Książkę dedykuję Jimowi Hunterowi,

najdzielniejszemu człowiekowi, jakiego znam,

i tym wszystkim, którzy ryzykowali życie,

aby ocalić innych.

Sprawiedliwym wśród Narodów Świata.

Inspiracją do napisania tej książki była odwaga Franciszki Halamaj i jej córki, Heleny. Bohaterowie opowieści są wytworem wyobraźni, ale wydarzenia, w których uczestniczą, rozegrały się w rzeczywistości.

Milczenie i obojętność to największy grzech.

Elie Wiesel

Część I:

Helena

Rozdział 1

Kiedy jesteś dzieckiem, myślisz, że twoi rodzice są tacy sami jak rodzice wszystkich innych dzieci, a to, co się dzieje u ciebie w domu, zdarza się także w domach innych ludzi. Nie da się myśleć inaczej.

Dlatego myślę, że każdy się boi swojego ojca. Myślę, że mężczyźni się żenią, żeby mieć kogoś do gotowania i sprzątania. Nie wiem, że niektórzy mężczyźni rzeczywiście kochają swoje żony i dzieci.

Mój brat Damian i ja mieszkamy z dwojgiem bardzo różniących się ludzi.

Mój ojciec jest skrupulatny, twardy i linearny, a mama pomysłowa, kochająca i ciepła.

Oboje są silni.

Ojciec jest Ukraińcem, a mama Polką, jednak przeprowadziliśmy się do Niemiec, gdzie możliwości są większe niż w Polsce.

Ojciec jest mechanikiem i to do niego pasuje. Ten zawód wymaga precyzji i dokładności, a on ma te cechy w nadmiarze.

Mama pracuje jako kucharka u bogatej niemieckiej rodziny. Cieszymy się z tego, bo często przynosi do domu resztki ich posiłków. Dzięki temu jadamy rzeczy, których inaczej nawet byśmy nie spróbowali. Oczywiście nie jest tego dużo, ale trafiają się czasem małe kawałki drogich mięs, na przykład kotletów wieprzowych, a jak mamy szczęście, to także owoce i orzechy, które dla większości ludzi są luksusem.

Kiedy mamy resztki, mama układa je dla nas na jednym talerzu i możemy się nimi podzielić. Mimo że jesteśmy już po obiedzie, który ugotowała dla nas rano, wszyscy czekamy na tę ucztę. Zazwyczaj ojciec się obżera i już chwyta następny kawałek, chociaż z otwartymi ustami ciągle jeszcze przeżuwa poprzedni kęs.

Któregoś razu sięgam po kawałek jabłka na talerzu, a ojciec uderza mnie w rękę. On chce ten kawałek.

Mama to widzi i kręci głową. W następnym tygodniu ma w kieszeni calutkie jabłko, ale wyjmuje je dopiero, kiedy ojciec zaczyna głośno chrapać, bo wtedy wiadomo, że śpi.

Rozkrawa jabłko na pół i jedną połowę daje mojemu bratu, a drugą mnie.

Nie wiem czemu, ale to akurat pamiętam znacznie lepiej niż to, co mi robi ojciec. Słyszę słowa brata, jakby to było wczoraj.

– Hela – takim imieniem mnie nazywa – wiesz, tyle zjadłem na obiad, że już więcej nie mogę. Zjedz moją połówkę.

Kręcę głową.

– Zjedz, Damianku.

Ale on odmawia i wciska mi jabłko.

I dlatego jabłko jest jeszcze słodsze.

Ojciec po jakimś czasie, kiedy nie widuje u nas jabłek, pyta.

– Dlaczego nie przynosisz jabłek, Franciszko?

Mama wzrusza ramionami i mówi.

– Chodzę do pracy, a nie do sklepu. Mogę przynieść tylko to, co mi dają.

Patrzymy z bratem po sobie, a potem spuszczamy oczy, bo inaczej by zobaczył, że się uśmiechamy.

Kiedy dwoje tak silnych ludzi mieszka razem, to samo w sobie jest już trudne, ale jeśli w dodatku mają różne poglądy polityczne, robi się nieznośnie.

Ojciec sprzyja nazistom, a mamę to przeraża.

– Hitler jest rozwiązaniem wszystkich problemów Niemiec – mówi ojciec.

Jeszcze kilka lat temu nikt tu nie wiedział o Hitlerze, ale teraz słyszy się to nazwisko dosłownie wszędzie. Fala jego popularności ciągle rośnie. Ludzie są biedni i panuje duże bezrobocie. Hitler obiecuje lepsze jutro. Mówi też Niemcom, że są lepszymi ludźmi.

– Niemcy będą znowu silne, jeśli Hitler będzie rządził – twierdzi ojciec.

Wszyscy robotnicy w jego warsztacie będą na niego głosować.

– Jeżeli jesteś Niemcem, a ktoś ci mówi, że urodziłeś się lepszy, to ci się podoba – mówi mama. – A jeszcze lepiej, jeśli czasy są trudne nie przez ciebie, tylko przez Żydów. Znacznie łatwiej tak to wyjaśnić, a nie jakoś logicznie.

Mama nie wydaje wyroków na grupy ludzi. Wierzy w jednostki.

– Nie wszyscy Niemcy są źli i nie wszyscy są dobrzy. To samo dotyczy Żydów – powiada.

Jest szczera. Mówi to, co myśli.

W kółko się o to kłócą. Chociaż ani mój brat, ani ja się nie odzywamy, nie podoba nam się to, co obiecuje Hitler. Kiedyś słyszeliśmy, jak przemawiał, i widzieliśmy, jaki hipnotyczny wpływ ma na ludzi.

Ma też wpływ na ojca.

Ojciec nie przeciwstawia się faktom. Udowadnia swoje racje w ten sposób, że atakuje drugiego człowieka.

Nie walczy fair.

– A co ty możesz wiedzieć o polityce? – pyta mamę. – Gotowanie tak cię wykształciło?

– Gotowanie nie oślepia – odpowiada mama.

A ja myślę, że nigdy nie wyjdę za kogoś takiego jak ojciec.

Rozdział 2

Nie wiem, czy mama kiedyś kochała ojca.

Może ludziom nie zależy na miłości, kiedy tak trudno się żyje.

Damian i ja ciągle się boimy, że ojciec, który tak łatwo wpada w gniew, podczas którejś kłótni ją uderzy.

Mama jest drobnej budowy, o połowę mniejsza niż on, więc mogłaby mocno ucierpieć.

W tych kłótniach mama nigdy się nie cofa, więc to my z bratem się boimy.

Tak bardzo chcemy urosnąć.

Rozdział 3

Tak jak przepowiedział ojciec, Hitler zostaje kanclerzem 30 stycznia 1933 roku.

Siedem miesięcy potem wprowadzają prawo o zakazie tworzenia partii.

Teraz... już nic nie powstrzyma nazistowskiej machiny.

Rozdział 4

Może to widok drozda, który wczesną wiosną usiadł na parapecie naszego okna, obudził w mamie tę myśl: Zwyczajny ptaszek jest wolny i może polecieć, dokąd chce, a my tu siedzimy.

A może przyczyna była bardziej praktycznej natury. Odchodzi się, kiedy się odłożyło dość pieniędzy.

Nieważne. Pewnego zwyczajnego dnia mama oznajmia ojcu, że postanowiła wrócić do Polski. To tak, jakby mu powiedziała, że odchodzi, bo on wiele razy podkreślał, że nigdy nie wróciłby do kraju, który w porównaniu z Niemcami jest zacofany.

W tym czasie mój brat ma już osiemnaście lat, a ja jestem od niego tylko o dwa lata młodsza, więc możemy sami decydować, z kim będziemy mieszkali.

Właściwie nie musimy się nawet zastanawiać.

Szanujemy to, że mama przeciwstawia się ojcu, który za posłuszeństwo daje utrzymanie.

Czasami się zastanawiam, czy przyjęliśmy poglądy mamy tylko dlatego, że nigdy nie czuliśmy więzi z ojcem. Trudno powiedzieć, czemu jest się takim a nie innym człowiekiem. Mama uważa, że to się bierze z wyborów. Mówi.

– Kiedy postanawiasz, że będziesz postępował jak należy, z początku to jest świadomy wybór. Potem to się staje drugą naturą. Nie musisz się już zastanawiać, co jest w porządku, bo takie postępowanie weszło ci w krew i jest odruchowe. Postępujesz jak należy, bo stałeś się takim człowiekiem.

Ostatnie słowa ojca do nas są takie:

– Jeżeli odejdziecie, możecie już nie wracać.

Ciąg dalszy w wersji pełnej

Rozdział 5

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 6

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 7

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 8

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 9

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 10

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 11

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 12

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 13

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 14

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 15

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 16

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 17

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 18

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 19

Dostępne w wersji pełnej

Część II:

Bronek

Rozdział 20

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 21

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 22

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 23

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 24

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 25

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 26

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 27

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 28

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 29

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 30

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 31

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 32

Dostępne w wersji pełnej

Część III:

Mikołaj

Rozdział 33

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 34

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 35

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 36

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 37

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 38

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 39

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 40

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 41

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 42

Dostępne w wersji pełnej

Część IV:

Vilheim

Rozdział 43

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 44

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 45

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 46

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 47

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 48

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 49

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 50

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 51

Dostępne w wersji pełnej

Część ostatnia:

Helena

Rozdział 52

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 53

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 54

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 55

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 56

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 57

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 58

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 59

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 60

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 61

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 62

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 63

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 64

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 65

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 66

Dostępne w wersji pełnej

Rozdział 67

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Epilog

Dostępne w wersji pełnej

Podróż do Izraela

Dostępne w wersji pełnej

Podziękowania

Dostępne w wersji pełnej

Dostępne w wersji pełnej

Tajemnica mojej matki

Spis treści

Karta tytułowa

Dedykacja

***

Motto

Część I: Helena

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Część II: Bronek

Rozdział 20

Rozdział 21

Rozdział 22

Rozdział 23

Rozdział 24

Rozdział 25

Rozdział 26

Rozdział 27

Rozdział 28

Rozdział 29

Rozdział 30

Rozdział 31

Rozdział 32

Część III: Mikołaj

Rozdział 33

Rozdział 34

Rozdział 35

Rozdział 36

Rozdział 37

Rozdział 38

Rozdział 39

Rozdział 40

Rozdział 41

Rozdział 42

Część IV: Vilheim

Rozdział 43

Rozdział 44

Rozdział 45

Rozdział 46

Rozdział 47

Rozdział 48

Rozdział 49

Rozdział 50

Rozdział 51

Część ostatnia: Helena

Rozdział 52

Rozdział 53

Rozdział 54

Rozdział 55

Rozdział 56

Rozdział 57

Rozdział 58

Rozdział 59

Rozdział 60

Rozdział 61

Rozdział 62

Rozdział 63

Rozdział 64

Rozdział 65

Rozdział 66

Rozdział 67

***

Epilog

Podróż do Izraela

Podziękowania

***

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: My Mother’s Secret

Copyright © 2013 J.L. Witterick

All rights reserved including the right of reproduction in whole or in part in any form.

This edition published by arrangement with G.P. Putnam’s Sons, a member of Penguin Group (USA) LLC, a Penguin Random House Company

Copyright © for the Polish edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2014

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony.

Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Agnieszka Horzowska

Projekt i opracowanie graficzne okładki: Lucyna Talejko-Kwiatkowska

Fotografia na okładce

© Mark Owen/Trevillion Images

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Tajemnica mojej matki, wyd. I, Poznań 2014)

ISBN 978-83-7818-307-5

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik mobi przygotowała firma eLib.pl

al. Szucha 8, 00-582 Warszawa

e-mail: kontakt@elib.pl

www.eLib.pl