Dla Tatiany

Nieudolny i wyjątkowo okrutny marszałek Żukow nie pozostawił po sobie żadnej samodzielnej i wartościowej myśli wojskowej, nie zaplanował i nie przeprowadził żadnej operacji, w której chociaż minimalną rolę odgrywałaby sztuka wojenna, pokonanie wroga umiejętnościami dowódczymi. Tylko miażdżącą przewagą w ludziach, sprzęcie, amunicji i materiałach pędnych. Tylko śmiercią wielokrotnie większej liczby żołnierzy niż u wroga. Bezspornie potrafił jedno: bezlitośnie egzekwować wykonanie każdego swojego rozkazu, bez względu na jego bezsens i krew. Ale Rosja potrzebuje przecież wybitnego dowódcy w wygranej wojnie!

Michaił Weller

Totalitaryzm jest wydajniejszy od demokracji w tym, co się tyczy kłamstwa i przemocy. Jednak demokracja jest wydajniejsza od totalitaryzmu gospodarczo i to ostatecznie zaważyło na losach ZSRR. Lekcja upadku ZSRR polega na tym, że wydajna gospodarka pokonała wydajną przemoc.

Julia Łatynina

Rozdział 1

1

Dwudziestego dziewiątego lipca 1939 roku starszy major bezpieczeństwa państwowego Iwan Aleksandrowicz Sierow został mianowany na stanowisko zastępcy naczelnika Głównego Zarządu Bezpieczeństwa Państwowego – GUGB NKWD ZSRR. Starszy major miał 33 lata. Starszy major bezpieczeństwa państwowego to w armii komdyw – po dwa romby na naszywkach.

Stanowisko zastępcy naczelnika GUGB Sierow zajmował tylko miesiąc – w sierpniu 1939 roku. Dokonał wówczas czegoś, co skłoniło Stalina, aby szczodrze mu podziękował.

W NKWD najwyżej w hierarchii poza Moskwą stał ludowy komisarz spraw wewnętrznych Ukrainy. W tym czasie na Ukrainie rządził Nikita Siergiejewicz Chruszczow. Jego oficjalne stanowisko brzmiało: pierwszy sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Ukrainy.

Trzydziestego pierwszego sierpnia 1939 roku Stalin zadzwonił i zapytał: Czy towarzysz Chruszczow nie ma nic przeciwko mianowaniu Iwana Aleksandrowicza Sierowa na stanowisko ludowego komisarza spraw wewnętrznych Ukrainy?

Stalin nie musiał pytać Chruszczowa o zdanie, ale był człowiekiem mądrym i potrafił, kiedy trzeba, okazać szacunek podwładnym.

Czy Chruszczow mógł się sprzeciwić? Tym bardziej że nie znał Sierowa, który w NKWD pojawił się niedawno.

Stalin nie powiedział Chruszczowowi, czego konkretnie dokonał Sierow na stanowisku zastępcy naczelnika GUGB NKWD ZSRR. A skoro Wielki Wódz uznał za możliwe i potrzebne awansowanie bojownika tajnego frontu na najwyższe stanowisko w czekistowskiej hierarchii poza granicami Moskwy jako podziękowanie za miesiąc służby na poprzednim, równie eksponowanym stanowisku, to tak miało być.

Następnego dnia, 1 września 1939 roku, Niemcy zaatakowały Polskę.

Drugiego września 1939 roku Sierow przybył do Kijowa. Prosto z dworca skierował się do KC Komunistycznej Partii Ukrainy, żeby się przywitać z Chruszczowem.

2

Na stanowisku ludowego komisarza spraw wewnętrznych Ukrainy ciążyła klątwa. Zresztą jak na wszystkich pozostałych stanowiskach w NKWD.

Pierwszym zwierzchnikiem NKWD na Ukrainie był komisarz bezpieczeństwa państwowego pierwszego stopnia Wsiewołod Apołłonowicz Balicki. Aresztowano go, a następnie rozstrzelano w dniu, w którym skończył 45 lat.

Stanowisko to objął po nim komisarz bezpieczeństwa państwowego drugiego stopnia Izrael Moisiejewicz Leplewski. Jego też aresztowano i rozstrzelano w wieku 42 lat.

Miejsce Leplewskiego zajął komisarz bezpieczeństwa państwowego trzeciego stopnia Aleksander Iwanowicz Uspienski. Miał 36 lat, kiedy zniknął, zorientowawszy się, jaki obrót przybierają sprawy. Swoje zniknięcie Uspienski próbował przedstawić jako samobójstwo – zostawił na biurku notkę „Ciała szukajcie w Dnieprze”. Ale nie można uciec przed karzącą ręką proletariatu. Nikt w tę notkę nie uwierzył, za Uspienskim wysłano list gończy, pół roku później zaś pojmano go i rozstrzelano.

Tendencja była wyraźna: każdy nowy szef NKWD na Ukrainie był młodszy od poprzednika wiekiem i stopniem. Ale wszyscy kończyli tak samo. Tu też wyraźna tendencja.

Przez prawie rok stanowisko było nieobsadzone. Na czele NKWD stali tzw. czasowo wykonujący obowiązki[1].

Zatem w Kijowie pojawia się nowy komisarz ludowy. Zgodnie z tendencją jest młodszy od swoich poprzedników i ma niższy stopień – to starszy major bezpieczeństwa państwowego. Za chwilę szefem NKWD na Ukrainie może zostać dwudziestoletni porucznik bezpieczeństwa państwowego i rozstrzelają go od razu po objęciu stanowiska.

Chociaż Sierow mógł się stać wyjątkiem od tej reguły.

Chruszczow przyjął nowego komisarza ludowego poza kolejnością i wypytał o zdrowie, rodzinę, plany na przyszłość oraz o to, co kierownictwo NKWD sądzi o ataku Niemiec na Polskę i czy Wielka Brytania wywiąże się ze swych zobowiązań i wystąpi po stronie Polski.

Starszy major bezpieczeństwa państwowego bez wahania odpowiedział: „Wywiąże się”.

Trzeciego września 1939 roku Wielka Brytania i Francja wypowiedziały wojnę Niemcom.

Czwartego września 1939 roku ludowy komisarz spraw wewnętrznych Ukrainy Iwan Aleksandrowicz Sierow został komisarzem bezpieczeństwa państwowego trzeciego stopnia.

3

Siedemnastego września 1939 roku oddziały Armii Czerwonej przekroczyły granicę z Polską. Chruszczow z Sierowem musieli się sporo napracować, by uszczęśliwić obywateli przyłączonych terenów i zmusić ich do pokochania nowej ojczyzny – Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Metoda była prosta i sprawdzona: wymordować złych, a zostaną tylko ci dobrzy.

Towarzysz Chruszczow miał w tym spore doświadczenie.

W 1937 roku towarzysz Stalin pozwolił pierwszym sekretarzom w terenie na eksterminację wrogów, którzy przeszkadzają w budowaniu świetlanej przyszłości. Dla każdego ustalił normę. Ale sekretarzom było mało.

Natychmiast do Biura Politycznego KC trafiły pytania od wszystkich sekretarzy – ile osób który ma rozstrzelać lub zesłać. Co ciekawe, najbardziej żądny krwi był Nikita Siergiejewicz Chruszczow. Zachowały się dokumenty: w 1937 roku w obwodzie moskiewskim potrafił doszukać się 20 tysięcy „kułaków”, których należało rozstrzelać. Tylko skąd się wzięli w pobliżu stolicy, w dodatku pięć lat po kolektywizacji? To samo powtórzył na Ukrainie.[2]

Musimy pamiętać, że w 1953 roku Chruszczow stanął na czele Związku Radzieckiego i od razu nakazał przeszukać archiwa, a następnie zniszczyć jakiekolwiek ślady swojej niestrudzonej pracy. To, o czym pisze „Krasnaja Zwiezda”, to jedynie przez przypadek, przez nieuwagę zachowany pośredni dowód osobistego zaangażowania Chruszczowa w walkę z wrogami ludu.

I jeszcze coś: przed II wojną światową w Związku Radzieckim było 11 republik. Sekretarze dziewięciu z nich, którzy prosili Stalina o zgodę na zwiększenie norm osób rozstrzelanych, sami trafili później pod karzący topór proletariackiej sprawiedliwości. Zastąpili ich sekretarze, którzy też rozstrzeliwali i zsyłali, prosili o zwiększenie norm, znowu strzelali, a potem dostawali kulę w potylicę.

I tylko pierwszym sekretarzom dwóch republik udało się przetrwać 1937 i 1938 rok: Berii w Gruzji i Chruszczowowi na Ukrainie.

Chruszczow i Beria byli nie tylko przodownikami czerwonego terroru, ale też sprytnymi ludźmi. W przeciwnym razie podzieliliby losy wszystkich swoich towarzyszy.

4

Do portretu Nikity Siergiejewicza Chruszczowa, skoro już mówimy o czasach przedwojennych, dodam pewien drobny rys. Dziesiątego lipca 1937 roku Biuro Polityczne podjęło uchwałę w sprawie powołania obwodowych „trójek”.

W skład każdej trójki wchodzili szef lokalnego NKWD, prokurator i sekretarz partii rejonu, obwodu, kraju czy republiki. Wszystkich podejrzanych trójki dzieliły na pierwszą i drugą kategorię. Tych, którzy znaleźli się w pierwszej kategorii, rozstrzeliwano, w drugiej – posyłano na długie lata do więzienia. Trójki, nie zagłębiając się w szczegóły, skazywały na podstawie list, na których znajdowały się tysiące osób.

Z Komitetu Centralnego wysłano do wszystkich republik, krajów, obwodów i rejonów zapytania: Jaki będzie skład osobowy trójki? Jaką normę rozstrzelanych należy ustalić na początek?

Gdy Komitet Centralny miał już odpowiedzi z terenu, zatwierdzał skład personalny władców życia i śmierci oraz początkowe normy.

Punkt 12 decyzji Biura Politycznego z 10 lipca 1937 roku określał skład jednej z takich trójek: „W obwodzie moskiewskim – tow. tow. Redens, Masłow, Chruszczow”. W tym samym punkcie zatwierdzano pierwszą decyzję trójki obwodu moskiewskiego o rozstrzelaniu 6500 osób oraz zesłaniu w odległe rejony kraju 32 805 osób[3].

Pochylmy się nad składem rzeczonej trójki. Przyjrzyjmy się kolegom towarzysza Chruszczowa, z którymi usuwał z Moskwy i obwodu moskiewskiego szpiegów, szkodników, kontrrewolucjonistów, terrorystów i dywersantów.

Towarzysz Stanisław Francewicz Redens. Jego droga na szczyt wyglądała następująco: W służbach bezpieczeństwa od 1918 roku. Śledczy moskiewskiej Czeka. Osobisty sekretarz towarzysza Dzierżyńskiego. Przewodniczący WCzK w Odessie. Przewodniczący WCzK na Krymie. Szef Wydziału Specjalnego Marynarki Mórz Czarnego i Azowskiego. Zastępca Dzierżyńskiego do spraw Najwyższej Rady Gospodarki Narodowej. Szef zakaukaskiego GPU. Szef GPU na Białorusi. Szef GPU na Ukrainie. Szef NKWD obwodu moskiewskiego. Komisarz bezpieczeństwa państwowego pierwszego stopnia. Ożenił się z Anną Alliłujewą, siostrą żony Stalina. Jeden z organizatorów procesu Zinowiewa i Kamieniewa. Dwudziestego stycznia 1938 roku został ludowym komisarzem spraw wewnętrznych Kazachstanu. Aresztowany 22 listopada 1938 roku, uznany za winnego:

szpiegostwa na rzecz polskiego wywiadu oraz uczestnictwa w organizacji spiskowej wewnątrz NKWD, na której polecenie prowadził wrogie działania polegające na katowaniu radzieckiej kadry partyjnej i dokonywał masowych nieuzasadnionych aresztowań obywateli radzieckich, z których wielu rozstrzelano.

A towarzysza Redensa rozstrzelano 12 lutego 1940 roku.

Drugim w trójce był Konstantin Ippolitowicz Masłow. Prokurator Moskwy. Aresztowany 3 lipca 1938 roku i uznany za winnego, gdyż:

był aktywnym członkiem kontrrewolucyjnej prawicowo-trockistowskiej dywersyjnej organizacji terrorystycznej działającej w prokuraturze Moskwy i obwodu moskiewskiego, prowadził działalność wywrotową, należał do bojowej grupy terrorystycznej przygotowującej zamachy terrorystyczne na kierownictwo WKP(b) i rząd radziecki.

Siódmego marca 1939 roku obywatel K.I. Masłow został skazany i tego samego dnia rozstrzelany. Razem z nim rozstrzelano jego zastępców: W.I. Koblenca i I.H. Jewzierichina.

Zastanówmy się. Towarzysze Redens, Masłow i Chruszczow gorliwie szukali wrogów ludu i w ekspresowym tempie wymordowali ich tysiące. Aż tu nagle okazuje się, że Redens był polskim szpiegiem, spiskowcem, bezprawnie aresztował obywateli radzieckich i ich rozstrzeliwał! Masłow zaś był terrorystą, który szykował zamach na przywódców pierwszego na świecie państwa socjalistycznego!

Towarzysz Chruszczow pracował razem z dywersantem i szpiegiem Redensem oraz terrorystą Masłowem, podpisywał te same długie listy z dziesiątkami tysięcy nazwisk, nie zastanawiając się nad prawdziwością oskarżeń i nie mając nawet fizycznej możliwości przeczytania takiego mnóstwa wymuszonych podczas przesłuchań zeznań.

Ale Redens i Masłow dostali po kuli w łeb, a Chruszczow – awans.

O Chruszczowie można powiedzieć wszystko, ale na pewno nie to, że był głupi. Przynajmniej w tym czasie.

5

Głównym zadaniem NKWD była walka z wrogami ludu. Nowy ludowy komisarz spraw wewnętrznych Ukrainy, towarzysz Sierow, który przyjechał do Kijowa 2 września 1939 roku, trafił do właściwego zwierzchnika. Do takiego, który prowadził tę walkę nieustannie i bezlitośnie.

Chruszczow i Sierow zrozumieli się. Zgrali. Ich stosunki ułożyły się jak najlepiej.

Dwudziestego szóstego kwietnia 1940 roku opublikowano rozporządzenie Prezydium Rady Najwyższej ZSRR o odznaczeniu dużej grupy czekistów. Za co dokładnie były te nagrody, nikt nie precyzował – za wybitny wkład w umocnienie…

W rzeczywistości były to nagrody za rozstrzelanie tysięcy polskich oficerów. Na liście wyróżnionych znaleźli się szefowie terenowych zarządów NKWD: obwodu kalinińskiego – major bezpieczeństwa państwowego D.S. Tokariew, obwodu smoleńskiego – kapitan bezpieczeństwa państwowego J.I. Kuprijanow, obwodu charkowskiego – major bezpieczeństwa państwowego P.S. Safonow.

Byli to szefowie NKWD obwodów, w których później zostaną odkryte masowe groby: w Miednym w obwodzie kalinińskim, w Katyniu w obwodzie smoleńskim, w Piatichatkach w obwodzie charkowskim.

Na czele tej listy przodowników walki o szczęście ludzkości znalazł się komisarz bezpieczeństwa państwowego trzeciego stopnia Iwan Aleksandrowicz Sierow, którego uhonorowano najwyższym odznaczeniem państwowym – Orderem Lenina.

6

Pewnego razu wypowiadałem się w kijowskiej telewizji. Z Wielkiej Brytanii – na żywo. Powiedziałem to, co zawsze: w sierpniu 1939 roku Hitler i Stalin podzielili między siebie Polskę.

Przerwał mi rozwścieczony oponent: Bo tak powinno być! Stalin jedynie przyłączył do Ukrainy ukraińskie ziemie. Spróbuj teraz powiedzieć Ukraińcom, że to nie jest ich ziemia! A spróbuj!

Ale ja się nie daję.

Po pierwsze, spór terytorialny dotyczył Związku Radzieckiego i Polski. Z Polską należało go załatwiać.

A nie z Hitlerem.

Po drugie, od połowy lat 30. wisiała w powietrzu wielka wojna w Europie i na świecie. Towarzysz Stalin o tym wiedział, mówił o tym otwarcie z nadzieją i radością. Między innymi w marcu 1939 roku na XVIII Zjeździe WKP(b). Mając świadomość nieuchronności wielkiej wojny, z rozwiązywaniem problemów terytorialnych można byłoby poczekać. Związek Radziecki dawał sobie jakoś radę bez tych terenów przez dwadzieścia lat, więc mógłby jeszcze trochę wytrzymać.

Zyskując nowe terytoria, Stalin tracił bufor bezpieczeństwa w postaci Polski. Podział Polski oznaczał, że pojawi się granica z Niemcami, przez co Hitler zyska możliwość wykonania miażdżącego uderzenia na nasz kraj, w tym również niespodziewanego.

Po trzecie, skoro już bez wsparcia Hitlera nie mogliśmy odzyskać ziem ukraińskich i białoruskich, towarzysz Stalin powinien załatwić sprawę inaczej: niech Hitler zabierze, co uważa za swoje, a ja wezmę to, co moje, jednak niech między nami pozostanie okrojona, ale mimo wszystko niepodległa Polska. Wówczas Niemcy i Związek Radziecki nie będą miały wspólnej granicy. Wówczas Niemcy nie będą mogły zaskoczyć mnie atakiem!

Ten wariant z jakiegoś powodu nie spodobał się towarzyszowi Stalinowi. Chciał mieć granicę z Niemcami. W tym celu oddał Hitlerowi nawet Warszawę, która kiedyś znajdowała się w granicach Imperium Rosyjskiego, a której Niemcy nigdy nie mieli.

Skąd taki szczodry gest?

A stąd, że granicę na Bugu towarzysz Stalin traktował jako granicę tymczasową. I nie ukrywał tego.

Ludowy komisarz obrony ZSRR, marszałek Związku Radzieckiego Timoszenko oświadczył to otwarcie w rozkazie opublikowanym we wszystkich radzieckich gazetach i odczytanym żołnierzom każdej kompanii, baterii, eskadry:

Związek Radziecki znacznie urósł i przesunął swoje granice na zachód. Świat kapitalistyczny musiał się posunąć i ustąpić. Ale my, żołnierze Armii Czerwonej, nie będziemy zadzierać nosa i na tym poprzestawać![4]

Czyli: przesunęliśmy swoje granice na zachód, ale na tym nie koniec. Chcemy więcej.

To nie jest przemówienie polityka czy artykuł w gazecie. To rozkaz wydany wszystkim formacjom Armii Czerwonej. Ale na zachód od radzieckich granic znajdują się tylko państwa, które są sojusznikami Niemiec, albo tereny już zagarnięte przez Niemcy.

Mówiąc krótko, w rozkazie dla Armii Czerwonej ludowy komisarz obrony ZSRR oficjalnie oświadczył, że przyjdzie kolej i na Niemcy.

Stalin wytyczał wspólną granicę z Niemcami nie w imię wyzwolenia Ukraińców i Białorusinów, lecz dla stworzenia warunków do niespodziewanej napaści na Niemcy i podbicia Europy.

Moment kluczowy

Mojemu rozwścieczonemu oponentowi z Kijowa radzę zastanowić się nad następującą sprawą: towarzysz Stalin nie przyłączył ziem zabranych Polsce do Ukrainy i Białorusi.

Przyłączył je do Związku Radzieckiego.

Władza na tych terenach nie była ani ukraińska, ani białoruska. Była taka jak u nas – była radziecką władzą komisarzy, czekistów, donosicieli, strażników i katów.

1 Po latach 1937–1938 wolnych stanowisk było sporo. Sprawowanie władzy przez czasowo wykonujących obowiązki było na porządku dziennym. Z powodu niefortunnego skrótu (ros. WRID odczytywano jako wrieditielstwo, czyli szkodnictwo) oraz skojarzeń, jakie wywoływał, trzeba było wprowadzić nowe określenie – cz.p.o., czasowo pełniący obowiązki (przyp. autora).

2 „Krasnaja Zwiezda”, 20 września 2006.

3 Mołotow, Malenkow, Kaganowicz, 1957. Stenogram czerwcowego plenum KC KPZR, Moskwa 1998, s. 747.

4 Rozkaz ludowego komisarza obrony nr 400, 7 listopada 1940 r.

Spis treści

TATIANA – TAJNA BROŃ

Dedykacja

Motto

Niezbędne wyjaśnienie

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Rozdział 20

Rozdział 21

Rozdział 22

Rozdział 23

Rozdział 24

Rozdział 25

Rozdział 26

Rozdział 27

Rozdział 28

Fotografie

Strona redakcyjna

Tytuł oryginału: Итак, она звалась Татьяной

Copyright © Wiktor Suworow, 2013

All rights reserved

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2013

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

W publikacji wykorzystano czcionkę z rodziny Liberation (https://fedorahosted.org/liberation-fonts/)

Redakcja: Błażej Kemnitz, Krzysztof Tropiło

Redakcja merytoryczna: Hubert Kuberski

Opracowanie graficzne serii i projekt okładki: Zbigniew Mielnik

Fotografie na okładce: © Corbis/FotoChannels

Wydanie I e-book

(opracowane na podstawie wydania książkowego:

Tatiana – tajna broń, wyd. I, Poznań 2013)

ISBN 978-83-7818-234-4

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

e-Book: www.kaladan.pl