim się odezwał.

– Umówiliśmy się, że mnie tam zawieziesz.

Taksówkarz pokręcił głową.

– Rozglądaj się. Tu mieszka złodziej i handlarz narkotyki. Tu, na groby.

– Zatem jedźmy już, proszę, jak najszybciej.

– Nic nie rozumiesz. Nawet ludzie tutaj, nawet ludzie Miasta Umarłych nie chodzić do Mukattamu.

– To mnie nie obchodzi. Powiedziałeś…

– Nie.

– Ale…

– Ty iść. Spacer? Jeden albo dwa kilometry. Tamtędy.

Kierowca wskazał na biegnącą nasypem szosę i typowy dla Kairu chaos pojazdów. Piętrzył się za nią potężny masyw skalny, szary i posępny w gasnącym świetle dnia.

Victor wiedział, że u podnóża urwiska znajduje się opuszczony kamieniołom, dom najbiedniejszych z biednych, dom zebelinów.

Przedmieście, które zamieszkiwali, Miasto Śmieciarzy, miało fatalną reputację – może nawet gorszą niż Miasto Umarłych. Dla Victora nie miało to jednak znaczenia. W głębi Mukattamu znajdowała się bowiem prastara świątynia chrześcijańska – Konwent Jaskini. W niej zaś rezydował stary kapłan, który mógł mu wyjaśnić, czy Skarb z Sokar naprawdę istnieje i czy można go odszyfrować.

W tym momencie ów zbiór zabytkowych dokumentów znaczył dla Victora więcej niż jego własne, mające się ku końcowi życie. Dyskretne jeszcze, ale uporczywe plotki, które krążyły wśród londyńskich egiptologów, były zbyt niepokojące, by mógł je zignorować.

Koptowie odkryli w Środkowym Egipcie zbiór dokumentów po części spisanych po arabsku i francusku, a po części w najstarszym dialekcie koptyjskim. Arabskie i francuskie komentarze sugerują, że koptyjskie teksty źródłowe zawierają prawdziwie rewolucyjne treści: mogą odmienić całe nasze rozumienie religii.

Plotki te, rzecz jasna, były niemal na pewno przesadzone. Jednak nawet odarte z przesady otwierały niezwykle kuszącą perspektywę, między innymi dlatego, że samo domniemane miejsce znalezienia skarbu – koptyjski Środkowy Egipt – znacznie całą rzecz uprawdopodabniało.

Koptyjski Środkowy Egipt był bowiem jednym z historycznie najbogatszych, a zarazem najsłabiej zbadanych regionów Bliskiego Wschodu. Właśnie tam w 1945 roku dwaj wieśniacy wykopali stary gliniany dzban, zawierający, jak się okazało, słynne ewangelie gnostyckie – uważane za pisma heretyckie – których analiza radykalnie zmieniła poglądy uczonych na ewolucję chrześcijaństwa.

O nowym odkryciu, o Skarbie z Sokar, mówiło się zaś, że jest „o wiele bardziej znaczący”.

Victor czuł, że musi go zdobyć. To było jego powołanie, jego ostatnia misja, jego żydowskie przeznaczenie. Był w końcu jednym z bardzo niewielu naukowców, którzy potrafiliby przetłumaczyć starokoptyjski tekst źródłowy.

Tymczasem jednak tkwił w zardzewiałej kairskiej taksówce, otoczony gromadą brudnych dzieciaków mieszkających w grobowcach.

Kierowca znowu westchnął.

I w końcu w głowie Victora zaświtała myśl – już wiedział, czego chce szofer: więcej pieniędzy. Bakszysz. Naturalnie!

Sięgnął do kieszeni marynarki, wyjął portfel i podał taksówkarzowi plik nowiutkich banknotów.

– Dwieście funtów egipskich. A teraz zawieź mnie do Mukattamu!

Kierowca spojrzał na pieniądze tak, jakby budziły w nim głęboką odrazę, lecz w końcu chwycił je i wcisnął do kieszeni swej przepoconej nylonowej koszuli. Ruszyli.

Jechali może dziesięć minut, mijając ossuaria pamiętające czasy Fatymidów, grobowce abbasydzkich arystokratów i otomańskie mauzolea zamienione na warsztaty samochodowe. Wreszcie skręcili gwałtownie i przyspieszyli, by włączyć się w agresywny nurt podobnie zdezelowanych taksówek pędzących szosą. I wtedy poczuli fetor. Fetor apokaliptycznego wręcz brudu i przeraźliwej biedy.

Tak, to był Mukattam. Mieli przed sobą drogę wiodącą ku parodii bramy wzniesionej z cegieł z suszonego błota, starych opon oraz pogiętego żelastwa.

Taksówka znowu się zatrzymała, a Victor odruchowo sięgnął po portfel. Tym razem jednak kierowca tylko machnął ręką, a gdy się odwrócił, na jego obliczu malował się wyraz szczerego niepokoju.

– La. To tu, mister. Manszijat Naser.

– Ale…

– Ja muzułmanin. Nie mogę tam wejść. Nie tam, gdzie… – Skinął głową w stronę bramy. – Nie tam, gdzie chrześcijanie.

Ostatnie słowo taksówkarz wypowiedział z nieskończoną pogardą, jakby spluwał na szczura.

Kolejna dyskusja nie miała sensu; Victor Sassoon pogodził się z losem. Chwycił laskę i z trudem wygramolił się z wozu, który natychmiast wycofał w chmurze pyłu i z dużą prędkością ruszył pod górę, w stronę prawdziwego Kairu, miasta muzułmanów.

Victor spojrzał na bramę i krajobraz za nią.

Nic chodzą tam nawet ludzie z Miasta Umarłych, powtórzył w myślach.

Wspierając się na lasce, Victor w pośpiechu odmówił żydowską modlitwę. To była jego największa przygoda w całej karierze naukowej; zwieńczenie życia poświęconego na poszukiwanie prawdy o żydowskiej historii i wierze. To był moment, ku któremu zmierzało całe jego istnienie. Czuł się stary i chory, pozostało doprawdy niewiele czasu. Pomagając sobie laską, Victor Sassoon wkroczył do Miasta Śmieciarzy.

2

MIASTO ŚMIECIARZY, KAIR

Widok, który ukazał się jego oczom, gdy tylko minął bramę, był zaiste niespodziewany: zobaczył dwie piękne i młode koptyjskie kobiety. Nie zasłaniały twarzy i miały na sobie zdobione haftem szaty; śmiały się, nie zważając na przeraźliwy smród i błoto, w którym grzęzły ich stopy. Kompletnie zignorowały jego pełne rezerwy spojrzenie – ot, jeszcze jeden zgarbiony staruszek.

Victor westchnął stoicko i ruszył dalej. Plastikowa chrześcijańska ikona zawieszona nad drogą kołysała się w podmuchach chłodnego wiatru.

Główna ulica wiodła między szpalerami ogromnych worków pełnych śmieci. Zdumione twarze bez wyrazu spoglądały ku Victorowi z ciemnych okien i otwartych drzwi. Z pewnością nie były to spojrzenia przyjazne, ale też niekoniecznie wrogie. Były wręcz rozpaczliwie letargiczne.

Victor szedł dalej. Czytał o Konwencie Jaskini wystarczająco dużo, by wiedzieć, że musi go szukać gdzieś po drugiej stronie tej dzielnicy, u podnóża góry Mukattam, w której stromej ścianie wykuto liczne groty. Mógł tam dotrzeć w ciągu dziesięciu minut, pod warunkiem że nikt go nie zatrzyma.

Próbując zapanować nad narastającym niepokojem, porządkował w myślach fakty.

Wiedział, że zebelini to, całkiem dosłownie, „zbieracze śmieci”. Zaledwie pięćdziesiąt lat wcześniej zwano ich „zarraba”, „ludźmi świń”, bo właśnie tym się wtedy zajmowali: byli ubogimi świniopasami z regionu Asjut, położonego trzysta kilometrów na południe od Kairu. Innymi słowy, byli jednym z licznych plemion wywodzących się od starożytnych koptyjskich społeczności; od chrześcijan, którzy zamieszkiwali Bliski Wschód od drugiego wieku naszej ery, na długo przed przybyciem muzułmanów.

Nikt nie wiedział, dlaczego zebelini zdecydowali się nagle na przeprowadzkę do Kairu. W Środkowym Egipcie niewątpliwie wiedli ubogi żywot; w pustynnym Asjut rzadko panował spokój, głównie za sprawą licznych islamistów, którzy w ostatnim półwieczu zyskiwali coraz większe wpływy i coraz bardziej wrogo odnosili się do chrześcijan. Ale skąd pomysł, by przenieść się właśnie tutaj? Victor Sassoon nie umiał sobie wyobrazić, by wiejskie życie na dalekiej prowincji mogło być gorsze niż to, czego zebelini doświadczali teraz w egipskiej stolicy.

Wkroczył na główną ulicę Miasta Śmieciarzy. Ponad dachami wysokich, lecz nader nędznych domostw piętrzyły się wapienne klify wyznaczające wschodnią granicę Kairu. Rozległe Miasto Umarłych i szerokie trasy przecinające stolicę Egiptu zostały daleko w tyle.

Okolica wydawała się wyraźnie odcięta od reszty miasta. Zagłębienie terenu, które zawłaszczyli dla siebie zebelini, było w istocie ogromnym, od lat porzuconym kamieniołomem, którego wnętrze było praktycznie niewidoczne od strony centrum.

Jakiś młodzieniec przebiegł przez ulicę i przystanął przed Victorem z bezczelnym uśmiechem godnym londyńskiego ulicznika.

– Hej. Halo, pan? Turysta? Zrobić nam zdjęcie? Spieprzaj.

Chłopak roześmiał się, drapiąc podbródek, i zniknął w ciemnym zaułku.

Victor ruszył dalej. Był prawie na miejscu. Próbował zapanować nad odruchem rozglądania się na prawo i lewo, ale nie potrafił. To miejsce było zbyt niezwykłe, zbyt średniowieczne. Nie, gorzej niż średniowieczne.

Grupki kobiet siedziały na cuchnących stertach odpadków we wnętrzach swych domów. Spędzały tak całe dnie, przeszukując śmieci zwożone oślimi zaprzęgami do Mukattamu przez mężczyzn. Szukały szmat, papieru, szkła i metalu; wszystkiego, co nadawało się do recyklingu. Na tym polegało życie zebelinów, ich codzienny trud; to była kwintesencja ich egzystencji: segregowali śmieci Kairu w Mieście Śmieciarzy, odzyskując z nich, co tylko się dało.

Między zabudowaniami wałęsały się świnie i kozy. Wśród paczek z odpadami szpitalnymi bawiły się dzieci. Mała dziewczynka siedziała na jednym z worków, a po jej uśmiechniętej buźce pełzało stado much.

Współczucie ścisnęło serce Victora. Chciał jakoś pomóc tym ludziom zamkniętym w klaustrofobicznym getcie, ale cóż mógł dla nich uczynić? Słyszał, że któraś z organizacji dobroczynnych wykazała się przed paroma laty sporą odwagą, otwierając tu szpital – głównie po to, by dotrzeć do zebelinów z choćby podstawowymi lekarstwami, bo w tak trudnym środowisku choroby i zranienia zdarzały się nieustannie.

Niektórzy twierdzili jednak, że mieszkańcy tego piekła nie ufają współczesnej medycynie i odmawiają przyjęcia pomocy, zdając się na bardziej tradycyjną formę pocieszenia: religię. Wszak to Bóg sprawiał, że ich życie było znośne. Owszem, zebelini słynęli z wojowniczości, czasem podszytej przygnębieniem czy pijacką rozpaczą, ale jednocześnie znani byli z żarliwej wiary. Każdej soboty – w koptyjski szabat – wszystkie okoliczne kościoły pełne były wiernych.

Nawet teraz Victor dostrzegł dwie kobiety, które przyklęknęły na rogu ulicy, by ucałować wielki złoty pierścień na palcu brodatego koptyjskiego kapłana. Ubrany na czarno z błogim uśmiechem spoglądał na purpurowiejące niebo, a one w pokorze tuliły twarze do jego biżuterii, niczym petentki mafijnego ojca chrzestnego.

Ksiądz? Skoro jest ksiądz, to musi być i kościół. Muszę znaleźć Konwent Jaskini, powtórzył w duchu Victor.

Miał przed sobą rozwidlenie głównej ulicy, jeśli droga, którą kroczył, w ogóle zasługiwała na takie miano. Po lewej jakiś człowiek zarzynał świnię tuż nad rynsztokiem. Drugi szlak najwyraźniej prowadził prosto do dalekiej skalnej ściany. To na pewno tam, pomyślał Victor. I rzeczywiście, po chwili dostrzegł za chmurą pyłu zarys łukowatej klasztornej bramy. Był to zapewne jedyny wartościowy detal architektoniczny w promieniu wielu kilometrów.

Podszedł do drewnianej budki ustawionej przy bramie. W środku siedział na stołku niedbale ogolony, ponury mężczyzna. Ściany wokół niego zdobiły krzykliwe portrety Matki Boskiej o komicznie wielkich oczach. Wyglądała jak focze szczenię.

– Salamu – powiedział Victor, pochylając się ku otwartemu oknu kiosku. – Eee… Salamu alajkum… eee…

– Mówię po angielsku. – Wycedził mężczyzna w średnim wieku. – Czego chce?

Nie brzmiało to przyjaźnie.

– Jestem naukowcem, przyjechałem z Londynu. Chciałbym się spotkać w klasztorze z bratem Wasefem Qultą.

Strzegący bramy sprzedawca odpowiedział mu wyraźnie drwiącym spojrzeniem.

– Wielu ludzi chciałoby się spotkać z bratem Qultą. Trzeba mieć pozwolenie.

– Wysyłałem e-maile i telefonowałem, ale nie udało mi się uzyskać odpowiedzi koptyjskiego episkopatu. Proszę. Wystarczy mi kilka minut jego czasu. Naprawdę szmat drogi za mną.

Mężczyzna wzruszył ramionami.

– Nie.

Victor spodziewał się takiej odpowiedzi i dlatego miał plan.

– Może uda mi się to lepiej wyjaśnić: z radością ofiarowałbym bardzo szczodry datek na rzecz Konwentu. Może mógłbym powierzyć pieniądze panu?

Tak, to właśnie był plan Victora: dać łapówkę, żeby dostać się do klasztoru; dać łapówkę, by rozwiązać wszelkie problemy. Sposób był prymitywny, lecz skuteczny w tak biednym kraju jak Egipt, a zwłaszcza w jednym z najbiedniejszych zakątków Kairu. A Victorowi nie brakowało pieniędzy.

Strażnik bramy jednak nawet nie drgnął i dopiero gdy przybysz dyskretnie pokazał mu plik dolarów, gniew zmazał drwiący grymas na jego twarzy.

– La! Nie!

Wybuch złości był jednak krótki; przerwały go krzyki. Victor odwrócił się i ujrzał smukłego młodzieńca w białej szacie, zapewne nowicjusza miejscowego zgromadzenia, który zbiegał po kamiennych stopniach klasztoru, wrzeszcząc wniebogłosy. Victor nie rozumiał słów, ale ich sens był oczywisty: wydarzyło się coś strasznego. Czyżby jakaś zbrodnia?

Strażnik zdążył już wyskoczyć ze swej zapuszczonej budki i teraz biegł w stronę furty klasztoru, podobnie jak spora grupa ludzi ze wszystkich stron. Victor zaryzykował i dołączył do nich, wyciągając szyję, by dostrzec coś ponad ramionami przejętych Koptów. Co się stało?

Tłum był już jednak zbyt gęsty. Victor całkiem bezczelnie użył laski, by wepchnąć się między gapiów. Był tuż-tuż i oto po chwili przekroczył próg.

Jego oczy potrzebowały sekundy, by przystosować się do mroku panującego we wnętrzu. W ciemności stała już gromada ludzi; niektórzy z nich wskazywali palcami na kamienne schody w głębi holu. Victor zmartwiał, gdy wreszcie dostrzegł, na co patrzyli.

Mężczyzna leżący na noszach był blady i sztywny. Pod rozerwaną szatą widać było białą pierś przebitą brutalnie na wysokości serca. Ciało spoczywało w upiornej kałuży krwi. Jelec sztyletu sterczącego spomiędzy żeber budziły jednoznaczne skojarzenia: wyglądało to tak, jakby mnich został zabity krucyfiksem.

Victor natychmiast rozpoznał nieruchome oblicze ofiary: to był brat Wasef Qulta. Być może jedyny człowiek, który znał prawdę o Skarbie z Sokar. A teraz był martwy.

SPIS TREŚCI

SKARB HERETYKÓW

Od autora

Podziękowania

Cytat

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

Spis treści

Strona redakcyjna

Tytuł oryginału: The Deceit

Copyright © Tom Knox 2013

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by

REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2015

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

W publikacji wykorzystano czcionkę z rodziny Liberation (https://fedorahosted.org/liberation-fonts/)

Redaktor: Elżbieta Jeżewska

Projekt i opracowanie graficzne okładki oraz ilustracja na okładce: Zbigniew Mielnik

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Skarb heretyków, wyd. I, Poznań 2015)

ISBN 978-83-7818-397-6

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40, fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

e-Book: Sławomir Folkman / www.kaladan.pl