Naomi Novik

Zwycięstwo orłów

Przełożył
Jan Pyka

Dom Wydawniczy REBIS

Dla dr Soni Novik,
która dała tej książce dom

Część I

Rozdział 1

Tereny rozpłodowe nazwano Pen Y Fan z powodu tkwiącego w ich środku na kształt ostrza siekiery pasma gór o lśniących lodem graniach i nagich zboczach, które wyrastały wysoko ponad wrzosowiska. Wprawdzie trwała jeszcze chłodna walijska jesień, ale milowymi krokami zbliżała się już zima, a smoki były senne, bierne, zainteresowane jedynie posiłkami. Na całym terenie było ich kilkaset, rozlokowanych głównie w jaskiniach lub na skalnych półkach, na których mogły się zmieścić. Oprócz karmienia nie zapewniono im żadnych wygód, nie ustalono też żadnych reguł porządkowych, a pas wykoszonej wokół granic ziemi, gdzie w nocy płonęły pochodnie, wyznaczał linie, których nie wolno im było przekraczać i za którymi widać było w dali światła miasta, wesoło migoczące i zakazane.

Temeraire po przybyciu na miejsce znalazł i oczyścił wielką jaskinię, w której zamierzał zamieszkać. Początkowo była jednak bardzo wilgotna i nie udawało mu się jej osuszyć niezależnie od tego, ile trawy naniósł do środka, żeby ją wymościć, i jak długo machał skrzydłami, by wprawić w ruch powietrze, co w żadnym razie nie odpowiadało jego instynktownemu poczuciu godności, które nakazywało mu znosić wszelkie niewygody ze stoicką cierpliwością, tyle że nie było to zbytnio satysfakcjonujące, kiedy nikt nie doceniał takiej postawy. A innym smokom było to z całą pewnością zupełnie obojętne.

Temeraire był pewny, że on i Laurence postąpili właściwie, kiedy zabierali lekarstwo do Francji, i że nikt rozsądny nie mógł się z tym nie zgodzić; ale tak na wszelki wypadek przygotował się w duchu na to, iż może się spotkać z dezaprobatą lub pogardliwym traktowaniem, i obmyślił kilka bardzo przekonujących argumentów na swoją obronę. Najważniejsze oczywiście było to, że taki sposób prowadzenia wojny był tchórzliwy i niegodny: jeśli rząd chciał pokonać Napoleona, powinien z nim walczyć otwarcie, a nie zarażać chorobą jego smoki, żeby uzyskać łatwe zwycięstwo; jakby brytyjskie smoki nie mogły pobić francuskich bez oszustwa.

– A poza tym – dodał – poumierałyby nie tylko francuskie smoki: zaraza dotknęłaby także naszych przyjaciół z Prus, którzy są uwięzieni na terenach rozpłodowych, a może dotarłaby nawet aż do Chin; co byłoby jak podkradanie innym jedzenia, kiedy nie jest się głodnym, lub rozbijanie ich jaj.

Wygłosił tę sugestywną mowę do ścian jaskini, ćwicząc ją i utrwalając w pamięci: nie chcieli mu dać piaskowego stołu i nie miał nikogo ze swojej załogi, kto mógłby ją zanotować; nie miał też Laurence’a, który pomógłby mu obmyślić, co konkretnie powinien powiedzieć. Powtarzał więc w kółko te argumenty, żeby ich nie zapomnieć. A gdyby to nie okazało się przekonujące, myślał, mógłby zwrócić uwagę, że w końcu to on zdobył lekarstwo: on i Laurence, wraz z Maksimusem, Lily i resztą ich formacji, i jeśli komuś przysługiwało prawo decydowania o tym, z kim można by się nim podzielić, to właśnie im: nikt by nawet o nim nie wiedział, gdyby on, Temeraire, nie zapadł na tę chorobę w Afryce, gdzie rosły leczące ją grzyby.

Mógł sobie oszczędzić kłopotu. Nikt go o nic nie oskarżył ani, o czym czasem w głębi ducha myślał, gdy się nieco rozmarzył, choć jednocześnie wiedział, że jest to niemal niemożliwe, nie ogłosił go bohaterem. Ponieważ nikogo to nie obchodziło.

Starsze smoki, nie dzikie, lecz w stanie spoczynku, były trochę ciekawe ostatnich wydarzeń związanych z wojną, ale tylko trochę, gdyż bardziej interesowało je opowiadanie o dawnych bitwach, w których brały udział; a reszta była wciąż poruszona ostatnią epidemią, ale tylko w takim stopniu, w jakim to dotyczyło ich samych. Przejmowały się losem ofiar zarazy, ale tylko tych ze swojego grona; złościło je, że tak dużo czasu upłynęło, zanim lekarstwo do nich dotarło; ale nie miało dla nich najmniejszego znaczenia, że zachorowały także smoki we Francji, ani to, że zaraza rozprzestrzeniłaby się po całym świecie, pochłaniając tysiące ofiar, gdyby Temeraire i Laurence nie wykradli lekarstwa; nie dbały także o to, że Lordowie Admiralicji uznali ten czyn za zdradę i skazali Laurence’a na śmierć.

Nie musiały o nic dbać. Były karmione i dla każdego zawsze starczało jedzenia. Jeśli nawet warunki, w których żyły, nie należały do zbyt przyjemnych, nie były gorsze od tych, do jakich przywykły stare smoki, gdy jeszcze pełniły służbę; nawet nie słyszały o pawilonach i nie przyszło im do głowy, że mogłyby żyć wygodniej. Nikt nie niszczył jaj; dozorcy wywozili je, ale z najwyższą ostrożnością, w wozach wymoszczonych słomą, ogrzewane butlami z gorącą wodą, a w zimie dodatkowo okryte wełnianymi kocami; i przynosili wiadomości o ich stanie, aż wykluły się młode; każdy zatem wiedział, że jaja są bezpieczne w ich rękach; nawet bezpieczniejsze, niż gdyby zostały pod opieką któregoś z rodziców, a więc także te smoki, które nigdy nie miały własnych kapitanów, chętnie przekazywały ludziom swoje.

Żaden ze smoków nie mógł odlatywać zbyt daleko, gdyż pora karmienia nie była ustalona, lecz każdego dnia wybierana losowo, jeśli zatem któryś oddalił się poza zasięg głosu dzwonów, było całkiem prawdopodobne, że się spóźni i przez cały dzień będzie głodny. Dlatego też nie powstała tam większa społeczność, która utrzymywałaby jakieś kontakty z innymi terenami rozpłodowymi lub kryjówkami. Tylko czasami jakiś smok przybywał z daleka, żeby się parzyć z którymś z miejscowych; ale nawet to było dla nich przygotowywane przez dozorców. Zamiast coś robić, myślał z goryczą Temeraire, siedziały tam wszystkie niczym dobrowolni więźniowie swojego terytorium. Sam by nigdy tego nie wytrzymał, gdyby nie chodziło o Laurence’a, którego w razie jego nieposłuszeństwa bez wątpienia natychmiast by stracono. Początkowo trzymał się z dala od innych smoków. Miał sporo do zrobienia w swojej jaskini: pomimo pięknego widoku, który się z niej roztaczał, pozostała niezajęta, gdyż była zbyt mała i z tego powodu było mu w niej dość ciasno. Jednak za nią znajdowała się dużo obszerniejsza komora, widoczna przez dziury w tylnej ścianie, które stopniowo powiększył, ostrożnie krusząc skałę swoim rykiem. Nie spieszył się i ta praca trwała dłużej, niż może było konieczne – chętnie poświęcił na to kilka dni. Jaskinię trzeba było potem oczyścić z gruzów, starych ogryzionych kości i zawadzających głazów, które dla porządku skrupulatnie powyciągał nawet z zaułków zbyt małych, by mógł się w nich ułożyć. Znalazł także w dolinie kilka wielkich chropowatych kamieni, za których pomocą wygładził nieco ściany, wzbijając przy tym chmury kurzu.

Kurz tak drażnił jego nozdrza, że chciało mu się kichać, ale nie przestawał pracować. Ze sklepienia komory zbił stalaktyty, a stalagmity na dnie obtłukł do tego stopnia, że nie pozostał po nich nawet ślad, a kiedy uznał, że jest zadowolony z rezultatu, poukładał wzdłuż ścian jego obecnego przedsionka ładne kamienie i zeschłe gałęzie drzew, powykręcane i zbielałe, które zebrał w lasach i wąwozach. Chciałby mieć w środku stawek i fontannę, ale nie wiedział, jak doprowadzić tam wodę, zadowolił się więc cyplem wcinającym się głęboko w jezioro Llyn y Fan Fawr, który także uznał za swój.

Na zakończenie wyrzeźbił nad wejściem do jaskini swoje imię zarówno chińskimi znakami, jak i po angielsku, chociaż litera R sprawiła mu pewien kłopot i ostatecznie wyglądała raczej jak odwrócona cyfra 4. Kiedy już to wszystko zrobił, pozostała mu jedynie rutyna codziennego dnia. Pobudka, kiedy promienie wschodzącego słońca oświetlały wejście do jaskini, odrobina ćwiczeń, drzemka, następna pobudka, gdy pasterze bili w dzwon, jedzenie, kolejna drzemka, odrobina ćwiczeń, i znowu sen; i tak kończył się każdy dzień – nie było nic innego do zrobienia. Raz wybrał się na polowanie i dlatego nie było go w porze karmienia; później tego samego dnia jeden z małych smoków przyniósł zarządcę terenów, pana Lloyda, i lekarza, który miał sprawdzić, czy Temeraire nie jest chory. Razem palnęli mu tak surowe kazanie na temat kłusownictwa, że z uwagi na Laurence’a poczuł się bardzo niepewnie.

Mimo to Lloyd także nie myślał o nim jak o zdrajcy; zbyt mało go obchodził, żeby brać pod uwagę taką możliwość. Zarządca terenów rozpłodowych dbał tylko o to, żeby jego podopieczni przebywali w ich granicach, jedli i parzyli się; było mu obojętne, że mogą mieć poczucie własnej godności, a jeśli Temeraire robił coś, co odbiegało od normy, uważał to za zawracanie głowy.

– Już dobrze, dobrze – mawiał żartobliwie – odwiedzi nas dziś milutka dama Anglewing, świeżutka i śliczna; będziemy mieli przyjemny wieczór, co? Może chcielibyśmy najpierw przekąsić odrobinę cielęciny? Tak, chcielibyśmy, jestem pewny.

Ponieważ sam odpowiadał na własne pytania, Temeraire’owi pozostało tylko siedzieć i słuchać, zwłaszcza że był pewny, iż gdyby spróbował powiedzieć: „Nie, wolałbym sarninę, i mógłbyś ją najpierw upiec”, jego słowa zostałyby zignorowane.

Wszystko to niemal wystarczało, żeby zniechęcić go do robienia jaj, a poza tym Temeraire był coraz bardziej pewny, iż jego matka nie pochwaliłaby tego, jak często oni chcą, by próbował, i jak mało przejmują się właściwym doborem partnerek. Lien z pewnością skwitowałaby to jak najbardziej obraźliwym prychnięciem. To nie był wina smoczyc, które mu przysyłano. Wszystkie były bardzo miłe, ale większość z nich nigdy przedtem nie złożyła jaja, a część nie wzięła jeszcze udziału w prawdziwej bitwie ani nie zrobiła w życiu niczego interesującego. Dlatego też były bardzo zakłopotane, gdy nie mogły mu dać odpowiedniego prezentu, który by to zrekompensował; a on nie potrafił udawać, że nie jest niezwykłym smokiem, nawet gdyby chciał. A nie chciał, w żadnym razie, chociaż nie miał nic przeciwko temu, żeby spróbować z Bellusą, biedną młodą smoczycą rasy Malachite Reaper, przysłaną przez Admiralicję z Edynburga, która nie miała na swym koncie ani jednej akcji bojowej i która z żałosną miną ofiarowała mu mały dywanik, czyli wszystko, na co było stać jej speszonego kapitana: tym prezentem można by co najwyżej okryć największy pazur Temeraire’a.

– Jest bardzo ładny – powiedział z zakłopotaniem Temeraire – i tak przemyślnie wykonany; bardzo mi się podobają kolory – dodał i spróbował rozłożyć go ostrożnie na małym kamieniu przy wejściu, ale ten gest wprawił ją w jeszcze większe przygnębienie.

– Ogromnie przepraszam – wybuchnęła – on nie chciał zrozumieć, wcale, i myślał, że ja nie będę chciała, a potem powiedział... – Przerwała gwałtownie, jeszcze bardziej zmieszana; więc Temeraire był pewny, że cokolwiek jej kapitan powiedział, nie było to wcale miłe. Ubodło go to i nie mógł nawet odpowiedzieć jedną ze swoich przygotowanych ripost, ponieważ ona sama nie powiedziała mu niczego przykrego. Zrobił zatem to, czego od niego oczekiwano, ale bez większej ochoty. Postanowił, że będzie cierpliwy i spokojny we wszystkich sprawach; że nie będzie sprawiał żadnych kłopotów. Będzie idealnie posłusznym więźniem.

Temeraire nie pozwalał sobie myśleć zbyt dużo o Laurensie; nie ufał sobie. Trudno mu było znieść to uczucie głębokiego, niemal obezwładniającego niepokoju, które pojawiało się, kiedy uświadamiał sobie, że nie wie, co się dzieje z Laurence’em, w jakim on jest stanie. Smok wiedział w każdej chwili, gdzie jest jego platynowy wisior i złoty łańcuch, które stanowiły jego własność, a swoje ozdobne pochwy na pazury zostawił Emily i był pewny, że pod jej opieką są bezpieczne. Normalnie wierzyłby też, że Laurence potrafi uchronić się przed zagrożeniem; że przynajmniej nie planuje jakiegoś niebezpiecznego posunięcia bez ważnego powodu, co niestety zwykł czasem robić; ale okoliczności nie były takie, jakie powinny być, no i upłynęło już tak dużo czasu. Przedstawiciele Admiralicji obiecali mu, że dopóki będzie się dobrze zachowywał, Laurence nie zostanie powieszony, ale tym ludziom nie można było ufać, w żadnym razie. Temeraire podejmował co najmniej dwa razy w tygodniu decyzję, że wyruszy natychmiast do Dover lub do Londynu – tylko po to, żeby popytać, żeby sprawdzić, czy tego nie zrobili, żeby się upewnić – ale zawsze zanim wyleciał, ogarniały go wątpliwości. Przypominał sobie, że nie wolno mu zrobić niczego, co przekonałoby władze, że on jest nieposłuszny, a zatem Laurence nie jest im potrzebny. Musi być potulny i godzić się na wszystko, czego od niego chcą.

Mimo tych postanowień jego cierpliwość była już niemal wyczerpana pod koniec trzeciego tygodnia pobytu w Pen Y Fan, kiedy Lloyd sprowadził mu gościa, dżentelmena, którego głośno napominał:

– Niech pan pamięta, żeby nie denerwować tego kochanego stworzenia, ale mówić do niego miłym tonem, powoli i łagodnie jak do konia.

Rozdrażniło to Temeraire’a, zanim jeszcze usłyszał, że ma przed sobą wielebnego Daniela Salcombe’a.

– Ach, to ty – powiedział takim tonem, że wielebny spojrzał na niego z zaskoczeniem – tak, doskonale wiem, kim jesteś; czytałem twój bardzo głupi list do Towarzystwa Królewskiego i przypuszczam, że przyszedłeś tutaj, oczekując, iż będę się zachowywał jak papuga lub pies.

Salcombe wyjąkał jakieś usprawiedliwienie, ale nie ulegało wątpliwości, że właśnie tak było. Następnie zaczął z mozołem odczytywać z przygotowanej listy jakieś zupełnie nonsensowne pytania dotyczące predestynacji, ale Temeraire nie miał ochoty na nie odpowiadać.

– Zamilcz, proszę – przerwał. – Święty Augustyn wyjaśnił to lepiej niż ty, a i tak nawet wtedy nie miało to większego sensu. Poza tym nie zamierzam się przed tobą popisywać niczym jakieś cyrkowe zwierzę. Naprawdę nie chce mi się rozmawiać z kimś tak niedouczonym, że nie czytał nawet Dialogów Konfucjusza – dodał, wyłączając w duchu z tego grona Laurence’a; ale z drugiej strony Laurence nigdy nie udawał uczonego i nie pisał obraźliwych listów o ludziach lub smokach, których nie znał. – A co do tego, że smoki nie rozumieją matematyki, to jestem pewny, iż znam ją lepiej od ciebie.

Narysował pazurem na ziemi trójkąt i oznaczył dwa jego krótsze boki.

– Proszę bardzo; podaj mi długość trzeciego i wtedy będziemy mogli rozmawiać; jeśli tego nie wiesz, odejdź i przestań udawać, że wiesz coś o smokach.

Ten prosty rysunek wprawił w zakłopotanie kilku dżentelmenów, kiedy Temeraire naszkicował go podczas przyjęcia w londyńskiej kryjówce, i rozwiał przy okazji złudzenia smoka co do ogólnej znajomości matematyki wśród ludzi. Wielebny Salcombe najwyraźniej także zaniedbał tę część swego wykształcenia, gdyż popatrzył na ziemię, zaczerwienił się aż po czubek swej głównie łysej głowy, po czym odwrócił się gniewnie w stronę Lloyda i powiedział:

– Namówiłeś to stworzenie do tego, jak przypuszczam! Przygotowałeś z góry te uwagi... – Ale kiedy zobaczył, że Lloyd patrzy na niego z szeroko otwartymi ustami i wyrazem całkowitego niezrozumienia na twarzy, uświadomił sobie zapewne, jak mało jest prawdopodobne, że jego oskarżenia są prawdziwe, gdyż natychmiast się poprawił: – Ktoś ci je dał, a ty nauczyłeś ich tego stwora, żeby wprawić mnie w zakłopotanie...

– Nigdy bym tego nie zrobił, sir – zaprotestował Lloyd, na próżno, co tak rozzłościło Temeraire’a, że prawie pozwolił sobie na cichy, bardzo cichy ryk; w ostatniej chwili opanował się jednak i tylko warknął. Salcombe i tak rzucił się do ucieczki, ścigany przez Lloyda, który głośno domagał się napiwku. Stało się jasne, że za pieniądze pozwolił przyjść tam Salcombe’owi, który chciał się pogapić na Temeraire’a, jakby on rzeczywiście był cyrkowym zwierzęciem; kiedy smok sobie to uświadomił, pożałował, że nie zaryczał, albo jeszcze lepiej, że nie wrzucił ich obu do jeziora.

Po chwili jednak jego gniew zgasł. Opuścił głowę i pomyślał, poniewczasie, że może powinien jednak porozmawiać z Salcombe’em. Lloyd nie chciał mu czytać ani opowiadać o tym, co działo się na świecie, nawet gdy Temeraire zadawał mu pytania powoli i wyraźnie, żeby je zrozumiał. Zwykle odpowiadał swym irytującym tonem: „Już dobrze, dobrze, nie będziemy się martwić o takie sprawy, nie ma sensu się denerwować”. Salcombe, chociaż był ignorantem, chciał odbyć z nim rozmowę; i być może udałoby się go namówić do przeczytania jakiegoś artykułu z czasopisma naukowego lub gazety... Och, czego bym nie zrobił za gazetę, pomyślał Temeraire.

Przez ten cały czas ciężkie smoki kończyły obiad. Największy z nich, ogromny Regal Copper, wypluł dobrze przeżute, szare i splamione krwią runo, głośno beknął i odleciał do swojej jaskini. Zwolnił tym samym miejsce na polanie dla innych smoków, średniej wagi, lekkich i małych kurierskich, które zaczęły się pospiesznie zlatywać ze wszystkich stron po należne im owce i krowy, a że nawoływały się przy tym głośno, powstał lekki harmider. Temeraire nie poruszył się, tylko przysiadł nieco niżej, kiedy one sprzeczały się i hałasowały dookoła niego, i nie podniósł głowy nawet wtedy, gdy jedna smoczyca, średniej wagi o szczupłych, niebiesko-zielonych nogach, usadowiła się dokładnie naprzeciw niego, po czym zaczęła jeść, rozgryzając głośno owcze kości.

– Rozważyłam tę kwestię – poinformowała go w pewnej chwili, z pyskiem pełnym mięsa – i doszłam do wniosku, że we wszystkich przypadkach, kiedy kąt jest równy dziewięćdziesiąt stopni, jak zapewne zamierzałeś to narysować, długość najdłuższego boku musi być liczbą, która pomnożona przez siebie jest równa sumie także pomnożonych przez siebie długości krótszych boków. – Przełknęła głośno i oblizała pysk. – Całkiem interesujące spostrzeżenie; jak do niego doszedłeś?

– Nie doszedłem – wymamrotał Temeraire. – To twierdzenie Pitagorasa; zna je każdy, kto ma wykształcenie. Laurence mnie go nauczył – dodał i poczuł się jeszcze gorzej.

– Hm – burknęła smoczyca, raczej wyniośle, i odleciała.

Ale następnego ranka pojawiła się przy jaskini Temeraire’a, bez zaproszenia, i obudziła go, szturchając nosem.

– Może chciałbyś się dowiedzieć – odezwała się – że istnieje wzór, który wymyśliłam, pozwalający obliczyć dowolną potęgę sumy dwóch liczb. Co ten twój Pitagoras powie na to?

– Wcale go nie wymyśliłaś – odrzekł Temeraire, zirytowany, że obudziła go tak wcześnie i że ma przed sobą kolejny pusty dzień. – To wzór na potęgi dwumianu, który dawno temu wyprowadził Yang Hui[1]. – Powiedziawszy to, zakrył głowę skrzydłem i spróbował znowu zasnąć.

Myślał, że na tym się skończy, ale cztery dni później, kiedy leżał nad swoim jeziorem, dziwna smoczyca wylądowała obok niego, najeżona, i oznajmiła pospiesznie, tak że słowa niemal potykały się o siebie nawzajem:

– No dobrze, właśnie opracowałam coś zupełnie nowego: liczba pierwsza o konkretnym numerze, na przykład dziesiąta, jest zawsze bardzo bliska wartości tego numeru pomnożonej przez wykładnik potęgi, do której trzeba podnieść pewną liczbę p, żeby otrzymać tę samą wartość... a liczba p – dodała – jest bardzo ciekawą liczbą, którą także odkryłam i nazwałam swoim imieniem...

– Na pewno nie – przerwał jej lekceważąco Temeraire, kiedy zrozumiał, o czym mówiła. – To jest liczba e i mówisz o logarytmie naturalnym, a co do reszty, co do tego o liczbach pierwszych, to wszystko bzdura; weźmy choćby piętnastą liczbę pierwszą... – i tu umilkł, obliczając w głowie wartość.

– Widzisz – powiedziała tryumfalnie, kiedy po sprawdzeniu kilkunastu przykładów Temeraire był zmuszony przyznać, że irytująca nieznajoma może mieć do pewnego stopnia rację. – I nie próbuj mi wmawiać, że pierwszy wymyślił to Pitagoras – dodała, wypinając pierś – albo Yang Hui, bo zasięgnęłam języka i okazuje się, iż nikt o nich nie słyszał; nie ma ich w żadnej z kryjówek ani na terenach rozpłodowych, a więc możesz przestać oszukiwać. Od razu tak pomyślałam; kto słyszał o smoku o tak dziwacznym imieniu jak Yang Hui; to jakiś nonsens.

Temeraire nie był póki co ani tak przygnębiony, ani zmęczony, żeby zapomnieć, jak strasznie jest znudzony, a zatem był mniej skłonny do obrazy.

– To nie smoki, żaden z nich – odpowiedział – a poza tym obaj już nie żyją, od wielu, wielu lat; Pitagoras był Grekiem, a Yang Hui był z Chin.

– To skąd wiesz o tym, co oni wymyślili? – zapytała podejrzliwie.

– Laurence mi o tym czytał – oznajmił Temeraire. – A skąd ty czerpiesz te swoje pomysły, jeśli nie z książek?

– Sama to wymyślam – wyjaśniła smoczyca. – Nie ma tu zbyt wiele do roboty.

Na imię miała Perscitia. Była eksperymentalną krzyżówką Malachite Reapera i lekkiego Pascal’s Blue, która okazała się cięższa, wolniejsza i bardziej nerwowa, niż spodziewali się hodowcy. Na dodatek jej umaszczenie trudno było nazwać ochronnym: ciało i skrzydła miała jaskrawoniebieskie, poprzecinane jasnozielonymi pasami, a kolce na jej grzbiecie były szeroko rozrzucone. Nie była też stara, w przeciwieństwie do większości noszących kiedyś uprząż smoków, które przebywały na terenach rozpłodowych, i sama zrezygnowała ze swojego kapitana.

– Cóż – odpowiedziała na pytanie Temeraire’a – nie miałam nic przeciwko mojemu kapitanowi. To on mi pokazał, jak się rozwiązuje równania, kiedy byłam mała. Ale nie widziałam żadnego sensu w tym, żeby iść na wojnę, dać się postrzelić lub poszarpać pazurami, i to z powodów, których nikt nie potrafił mi wyjaśnić. A kiedy się okazało, że nie chcę walczyć, on mnie więcej nie chciał. – To ostatnie zdanie wygłosiła dość beztroskim tonem, ale jednocześnie unikała wzroku Temeraire’a.

– Jeśli masz na myśli walkę w formacjach, zupełnie ci się nie dziwię; to bardzo nużące – odparł Temeraire. – W Chinach krzywo na mnie patrzyli – dodał, chcąc okazać współczucie – ponieważ walczę; Niebiańskie nie powinny tego robić.

– Chiny muszą być wspaniałym krajem – powiedziała tęsknym głosem Perscitia, a Temeraire w żadnym razie nie zamierzał temu przeczyć. Pomyślał też ze smutkiem, że gdyby tylko Laurence tego chciał, mogliby już być w Pekinie i znowu spacerować w ogrodach Pałacu Letniego; nie miał okazji oglądać ich jesienią.

A potem nagle sobie coś uświadomił i poderwał głowę.

– Powiedziałaś, że zasięgnęłaś języka; co przez to rozumiesz? – zapytał. – Przecież nie możesz się stąd oddalać.

– Oczywiście, że nie – odpowiedziała. – Dałam Monceyowi połowę mojego obiadu, a on poleciał do Brecon i przekazał moje pytanie smokom kurierskim. Dziś rano poleciał tam znowu i wrócił z odpowiedzią, że nikt nie słyszał o kimkolwiek, kto nosiłby jedno z tych imion.

– Och... – zaczął Temeraire, a jego kreza się podniosła – och, proszę; kim jest ten Moncey? Dam mu, co zechce, jeśli się tylko dowie, gdzie jest Laurence; może mieć mój cały obiad, przez tydzień.

Moncey był Winchesterem, który wkrótce po wykluciu zerwał się ze smyczy i wymknął przez wrota stodoły, gdyż nie podobał mu się kandydat na jego kapitana, i tak uciekł z Korpusu. Zwabiono go ostatecznie na tereny rozpłodowe, bardziej obietnicami towarzystwa niż karmienia, gdyż był stworzeniem, które nie lubiło samotności. Mały i ciemnopurpurowy, wyglądał z daleka jak każdy inny Winchester, i nie wzbudzał ciekawości, gdy widziano go poza granicami terenów rozpłodowych ani gdy okazywało się, że jest nieobecny podczas codziennego karmienia. Jeśli tylko za posiłki, które musiał opuścić, otrzymywał odpowiednią rekompensatę, chętnie wyświadczał najróżniejsze przysługi.

– Hm, a gdybyś dał mi jedną z tych krów, tych ładnych, tłustych, które trzymają specjalnie dla ciebie na te dni, kiedy łączysz się z jakąś smoczycą, żeby zrobić jajo? – zapytał Moncey. – Chciałbym sprawić przyjemność Laculli – dodał radośnie.

– To rabunek w biały dzień – oburzyła się Perscitia, ale Temeraire nie dbał o to; zresztą smak krów mu już zbrzydł, gdyż oznaczał kolejną z tych żałosnych, krępujących wieczornych sesji. Dlatego bez targowania skinął głową, godząc się na propozycję małego smoka.

– Ale niczego nie obiecuję – ostrzegł Moncey. – Wyślę zapytanie, bez obaw, ale jeśli chcemy, żeby dotarło do wszystkich kryjówek i do Irlandii, może upłynąć kilka tygodni, zanim czegoś się dowiemy, a może się też okazać, iż nikt o nim nie słyszał.

– Na pewno otrzymamy odpowiedź – odparł cicho Temeraire – jeśli on nie żyje.

Kula przebiła dziób okrętu i przetoczyła się przez całą długość dolnego pokładu z łoskotem, któremu akompaniował stukot bijącego w ściany pomieszczenia gradu odłamków i drzazg. Młody żołnierz piechoty morskiej, który pilnował aresztu, drżał, od kiedy na górze rozległ się sygnał wzywający załogę na stanowiska bojowe; jego podniecenie, pomyślał Laurence, było mieszanką niepokoju, pragnienia zrobienia czegoś i frustracji spowodowanej tym, że w takiej chwili jest całkowicie bezużyteczny: to uczucie więzień, który był w swojej celi jeszcze bardziej bezużyteczny, całkowicie podzielał. Kiedy kula dotarła do aresztu, zdawała się już tylko wolno toczyć. Młody żołnierz najwyraźniej uznał, że ma wreszcie okazję coś zrobić i wyciągnął nogę, by ją zatrzymać, zanim Laurence zdążył krzyknąć.

Widział już na innych polach bitew, jak równie nieprzemyślane, odruchowe zachowania prowadziły do mniej więcej takich samych rezultatów: kula oderwała większą część stopy żołnierza i potoczyła się dalej, przeszła przez metalowe okratowanie, wyrwała drzwi aresztu z górnych zawiasów i na koniec wbiła się na dwa cale w dębową ścianę okrętu. Laurence pchnął wiszące krzywo drzwi, wyszedł z celi i zdjąwszy krawat, owinął nim nogę żołnierza; młodzieniec wciąż patrzył z osłupieniem na krwawy kikut i trzeba go było trochę namawiać, żeby pokuśtykał na najniższy pokład.

– Czysty strzał; jestem pewny, że resztę da się łatwo usunąć – powiedział pocieszająco Laurence, po czym zostawił go pod opieką lekarzy i ruszył na górę, skąd wciąż dobiegał huk dział.

Po schodni rufowej wspiął się na pokład działowy i zanurzył się w panującym tam chaosie: wpadające przez otwarte ambrazury światło dnia roziskrzyło chmurę prochowego dymu i kurzu wzniesionego przez armaty. „Rycząca Martha” zerwała się z lin i pięciu ludzi wbijało teraz kliny pod koła wózka, żeby utrzymać ją w miejscu na kołyszącym się pokładzie przez czas konieczny do jej ponownego zabezpieczenia; w każdej chwili mogła się potoczyć po deskach, miażdżąc ludzi, i być może wybić dziurę w burcie.

– Spokojnie, malutka, trzymaj się, trzymaj się mocno... – mówił do niej dowódca obsługi takim tonem, jakby uspokajał płochliwego konia, i krzywiąc się z bólu, próbował trzymać gorącą lufę; drzazgi, które wbiły się w jego twarz, wyglądały jak kolce jeża.

W dymie i czerwonym świetle wystrzałów nikt nie rozpoznał Laurence’a; był tylko kolejną parą rąk. Wciąż miał w kieszeni płaszcza rękawice awiatora; założył je szybko i chwyciwszy wylot lufy, pociągnął z całej siły. Działo było nadal tak gorące, że mimo grubej skóry piekły go dłonie. W końcu artylerzyści założyli nowe liny, po czym stanęli dookoła „Ryczącej Marthy”, drżąc jak zmęczone po ciężkim biegu konie, zdyszani i zlani potem. Nie otwierali ognia, gdyż z pokładu rufowego nie dobiegł żaden rozkaz, a przez furtę działową nie było widać żadnej nieprzyjacielskiej jednostki. Laurence dotknął burty i wyczuł, że kadłub okrętu mocno pracuje, poddany jakimś ogromnym naprężeniom, wydając jednocześnie coś w rodzaju niskiej, jękliwej skargi, jakby próbował płynąć zbyt ostro na wiatr. Towarzyszyło temu dziwne bulgotanie wody po bokach żaglowca. Laurence nigdy nie słyszał takiego dźwięku, a przecież znał Goliatha. Kiedy był chłopcem, przesłużył na nim cztery lata jako midszypmen, potem jako porucznik spędził tu jeszcze dwa i wziął udział w bitwie pod Abukirem; jeszcze niedawno był pewny, że potrafi rozpoznać każdy odgłos wydawany przez okręt.

Wysunął głowę przez otwór strzelniczy i zobaczył nieprzyjacielski statek, który przeciął ich kurs i właśnie skręcał, szykując się do ataku: była to tylko fregata, piękny trzydziestosześciodziałowy żaglowiec, którego salwa burtowa ważyła mniej niż połowa salwy Goliatha. Na pierwszy rzut oka zamiar podjęcia walki przez francuską jednostkę przy takiej dysproporcji sił wydawał się absurdalnym pomysłem i Laurence nie mógł zrozumieć, dlaczego nie wykonali jeszcze zwrotu, żeby ostrzelać jej rufę. Zamiast tego słychać było niezbyt głośne dudnienie dziobowych dział pościgowych, których ogień nie mógł zagrozić przeciwnikowi. Wychyliwszy się jeszcze bardziej, popatrzył wzdłuż okrętu i zobaczył, że został przebity ogromnym harpunem, który wystawał z jego burty, jakby był wielorybem. Tkwiący w statku koniec był zaopatrzony w kilka przemyślnie zakrzywionych zadziorów, które po silnym szarpnięciu do tyłu, wgryzły się głęboko w drewno; lina zaczepiona na drugim końcu harpuna wznosiła się coraz wyżej i wyżej w powietrze, gdzie trzymały ją dwa smoki wagi ciężkiej: starszy Parnassian, najpewniej sprzedany Francji w czasach pokoju, i Grand Chevalier.

To nie był jedyny harpun: Laurence dostrzegł jeszcze trzy kolejne liny, które zwisały z ich łap ku dziobowi Goliatha, oraz dwie inne, które biegły w stronę jego rufy. Smoki były zbyt wysoko, żeby mógł się zorientować we wszystkich szczegółach, zwłaszcza że pokład się kołysał, ale domyślił się, iż liny były w jakiś sposób przymocowane do ich uprzęży, i zwyczajnie lecąc razem oraz ciągnąc, obracały okręt i kierowały jego dziób pod wiatr, który wiejąc prosto w jego żagle, niemal go zatrzymał. Oba były poza zasięgiem armat i chociaż jeden z nich kichał w rezultacie gwałtownego ognia z dział pieprzowych, musiały jeszcze tylko kilka razy uderzyć skrzydłami, żeby oddalić się od chmury pieprzu, pociągając przy okazji okręt.

– Siekiery, siekiery – krzyczał porucznik, a jego głos utonął po chwili w brzęku żelaza, kiedy bosmani zaczęli rozsypywać na podłodze naręcza broni: siekiery, kordy i noże. Ludzie chwytali je pospiesznie i wychylając się przez otwory strzelnicze, rąbali liny, próbując uwolnić okręt, ale te były zbyt luźne, żeby ich wysiłki na coś się zdały. Stało się jasne, że ktoś musi wyjść przez luk na zewnątrz, żeby je poprzecinać i zrobić to na burcie okrętu pod bezpośrednim ogniem z fregaty, która właśnie kończyła zwrot.

W pierwszej chwili nikt się nie poruszył; potem Laurence wyciągnął rękę i podniósł ze stosu broni krótki ostry kord. Porucznik spojrzał mu w twarz, rozpoznał go, ale nic nie powiedział. Laurence podszedł do ambrazury i wysunął się na zewnątrz; szybko wiele rąk chwyciło go za nogi, żeby go przytrzymać, a porucznik znowu zaczął wykrzykiwać rozkazy; już wkrótce z górnego pokładu spuszczono mu sznur, dzięki czemu mógł się zaprzeć o kadłub. Wiele twarzy patrzyło na niego z niepokojem, w większości obcych; chwilę potem jeszcze jeden człowiek spuścił się w dół z relingu, a po nim następni, żeby się zająć pozostałymi harpunami.

Wytężywszy wszystkie siły, Laurence zaczął ciąć linę, która była spleciona z trzech sznurów, grubych jak męski nadgarstek i pokrytych smołowanym płótnem. Na tle pomalowanej burty okrętu stanowił doskonały cel dla dział fregaty, ale się tym nie przejmował. Jeśli zostanie zabity, rodzinie oszczędzony będzie przynajmniej wstyd związany z jego egzekucją, której termin odroczono tylko dlatego, żeby był łańcuchem na szyi Temeraire’a do czasu, aż Admiralicja uzna, że smok się już uspokoił i przyzwyczaił do nowej sytuacji, i że może się już obyć bez Laurence’a. Wtedy to wyrok zostanie wykonany, ale może to nastąpić po wielu długich latach, które Laurence spędzi w lochu lub wnętrzu jakiegoś okrętu.

Nie zastanawiał się nad tym zbyt głęboko; ot, przyszła mu ta myśl do głowy mimowolnie, kiedy pracował. Był zwrócony plecami do morza, nie widział zatem fregaty ani toczącej się dalej bitwy; jego światem były spękana farba na burcie Goliatha, kiedyś lśniącej lakierem, a teraz chropowatej, oraz fale zimnego morza, wspinające się po kadłubie okrętu i opryskujące mu plecy. W dali słychać było grzmot dział, ale Goliath milczał. Artylerzyści oszczędzali proch i kule do czasu, gdy armaty będzie można skutecznie użyć. Najgłośniejszymi odgłosami, które docierały do jego uszu, były stęknięcia wiszących w pobliżu ludzi, którzy cięli liny swoich harpunów. Nagle jeden z nich wrzasnął, puścił sznur i runął do wzburzonego morza; mały, szybki smok kurierski, Chasseur-Vocifère, nurkował z góry ku burcie okrętu z kolejnym harpunem.

Trzymał go mniej więcej tak, jak trzymali kopie walczący w średniowiecznych turniejach rycerze, przy czym koniec drzewca tkwił w metalowej tulei przymocowanej do uprzęży. Harpun wbił się z głuchym odgłosem w burtę niedaleko miejsca, gdzie był Laurence, a słona woda wzbita przez ogon smoka zalała mu twarz. Zakrztusił się, czując jej palenie w nozdrzach i gorycz w gardle, po czym zaczął ją wypluwać. Smok tymczasem odleciał, nie zważając na pospieszną salwę, którą oddali w jego kierunku żołnierze piechoty morskiej, i uniósł ze sobą harpun wraz z liną: tym razem siła uderzenia była zbyt mała, żeby ostrze przebiło burtę. Cały kadłub okrętu był poznaczony bliznami po wcześniejszych próbach i najwyraźniej przypadało ich co najmniej tuzin na każdy harpun, który udało się solidnie osadzić.

Laurence starł ramieniem słoną wodę z twarzy i krzyknął do wiszącego w pobliżu marynarza:

– Tnij dalej, do cholery, nie przestawaj.

Pierwszy splot jego własnej liny w końcu ustąpił, a jej twarde, przecięte przez kord włókna rozeszły się wachlarzowo na boki, jakby była miotłą. Zabrał się energicznie do drugiego, chociaż klinga już stępiała, i praca sprawiała mu coraz większą trudność.

Fregata zbliżyła się i zaczęła ich nękać ogniem dział. Ilekroć się odezwały, nie mógł się opanować i spoglądał w tył. W pewnej chwili naleciała z gwizdem kula, która odbiła się dwa, trzy razy od fal, niczym kamień rzucony przez puszczającego kaczki chłopca, i Laurence miał wrażenie, że zmierza prosto na niego. Na szczęście było to złudzenie, ale cały okręt zajęczał, gdy wbiła się w dziób, a z otwartych ambrazur wyleciał na zewnątrz grad odłamków i drzazg. Zasypały nogi Laurence’a, kłując go niczym rój rozwścieczonych pszczół, a jego białe pończochy szybko zwilgotniały od krwi. Nie zważając na to, trzymał się kurczowo drzewca harpuna i nadal ciął; fregata wciąż strzelała i w pewnej chwili jej działa zagrzmiały salwą burtową, a trafiony Goliath przechylił się nieprzyjemnie mocno na bok.

Laurence musiał w końcu oddać zupełnie już tępy kord i krzyknął, żeby podali mu inny, naostrzony. Przeciął nim ostatnie włókna liny i dał się wciągnąć do środka okrętu; zatoczył się, kiedy spróbował stanąć, po czym osunął się na kolana: jego pończochy były podarte i przesiąknięte krwią, a spodnie, wciąż te same, które miał na sobie podczas procesu, podziurawione i poplamione. Z pomocą marynarzy usiadł pod ścianą i pociął kordem swoją koszulę na bandaże, a potem owiązał nimi najgorsze z zadrapań i ranek; nie było nikogo, kto pomógłby mu dotrzeć do lekarza. Pozostałe harpuny też już odcięto i okręt wreszcie znowu płynął, zmieniając kurs; wszyscy kanonierzy skupili się wokół dział i z wyszczerzonymi wściekle zębami, twarzami czarnymi od brudu, pomazani krwią z popękanych warg i dziąseł, czekali na okazję do odwetu. W przyćmionym świetle, które przenikało na pokład armatni, wyglądali bardzo groźnie, wręcz dziko.

Nagle dał się słyszeć głośny stukot, jakby spadł ulewny deszcz lub grad. Były to małe bombki z krótkimi lontami, zrzucane przez francuskie smoki. Błyski wybuchów przeświecały przez szpary między deskami górnego pokładu, a kilka stoczyło się po schodach i eksplodowało na pokładzie działowym, wypełniając go gorącym dymem prochowym i oślepiającym blaskiem fajerwerków, bolesnym dla oczu. Potem okręt dokończył wreszcie zwrot, w polu widzenia ukazała się fregata i z góry padł rozkaz otwarcia ognia.

Działa przemówiły i przez długą chwilę ich bezrozumna furia zdawała się wypełniać cały świat: huk, dym i błyski istnie piekielnego ognia zdławiły wszelką myśl. Kiedy umilkły, Laurence podciągnął się do ambrazury i wyjrzał na zewnątrz. Francuska fregata zatoczyła się od ciosu, który na nią spadł. Jej fokmaszt padł ścięty jakąś kulą i przebił kadłub poniżej linii wodnej, tak że każda uderzająca w nią fala wlewała się do środka.

Mimo tego sukcesu na pokładzie Goliatha nie słychać było radosnych okrzyków. Za wycofującą się fregatą przed oczami marynarzy otwierał się rozległy widok na kanał i wszystkie wielkie okręty z blokady, unieruchomione i atakowane, tak jak jeszcze niedawno ich atakowano. Aboukir i potężny siedemdziesięcioczterodziałowy Sultan były tak blisko, że można je było rozpoznać: z każdego z nich wznosiły się w górę liny trzymane przez trzy lub cztery smoki, ciężkie i średniej wagi, które niestrudzenie ciągnęły je we wszystkie strony. Z okrętów prowadzono stały, ale nieskuteczny ogień, który nie sięgał unoszących się wysoko smoków.

A między nimi sunęło dostojnie pół tuzina francuskich okrętów liniowych, które w końcu wyszły z portu. Były eskortą ogromnej flotylli, składającej się z ponad stu barek, łodzi rybackich, a nawet tratew wyposażonych w żagle łacińskie, wszystkich zapchanych żołnierzami, które niesione korzystnym wiatrem i pływem, powiewając dumnie trójkolorowymi flagami, zmierzały ku brzegom Anglii.

Królewska marynarka była sparaliżowana, więc inwazję mogły powstrzymać tylko smoki z Korpusu, ale francuskie okręty strzelały regularnie w powietrze nad flotyllą czymś podobnym do pieprzu. Było tego jednak o wiele więcej, niż dałoby się wyprodukować z tej przyprawy, a poza tym to coś się paliło. Czerwone, strzelające iskrami fragmenty jarzyły się niczym robaczki świętojańskie na tle czarnej chmury dymu, która wisiała nad statkami, osłaniając je przed powietrznym atakiem. Jedna z łodzi transportowych była tak blisko, że Laurence dojrzał, iż przewożeni na niej ludzie mieli twarze zakryte chustkami i szmatami albo kryli się, zbici w grupki, pod płachtami ceraty. Brytyjskie smoki rozpaczliwie próbowały zanurkować, ale odskakiwały od chmur, przez które nie mogły się przebić, i zrzucały bomby ze zbyt dużej wysokości: na jedną, która lądowała tak blisko celu, że wzbita przez wybuch fala przynajmniej uderzała w kadłub jakiegoś statku, dziesięć spadało gdzieś daleko. Nękały je też mniejsze francuskie smoki, które latały tam i z powrotem, drwiąc z nich przenikliwymi głosami. Było ich bardzo dużo; Laurence nigdy jeszcze nie widział tylu smoków naraz. Zataczały koła niczym ptaki i zmieniały stale pozycje, przez co nie były łatwym celem dla brytyjskich przeciwników, poruszających się w dużych formacjach.

Na czele jednej z nich leciał jeden wielki Regal Copper, którym mógł być Maksimus: czerwono-pomarańczowo-żółte cielsko było doskonale widoczne na tle niebieskiego nieba. Po bokach miał lecące w dwóch liniach Yellow Reapery, ale Laurence nie dostrzegł w jego pobliżu Lily. Regal wydał tak potężny ryk, że był doskonale słyszalny nawet z tak dużej odległości, po czym przebił się ze swoją formacją przez kilkanaście francuskich lekkich smoków i znalazł się nad jednym z wielkich okrętów Napoleona: jego żagle stanęły w płomieniach, gdyż bomby w końcu trafiły w cel, ale kiedy formacja znowu wzbiła się wyżej, oddalając się od miejsca starcia, z brzucha jednego Reaperów lał się strumień krwi, a drugi leciał przechylony na bok. Garść brytyjskich fregat też mężnie próbowała przemknąć obok francuskich okrętów, żeby zaatakować transportowce: z pewnym powodzeniem, ale były pod ciężkim ostrzałem, i chociaż udało im się zatopić kilkanaście z tych jednostek, płynęły one wszystkie tak blisko siebie, że połowę żołnierzy i tak wyciągnięto z wody na pokłady innych.

– Wszyscy do dział – krzyknął ostrym głosem porucznik.

Goliath skręcał, żeby ruszyć za transportowcami. Dla każdego stało się jasne, że trzeba będzie przepłynąć między Majestuex i Hèrosem, których salwy burtowe miały w sumie wagę blisko trzech ton. Laurence poczuł, gdy żagle znowu chwyciły wiatr: okręt skoczył do przodu niczym zbyt długo przytrzymywany koń wyścigowy. Dotknął nóg i stwierdziwszy, że krew przestała płynąć, pokuśtykał do działa, przy którym było wolne miejsce.

Na zewnątrz widać było, że pierwsze z transportowców dotarły już do brzegu. Osłaniani przez lekkie smoki żołnierze wytaczali na ziemię armaty, a jeden z nich wbił w piasek sztandar ze lśniącym złociście w promieniach słońca orłem na górze: Napoleon w końcu wylądował w Anglii.

[1] Yang Hui – chiński matematyk żyjący w latach 1238–1298. Pracował między innymi nad wzorem na potęgi dwumianu, który my znamy jako dwumian Newtona, i spopularyzował „trójkąt Yang Hui”, odkryty przez jego poprzednika Jia Xiana i identyczny z trójkątem Pascala (przyp. tłum.).

Rozdział 2

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 3

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 4

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 5

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 6

Dostępne w wersji pełnej.

Część II

Rozdział 7

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 8

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 9

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 10

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 11

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 12

Dostępne w wersji pełnej.

Część III

Rozdział 13

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 14

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 15

Dostępne w wersji pełnej.

Rozdział 16

Dostępne w wersji pełnej.

Podziękowania

Dostępne w wersji pełnej.

Spis treści

Karta tytułowa

Część I

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Część II

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Część III

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Podziękowania

Karta redakcyjna

Tytuł oryginału: Victory of Eagles

Copyright © 2008 by Temaraire LLC

All rights reserved

This translation published by arrangement with Ballantine Books, an imprint of Random House Ballantine Publishing Group, a division of Random House, Inc.

Copyright © for the Polish e-book edition by REBIS Publishing House Ltd., Poznań 2014

Informacja o zabezpieczeniach

W celu ochrony autorskich praw majątkowych przed prawnie niedozwolonym utrwalaniem, zwielokrotnianiem i rozpowszechnianiem każdy egzemplarz książki został cyfrowo zabezpieczony. Usuwanie lub zmiana zabezpieczeń stanowi naruszenie prawa.

Redaktor: Krzysztof Tropiło

Konsultant: Jarosław Kotarski

Opracowanie graficzne serii i projekt okładki: Jacek Pietrzyński

Ilustracja na okładce

© iStockPhoto

Wydanie I e-book
(opracowane na podstawie wydania książkowego:
Zwycięstwo orłów, wyd. I, Poznań 2009)

ISBN 978-83-7818-376-1

Dom Wydawniczy REBIS Sp. z o.o.

ul. Żmigrodzka 41/49, 60-171 Poznań

tel. 61-867-47-08, 61-867-81-40; fax 61-867-37-74

e-mail: rebis@rebis.com.pl

www.rebis.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com